Động mạch chủ
Mô hình
Các lớp
Mô hình giải phẫu Z-Anatomy dựa trên BodyParts3D, giấy phép CC BY-SA 4.0.
Mô tả
Động mạch lớn nhất cơ thể, xuất phát từ tâm thất trái; gồm động mạch chủ lên, cung động mạch chủ và động mạch chủ xuống (đoạn ngực và đoạn bụng).
Các phần cấu tạo
Mỗi phần có thẻ riêng; bấm “Xem trên mô hình” để bay tới và chọn phần đó trong mô hình 3D phía trên.
- 01
Động mạch chủ lên
Aorta ascendens
Dài khoảng 5 cm, bắt đầu ở van động mạch chủ với gốc phình ra thành ba xoang Valsalva, nơi tách hai động mạch vành. Nằm trong màng ngoài tim, đi lên ra trước phải tới ngang khớp ức – sườn II; đây là đoạn hay bị phình và bóc tách type A.
- 02
Quai động mạch chủ
Arcus aortae
Vòng ra sau và sang trái trên cuống phổi trái, từ ngang góc ức đến bờ trái T4. Ba nhánh: thân tay – đầu, động mạch cảnh chung trái và động mạch dưới đòn trái; dây chằng động mạch nối mặt dưới quai với động mạch phổi trái, dây thanh quản quặt ngược trái vòng dưới chỗ này.
- 03
Động mạch chủ ngực
Aorta thoracica
Từ T4 đi xuống trong trung thất sau, lệch trái rồi về đường giữa, xuyên lỗ động mạch chủ của cơ hoành ở T12. Tách các động mạch gian sườn sau (từ khe III), dưới sườn, phế quản, thực quản và hoành trên; một số nhánh cấp máu tủy sống (động mạch Adamkiewicz).
- 04
Động mạch chủ bụng
Aorta abdominalis
Từ lỗ hoành T12 tới chỗ chia đôi ở L4 (ngang rốn), nằm trước thân đốt sống, bên trái tĩnh mạch chủ dưới. Nhánh tạng lẻ: thân tạng, mạc treo tràng trên, mạc treo tràng dưới; nhánh tạng chẵn: thượng thận giữa, thận, sinh dục; nhánh thành: hoành dưới, thắt lưng. Phình động mạch chủ bụng thường dưới động mạch thận.
- 05
Thân tạng
Truncus coeliacus
Thân ngắn khoảng 1 cm tách ở T12 ngay dưới lỗ hoành, chia ba nhánh: động mạch vị trái, động mạch lách và động mạch gan chung (cho động mạch gan riêng và vị – tá tràng). Cấp máu cho tạng của ruột trước: thực quản bụng, dạ dày, nửa trên tá tràng, gan, đường mật, tụy và lách.
- 06
Động mạch mạc treo tràng trên và dưới
Arteria mesenterica superior et inferior
Động mạch mạc treo tràng trên (L1) đi trước tá tràng D3 vào rễ mạc treo, cấp máu ruột giữa từ tá tràng D2 đến hai phần ba đại tràng ngang. Động mạch mạc treo tràng dưới (L3) cấp máu ruột sau đến phần trên ống hậu môn; hai hệ nối nhau qua động mạch bờ (Drummond).
- 07
Động mạch thận
Arteriae renales
Tách ở L1–L2 ngay dưới động mạch mạc treo tràng trên; động mạch thận phải dài hơn, đi sau tĩnh mạch chủ dưới. Mỗi động mạch chia các nhánh phân thùy (động mạch tận, không nối nhau); khoảng một phần tư số người có động mạch thận phụ.
- 08
Chỗ chia đôi và động mạch chậu chung
Bifurcatio aortae; Arteria iliaca communis
Ở L4, động mạch chủ chia thành hai động mạch chậu chung, và động mạch cùng giữa nhỏ tiếp tục xuống. Mỗi động mạch chậu chung chia trước khớp cùng – chậu thành động mạch chậu trong (tạng chậu, mông, đáy chậu) và động mạch chậu ngoài (thành động mạch đùi dưới dây chằng bẹn).
Vị trí và liên quan
Động mạch chủ xuất phát từ thất trái, đi lên (động mạch chủ lên), uốn cong ra sau và sang trái thành cung động mạch chủ, rồi đi xuống trong trung thất sau (động mạch chủ ngực), qua lỗ động mạch chủ của cơ hoành ngang T12 để thành động mạch chủ bụng, và chia đôi thành hai động mạch chậu chung ngang đốt sống L4.
Hình thể và cấu tạo
Thành động mạch chủ là động mạch chun điển hình: lớp áo giữa có nhiều lá chun xếp đồng tâm, giúp động mạch giãn ra khi tâm thu và co lại khi tâm trương, biến dòng máu ngắt quãng từ tim thành dòng liên tục (hiệu ứng Windkessel). Cung động mạch chủ cho ba nhánh: thân cánh tay đầu, động mạch cảnh chung trái và động mạch dưới đòn trái.

Động mạch chủ: cấu trúc và chức năng
Động mạch chủ là “động mạch lớn nhất”, đưa máu giàu oxy từ thất trái tới các cơ quan sau mỗi chu chuyển tim (khoảng 200 triệu lít máu trong một đời người). Áo giữa giàu sợi chun cho phép nó giãn ra trong tâm thu và co lại trong tâm trương, làm dòng máu liên tục hơn. Nhiều yếu tố cấp (cocaine, nâng tạ, chấn thương) và mạn (tăng huyết áp, u tủy thượng thận) làm tăng sức căng thành; bất thường áo giữa (hội chứng Marfan, van động mạch chủ hai lá van, viêm mạch, xơ vữa) làm thành yếu đi.[1]
Độ cứng động mạch chủ, đo bằng vận tốc sóng mạch (PWV), là chỉ điểm thay thế của bệnh tim mạch. Phân tích gộp 17 nghiên cứu dọc (15 877 người, theo dõi trung bình 7,7 năm) cho thấy nhóm PWV cao nhất có nguy cơ biến cố tim mạch gấp khoảng 2,3 lần, tử vong tim mạch 2,0 lần và tử vong chung 1,9 lần so với nhóm thấp nhất.[2]
Phát triển và bất thường cung động mạch chủ
Các biến thể cung động mạch chủ được hiểu dễ nhất trên mô hình “cung đôi” lý thuyết của phôi: tùy đoạn nào thoái triển mà tạo ra cung trái điển hình, cung phải, cung đôi hoặc động mạch dưới đòn phải lạc chỗ. Một số biến thể tạo vòng mạch quanh khí quản và thực quản; động mạch dưới đòn phải lạc chỗ có thể chèn thực quản gây nuốt khó (dysphagia lusoria). Các bất thường này có thể đi kèm bệnh tim bẩm sinh và bất thường nhiễm sắc thể.[3]
Hẹp eo động mạch chủ là chỗ hẹp khu trú của động mạch chủ ngực, nhưng nên xem như một bệnh thành động mạch với thành cứng và giãn kém. Dù đã giải phóng chỗ hẹp bằng phẫu thuật hay can thiệp qua ống thông, người bệnh vẫn có nguy cơ tăng huyết áp, biến chứng động mạch chủ và rối loạn chức năng thất trái, nên cần theo dõi bằng hình ảnh suốt đời.[4]
Toàn văn tham khảo (StatPearls)
Nguyên văn tiếng Anh các chương StatPearls về chủ đề này, giữ đúng bản gốc. Giấy phép CC BY-NC-ND 4.0 chỉ cho phép sao chép nguyên văn, không cho dịch hay rút gọn, nên phần tiếng Việt ở trên là bài viết diễn giải riêng có trích dẫn.
Anatomy, Abdomen and Pelvis: Abdominal AortaTran CT, Wu CY, Bordes SJ, Lui F · StatPearls 2023 · NBK525964 · 16k ký tự
Đang tải…
Tran CT, Wu CY, Bordes SJ, Lui F. Anatomy, Abdomen and Pelvis: Abdominal Aorta. StatPearls [Internet]. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2023. NBK525964 · PMID 30247839 · CC BY-NC-ND 4.0. Trích nguyên văn, không chỉnh sửa.
Anatomy, Abdomen and Pelvis: AortaWhite HJ, Bordes SJ, Borger J · StatPearls 2023 · NBK537319 · 12k ký tự
Đang tải…
White HJ, Bordes SJ, Borger J. Anatomy, Abdomen and Pelvis: Aorta. StatPearls [Internet]. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2023. NBK537319 · PMID 30726004 · CC BY-NC-ND 4.0. Trích nguyên văn, không chỉnh sửa.
Anatomy, Thorax, Heart AortaShahoud JS, Miao JH, Bolla SR · StatPearls 2023 · NBK538140 · 8k ký tự
Đang tải…
Shahoud JS, Miao JH, Bolla SR. Anatomy, Thorax, Heart Aorta. StatPearls [Internet]. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2023. NBK538140 · PMID 30844167 · CC BY-NC-ND 4.0. Trích nguyên văn, không chỉnh sửa.
Các cơ quan trong hệ
Tài liệu tham khảo
Nguồn tham khảo cho các số liệu và mô tả trên trang, tra cứu trên PubMed (Thư viện Y khoa Quốc gia Hoa Kỳ).
- [1]Epidemiology and management of aortic disease: aortic aneurysms and acute aortic syndromesBossone E et al., Nature reviews. Cardiology 2021PMID 33353985
- [2]Prediction of cardiovascular events and all-cause mortality with arterial stiffness: a systematic review and meta-analysisVlachopoulos C et al., Journal of the American College of Cardiology 2010PMID 20338492
- [3]Congenital Variants and Anomalies of the Aortic ArchHanneman K et al., Radiographics 2017PMID 27860551
- [4]Aortic CoarctationKim YY et al., Cardiology clinics 2020PMID 32622489
- [5]Physiology, Cardiac OutputStatPearls (NCBI Bookshelf)PMID 29262215Căn cứ cho: Tần số tim, cung lượng tim
- [6]Physiology, CardiovascularStatPearls (NCBI Bookshelf)PMID 29630249
