Hệ nội tiếtTụy
Hệ nội tiết· Pancreas

Tụy

Mô hình

Rê hoặc chạm để xem tên, bấm để đọc mô tả; bấm tên trong chú giải để bay tới cấu trúc. Mô hình dựng bằng thuật toán theo kích thước mô học, màu theo quy ước minh họa.

Mô tả

Tuyến hỗn hợp nằm sau phúc mạc. Phần ngoại tiết tiết dịch tụy giàu enzym tiêu hóa; các tiểu đảo Langerhans (khoảng 1–2% khối lượng tụy) tiết insulin, glucagon và somatostatin.

Các phần cấu tạo

Mỗi phần có thẻ riêng; bấm “Xem trên mô hình” để bay tới và chọn phần đó trong mô hình 3D phía trên.

  1. 01

    Đầu tụy và mỏm móc

    Caput pancreatis; Processus uncinatus

    Nằm trong khung tá tràng bên phải các mạch mạc treo tràng trên; mỏm móc vòng ra sau tĩnh mạch mạc treo tràng trên. Ống mật chủ đi trong hoặc sau đầu tụy, nên u đầu tụy gây vàng da tắc mật không đau và túi mật căng to (dấu Courvoisier).

  2. 02

    Cổ tụy

    Collum pancreatis

    Đoạn hẹp khoảng 2 cm nằm trước chỗ hợp lưu tĩnh mạch mạc treo tràng trên – lách tạo tĩnh mạch cửa. Đây là chỗ cắt tụy trong phẫu thuật Whipple; khối u xâm lấn tĩnh mạch ở đây ảnh hưởng khả năng cắt bỏ.

  3. 03

    Thân tụy

    Corpus pancreatis

    Vắt ngang trước động mạch chủ và cột sống L1–L2, phía sau hậu cung mạc nối và dạ dày; tĩnh mạch lách chạy ở mặt sau. Vị trí vắt qua cột sống làm thân tụy dễ bị dập khi chấn thương bụng kín (đai an toàn, ghi đông xe).

  4. 04

    Đuôi tụy

    Cauda pancreatis

    Phần di động nằm trong dây chằng lách – thận, tới gần rốn lách; mật độ đảo tụy cao nhất ở đây. Đuôi tụy dễ bị tổn thương khi cắt lách, gây rò tụy.

  5. 05

    Ống tụy chính và ống tụy phụ

    Ductus pancreaticus; Ductus pancreaticus accessorius

    Ống tụy chính (Wirsung) chạy dọc tuyến từ đuôi tới đầu, hợp với ống mật chủ đổ vào nhú tá lớn; ống phụ (Santorini) đổ vào nhú tá bé. Khi hai ống phôi không hợp nhất (tụy đôi, khoảng 10% người), phần lớn dịch tụy phải qua nhú bé.

  6. 06

    Nang tuyến ngoại tiết

    Acini pancreatici

    Chiếm khoảng 98% khối tụy; tế bào nang tiết enzym (trypsinogen, lipase, amylase) dưới dạng hạt sinh men, tế bào ống tiết bicarbonate dưới tác dụng secretin – khoảng 1,5 L dịch mỗi ngày. Enzym bị hoạt hóa sớm trong tuyến gây viêm tụy cấp.

  7. 07

    Đảo tụy (Langerhans)

    Insulae pancreaticae

    Khoảng 1 triệu đảo, chỉ chiếm 1–2% khối tụy nhưng nhận khoảng 10% máu. Tế bào β (khoảng 60–70%) tiết insulin, α tiết glucagon, δ tiết somatostatin, PP tiết polypeptid tụy. Phá hủy tự miễn tế bào β gây đái tháo đường type 1.

Vị trí và liên quan

Tụy nằm sau phúc mạc, vắt ngang thành bụng sau ngang L1–L2. Đầu tụy nằm trong khung tá tràng, thân tụy bắt chéo trước động mạch chủ và tĩnh mạch chủ dưới, đuôi tụy hướng về rốn lách. Tĩnh mạch mạc treo tràng trên và tĩnh mạch lách hợp thành tĩnh mạch cửa ngay sau cổ tụy.

Tụy: nang ngoại tiết và đảo Langerhans nội tiết.
Tụy: nang ngoại tiết và đảo Langerhans nội tiết.OpenStax College · CC BY 3.0 · Nguồn

Hình thể và cấu tạo

Khoảng 98% khối tụy là các nang ngoại tiết tiết enzyme vào ống tụy chính (Wirsung), đổ vào tá tràng cùng ống mật chủ ở nhú tá lớn. Khoảng 1–2% là các đảo Langerhans rải rác, nhiều nhất ở đuôi tụy, gồm tế bào α (glucagon), β (insulin), δ (somatostatin) và PP.[1]

Tụy nằm trong khung tá tràng: đầu, thân, đuôi và ống tụy.
Tụy nằm trong khung tá tràng: đầu, thân, đuôi và ống tụy.BruceBlaus . When using this image in external sources it can be cited as: Blausen.com staff (2014). " Medical gallery of Blausen Medical 2014 ". WikiJournal of Medicine 1 (2). DOI : 10.15347/wjm/2014 · CC BY 3.0 · Nguồn

Sinh lý

Phần nội tiết và ngoại tiết của tụy cùng bắt nguồn từ vùng “đỉnh – thân” của mầm tụy và tác động qua lại suốt đời. Trong một số điều kiện, tế bào ngoại tiết có thể chuyển biệt hóa thành tế bào giống nội tiết tiết insulin; các bệnh như viêm tụy, ung thư tụy và đái tháo đường thường ảnh hưởng tới cả hai phần.[1]

Tụy ngoại tiết và nội tiết (chú thích tiếng Việt).
Tụy ngoại tiết và nội tiết (chú thích tiếng Việt).OpenStax College · CC BY-SA 4.0 · Nguồn

Tương tác nội tiết – ngoại tiết

Tụy là cơ quan hai chức năng: phần nội tiết (đảo Langerhans) điều hòa đường huyết bằng insulin và glucagon, phần ngoại tiết tiết enzym tiêu hóa. Hai phần cùng nguồn gốc phôi từ vùng “đỉnh – thân” (tip–trunk) của biểu mô tụy và tương tác trực tiếp, gián tiếp với nhau; bệnh của phần này (viêm tụy mạn) thường kéo theo rối loạn phần kia (đái tháo đường do tụy).[1][2]

Sự phát triển tế bào β người do một chuỗi yếu tố phiên mã điều khiển, khác một phần so với chuột; hiểu chuỗi này là nền tảng để tạo tế bào giống β từ tế bào gốc phôi hay tế bào gốc vạn năng cảm ứng cho liệu pháp đái tháo đường. Trong đái tháo đường típ 2, stress lưới nội chất và sự “mất bản sắc”, giải biệt hóa của tế bào β (có thể đảo ngược một phần) góp phần làm giảm tiết insulin.[3][4][5]

Đái tháo đường típ 1 là bệnh tự miễn phá hủy tế bào β; điều trị thay thế insulin, và các hướng mới gồm cấy tế bào β được bao bọc để tránh thải ghép.[6][7]

Toàn văn tham khảo (StatPearls)

Nguyên văn tiếng Anh các chương StatPearls về chủ đề này, giữ đúng bản gốc. Giấy phép CC BY-NC-ND 4.0 chỉ cho phép sao chép nguyên văn, không cho dịch hay rút gọn, nên phần tiếng Việt ở trên là bài viết diễn giải riêng có trích dẫn.

Anatomy, Abdomen and Pelvis, PancreasTalathi SS, Omole AE, Young M · StatPearls 2025 · NBK532912 · 11k ký tự

Đang tải…

Talathi SS, Omole AE, Young M. Anatomy, Abdomen and Pelvis, Pancreas. StatPearls [Internet]. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2025. NBK532912 · PMID 30422507 · CC BY-NC-ND 4.0. Trích nguyên văn, không chỉnh sửa.

Các cơ quan trong hệ

Nội dung phục vụ mục đích học tập và tham khảo, không thay thế chẩn đoán hay tư vấn của nhân viên y tế.

Mô hình: Z-Anatomy, dựa trên BodyParts3D © The Database Center for Life Science; vỏ não từ Brain for Blender (A. M. Winkler); qua bộ dữ liệu Svitylo 3D Anatomy Atlas. Giấy phép CC BY-SA 4.0. Đã chuyển hệ tọa độ và tô màu lại.