Hệ tiết niệuBàng quang
Hệ tiết niệu· Vesica urinaria

Bàng quang

Mô hình

Rê hoặc chạm để xem tên, bấm để đọc mô tả; bấm tên trong chú giải để bay tới cấu trúc. Mô hình dựng bằng thuật toán theo kích thước mô học, màu theo quy ước minh họa.

Mô tả

Tạng rỗng có thành cơ trơn (cơ detrusor) nằm trong chậu hông bé, chứa nước tiểu; cảm giác buồn tiểu đầu tiên thường xuất hiện khi thể tích đạt khoảng 150–200 mL.

Các phần cấu tạo

Mỗi phần có thẻ riêng; bấm “Xem trên mô hình” để bay tới và chọn phần đó trong mô hình 3D phía trên.

  1. 01

    Đỉnh và thân bàng quang

    Apex et corpus vesicae

    Đỉnh hướng về khớp mu, nối với rốn bằng dây chằng rốn giữa (di tích ống niệu rốn); thân nằm giữa đỉnh và đáy. Khi rỗng bàng quang nằm hoàn toàn trong chậu; khi đầy (dung tích 400–600 mL) vồng lên trên khớp mu, có thể chọc dò trên xương mu mà không qua phúc mạc.

  2. 02

    Đáy bàng quang

    Fundus vesicae

    Mặt sau dưới, hình tam giác. Ở nam liên quan túi tinh, bóng ống dẫn tinh và trực tràng (qua mạc Denonvilliers); ở nữ liên quan cổ tử cung và thành trước âm đạo, nên sa thành trước âm đạo kéo theo sa bàng quang.

  3. 03

    Tam giác bàng quang

    Trigonum vesicae

    Vùng tam giác nhẵn ở đáy giữa hai lỗ niệu quản và lỗ niệu đạo trong, niêm mạc dính chặt vào lớp cơ nên không có nếp ngay cả khi bàng quang rỗng. Gờ liên niệu quản nối hai lỗ niệu quản là mốc tìm lỗ khi soi bàng quang.

  4. 04

    Cơ bàng quang (detrusor)

    Musculus detrusor vesicae

    Ba lớp cơ trơn đan chéo, co toàn khối khi đi tiểu dưới tác dụng phó giao cảm S2–S4 (thụ thể muscarinic M3), giãn khi chứa đầy nhờ giao cảm (β3). Bàng quang tăng hoạt hoặc co thắt không ức chế được do rối loạn điều khiển cơ này.

  5. 05

    Cổ bàng quang

    Cervix vesicae; Ostium urethrae internum

    Phần thấp nhất, liên tục với niệu đạo, ở nam tựa trên đáy tuyến tiền liệt và có cơ thắt trong (cơ trơn, giao cảm α1) đóng khi phóng tinh để tinh dịch không đi ngược vào bàng quang. Ở nữ cổ bàng quang tựa trên cơ nâng hậu môn và được dây chằng mu – bàng quang giữ.

Vị trí và liên quan

Bàng quang rỗng nằm trong chậu hông bé, sau xương mu; khi đầy, nó nhô lên trên khớp mu vào ổ bụng. Ở nam, mặt sau liên quan với túi tinh và trực tràng; ở nữ, với tử cung và âm đạo. Cổ bàng quang nối với niệu đạo.

Bàng quang: cơ bức niệu, tam giác bàng quang, lỗ niệu quản và niệu đạo.
Bàng quang: cơ bức niệu, tam giác bàng quang, lỗ niệu quản và niệu đạo.OpenStax College · CC BY 3.0 · Nguồn

Hình thể và cấu tạo

Thành bàng quang có lớp cơ trơn (cơ bức niệu) và niêm mạc là biểu mô chuyển tiếp, có thể giãn mỏng khi bàng quang đầy. Tam giác bàng quang là vùng niêm mạc phẳng giữa hai lỗ niệu quản và lỗ niệu đạo trong. Thể tích bình thường khoảng 400–500 mL.

Bàng quang và niệu đạo ở nữ và nam, cùng các cơ thắt.
Bàng quang và niệu đạo ở nữ và nam, cùng các cơ thắt.OpenStax College · CC BY 3.0 · Nguồn

Mạch máu và thần kinh

Phó giao cảm (thần kinh tạng chậu S2–S4) làm co cơ bức niệu khi đi tiểu; giao cảm (T11–L2) làm giãn cơ bức niệu và co cơ thắt trong để giữ nước tiểu. Cơ thắt ngoài là cơ vân, chịu sự chi phối tùy ý của thần kinh thẹn; trung khu tiểu tiện ở cầu não phối hợp các phản xạ này.[1]

Cảm giác bàng quang

Cảm giác khi bàng quang đầy tăng dần theo một chuỗi liên tục: cảm giác đầu tiên, muốn đi tiểu, rồi buồn tiểu mạnh. Cộng hưởng từ chức năng cho thấy các cảm giác này được biểu hiện chủ yếu ở thùy đảo, dịch dần ra trước khi cảm giác mạnh hơn. Tiểu gấp trong hội chứng bàng quang tăng hoạt không thuộc chuỗi bình thường đó và kèm theo đáp ứng não bất thường.[1]

Kiểm soát thần kinh của tiểu tiện

Đường tiết niệu dưới có hai chức năng luân phiên: chứa và tống nước tiểu. Chúng được điều khiển bởi hệ thống thần kinh phân tầng ở não, tủy sống và hạch tự chủ ngoại biên, phối hợp cơ trơn bàng quang (cơ detrusor) với cơ trơn và cơ vân ở lỗ ra niệu đạo. Ở tủy sống có các cơ chế chứa; chúng chịu sự chi phối của mạch thần kinh ở thân não phía trên, nơi khởi phát phản xạ tiểu; vỏ não trước trán quyết định thời điểm tiểu theo ý muốn.[2]

Nhân Barrington (trung tâm tiểu tiện ở cầu não) chiếu sợi trục xuống nhân phó giao cảm cùng, nơi có các neuron tiền hạch chi phối bàng quang; nó làm tăng nhanh, mạnh và duy trì áp lực bàng quang khi tiểu.[3]

Trẻ nhỏ tiểu tự động theo phản xạ đến 3–5 tuổi, sau đó mới kiểm soát được theo ý muốn. Ở người lớn, bệnh hoặc tổn thương thần kinh có thể làm phản xạ tiểu không tự chủ tái xuất hiện, gây tiểu không tự chủ và rối loạn tiểu tiện do thần kinh, một vấn đề lớn ở người có tổn thương thần kinh.[4][5]

Toàn văn tham khảo (StatPearls)

Nguyên văn tiếng Anh các chương StatPearls về chủ đề này, giữ đúng bản gốc. Giấy phép CC BY-NC-ND 4.0 chỉ cho phép sao chép nguyên văn, không cho dịch hay rút gọn, nên phần tiếng Việt ở trên là bài viết diễn giải riêng có trích dẫn.

Anatomy, Abdomen and Pelvis: BladderShermadou ES, Rahman S, Leslie SW · StatPearls 2023 · NBK531465 · 12k ký tự

Đang tải…

Shermadou ES, Rahman S, Leslie SW. Anatomy, Abdomen and Pelvis: Bladder. StatPearls [Internet]. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2023. NBK531465 · PMID 30285360 · CC BY-NC-ND 4.0. Trích nguyên văn, không chỉnh sửa.

Histology, BladderBolla SR, Odeluga N, Amraei R, Jetti R · StatPearls 2023 · NBK540963 · 10k ký tự

Đang tải…

Bolla SR, Odeluga N, Amraei R, Jetti R. Histology, Bladder. StatPearls [Internet]. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2023. NBK540963 · PMID 31082007 · CC BY-NC-ND 4.0. Trích nguyên văn, không chỉnh sửa.

Anatomy, Abdomen and Pelvis: Bladder Detrusor MuscleSam P, Nassereddin A, LaGrange CA · StatPearls 2023 · NBK482181 · 8k ký tự

Đang tải…

Sam P, Nassereddin A, LaGrange CA. Anatomy, Abdomen and Pelvis: Bladder Detrusor Muscle. StatPearls [Internet]. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2023. NBK482181 · PMID 29489195 · CC BY-NC-ND 4.0. Trích nguyên văn, không chỉnh sửa.

Các cơ quan trong hệ

Nội dung phục vụ mục đích học tập và tham khảo, không thay thế chẩn đoán hay tư vấn của nhân viên y tế.

Mô hình: Z-Anatomy, dựa trên BodyParts3D © The Database Center for Life Science; vỏ não từ Brain for Blender (A. M. Winkler); qua bộ dữ liệu Svitylo 3D Anatomy Atlas. Giấy phép CC BY-SA 4.0. Đã chuyển hệ tọa độ và tô màu lại.