Mũi và hốc mũi
Mô hình
Các lớp
Mô hình giải phẫu Z-Anatomy dựa trên BodyParts3D, giấy phép CC BY-SA 4.0.
Mô tả
Phần đầu tiên của đường hô hấp, gồm mũi ngoài và hốc mũi được vách mũi chia đôi. Hốc mũi sưởi ấm, làm ẩm, lọc không khí hít vào, chứa niêm mạc khứu giác và thông với các xoang cạnh mũi.
Các phần cấu tạo
Mỗi phần có thẻ riêng; bấm “Xem trên mô hình” để bay tới và chọn phần đó trong mô hình 3D phía trên.
- 01
Mũi ngoài
Nasus externus
Khung gồm xương mũi, mỏm trán xương hàm trên ở trên và các sụn (sụn bên, sụn cánh lớn, sụn vách) ở dưới, phủ da và cơ mũi. Lỗ mũi trước mở vào tiền đình mũi; xương mũi là xương mặt hay gãy nhất.
- 02
Vách mũi
Septum nasi
Chia ổ mũi làm hai, gồm sụn vách ở trước, mảnh đứng xương sàng ở trên sau và xương lá mía ở dưới sau. Điểm mạch Kiesselbach (vùng Little) ở phần trước dưới, nơi năm động mạch nối nhau, là nguồn của khoảng 90% chảy máu mũi.
- 03
Xoăn mũi và ngách mũi
Conchae nasales; Meatus nasi
Thành ngoài mang ba xoăn mũi (trên, giữa, dưới) làm tăng diện tích niêm mạc để làm ấm, làm ẩm và lọc khí. Ngách dưới nhận ống lệ – mũi; ngách giữa nhận xoang trán, hàm trên và sàng trước qua phức hợp lỗ – ngách; ngách trên nhận xoang sàng sau; xoang bướm đổ vào ngách bướm – sàng.
- 04
Niêm mạc hô hấp
Tunica mucosa nasi; Regio respiratoria
Biểu mô trụ giả tầng có lông chuyển và tế bào hình đài, dưới là lớp đệm giàu tuyến và đám rối tĩnh mạch cương (nhất là ở xoăn dưới) thay đổi theo chu kỳ mũi. Lớp nhầy được lông chuyển đẩy về sau hầu với tốc độ khoảng 6 mm mỗi phút.
- 05
Vùng khứu giác
Regio olfactoria
Vùng niêm mạc nhỏ khoảng 2–5 cm² ở trần ổ mũi, mặt trên xoăn trên và phần cao vách mũi, chứa tế bào thụ cảm khứu giác (neuron hai cực được thay mới suốt đời), tế bào đỡ và tuyến Bowman.
- 06
Các xoang cạnh mũi
Sinus paranasales
Bốn đôi khoang khí trong xương trán, sàng, bướm và hàm trên, lót niêm mạc liên tục với ổ mũi; làm nhẹ sọ và cộng hưởng tiếng nói. Xoang hàm trên lớn nhất, lỗ thoát nằm cao trên thành trong nên dẫn lưu kém; chân răng hàm trên có thể nhô vào sàn xoang.
Vị trí và liên quan
Hốc mũi mở ra trước qua lỗ mũi trước và thông với tỵ hầu qua lỗ mũi sau. Trần là mảnh sàng xương sàng, sàn là khẩu cái cứng; thành ngoài có ba xoăn mũi (trên, giữa, dưới) chia các ngách. Xoang hàm, xoang trán và xoang sàng trước đổ vào ngách mũi giữa; ống lệ mũi đổ vào ngách mũi dưới.
Hình thể và cấu tạo
Vách mũi gồm sụn vách mũi ở trước, mảnh đứng xương sàng và xương lá mía ở sau. Tiền đình mũi lót da có lông; phần còn lại là niêm mạc hô hấp (biểu mô trụ giả tầng có lông chuyển và tế bào đài) với đám rối tĩnh mạch dày ở xoăn mũi; vùng khứu giác nhỏ ở trần hốc mũi chứa neuron khứu giác.

Mạch máu và thần kinh
Máu đến chủ yếu từ động mạch bướm khẩu cái (nhánh động mạch hàm) và các động mạch sàng trước, sau (nhánh động mạch mắt). Ở phần trước vách mũi các nhánh nối nhau thành đám rối Kiesselbach, nơi chảy máu cam thường gặp nhất. Dây I cho khứu giác; cảm giác chung do các nhánh V1 và V2.
Khoang mũi, van mũi và xoang cạnh mũi
Khoang mũi làm ấm, làm ẩm không khí hít vào và lọc bụi mịn trước khi khí xuống đường hô hấp dưới. Lớp biểu mô trụ có lông chuyển tiết nhầy bẫy các hạt nhỏ, và lông chuyển quét lớp nhầy đi (thanh thải nhầy – lông chuyển). Sàn khoang là khẩu cái cứng. Thành ngoài có các xoăn mũi cuộn xoắn làm tăng diện tích tiếp xúc với dòng khí, cùng các lỗ dẫn lưu xoang. Phân tử mùi được đưa lên ngách khứu giác ở phần trên khoang mũi, phía trong xoăn mũi trên.[1]
Van mũi trong là chỗ hẹp nhất của đường thở mũi. Theo kinh điển, van được giới hạn bởi vách ngăn ở trong, bờ dưới sụn bên trên ở ngoài và xoăn mũi dưới ở dưới, cách lỗ mũi khoảng 1,3 cm. Ở người da trắng, góc giữa sụn bên trên và vách ngăn thường đo được 10–15°. Các mô hình tính toán dòng khí cho thấy van mũi là một cấu trúc ba chiều, có thể xẹp và không đồng nhất, không chỉ là một mặt cắt phẳng. Vì vậy cần một khung khái niệm mới khi lập kế hoạch phẫu thuật tạo hình mũi.[2]
Bao quanh khoang mũi là bốn xoang cạnh mũi chứa khí, mỗi xoang mang tên xương chứa nó: xoang hàm trên, xoang sàng, xoang bướm và xoang trán. Niêm mạc xoang cũng tiết nhầy, và lông chuyển đẩy nhầy về lỗ thông xoang thành mỏng để đổ vào khoang mũi. Terminologia Anatomica hiện chỉ liệt kê các tế bào sàng và ba xoang trán, bướm, hàm trên. Trong khi đó, thực hành lâm sàng dùng nhiều thuật ngữ cho các cấu trúc quan trọng, nên đã có đề xuất mở rộng danh pháp để gắn thuật ngữ giải phẫu với ngôn ngữ của bác sĩ.[3][1][4]
Toàn văn tham khảo (StatPearls)
Nguyên văn tiếng Anh các chương StatPearls về chủ đề này, giữ đúng bản gốc. Giấy phép CC BY-NC-ND 4.0 chỉ cho phép sao chép nguyên văn, không cho dịch hay rút gọn, nên phần tiếng Việt ở trên là bài viết diễn giải riêng có trích dẫn.
Anatomy, Head and Neck, Nasal CavitySobiesk JL, Munakomi S · StatPearls 2023 · NBK544232 · 27k ký tự
Đang tải…
Sobiesk JL, Munakomi S. Anatomy, Head and Neck, Nasal Cavity. StatPearls [Internet]. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2023. NBK544232 · PMID 31334952 · CC BY-NC-ND 4.0. Trích nguyên văn, không chỉnh sửa.
Anatomy, Head and Neck, Nose Paranasal SinusesCappello ZJ, Minutello K, Dublin AB · StatPearls 2023 · NBK499826 · 21k ký tự
Đang tải…
Cappello ZJ, Minutello K, Dublin AB. Anatomy, Head and Neck, Nose Paranasal Sinuses. StatPearls [Internet]. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2023. NBK499826 · PMID 29763001 · CC BY-NC-ND 4.0. Trích nguyên văn, không chỉnh sửa.
Anatomy, Head and Neck, Nose BonesAlJulaih GH, Sharma P, Lasrado S · StatPearls 2023 · NBK541117 · 14k ký tự
Đang tải…
AlJulaih GH, Sharma P, Lasrado S. Anatomy, Head and Neck, Nose Bones. StatPearls [Internet]. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2023. NBK541117 · PMID 31082161 · CC BY-NC-ND 4.0. Trích nguyên văn, không chỉnh sửa.
Anatomy, Head and Neck, Nose SinusesHenson B, Drake TM, Edens MA · StatPearls 2023 · NBK513272 · 9k ký tự
Đang tải…
Henson B, Drake TM, Edens MA. Anatomy, Head and Neck, Nose Sinuses. StatPearls [Internet]. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2023. NBK513272 · PMID 30020644 · CC BY-NC-ND 4.0. Trích nguyên văn, không chỉnh sửa.
Anatomy, Head and Neck, NoseGalarza-Paez L, Marston G, Downs BW · StatPearls 2023 · NBK532870 · 8k ký tự
Đang tải…
Galarza-Paez L, Marston G, Downs BW. Anatomy, Head and Neck, Nose. StatPearls [Internet]. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2023. NBK532870 · PMID 30422465 · CC BY-NC-ND 4.0. Trích nguyên văn, không chỉnh sửa.
Các cơ quan trong hệ
Tài liệu tham khảo
Nguồn tham khảo cho các số liệu và mô tả trên trang, tra cứu trên PubMed (Thư viện Y khoa Quốc gia Hoa Kỳ).
- [1]Anatomy, Head and Neck, Nasal CavitySobiesk JL et al., StatPearls 2023PMID 31334952
- [2]Anatomy and Physiology of the Nasal ValvesLiu DH et al., Otolaryngologic clinics of North America 2025PMID 39426874
- [3]Anatomy, Head and Neck, Nose SinusesHenson B et al., StatPearls 2023PMID 30020644
- [4]Clinical anatomy of the paranasal sinuses and its terminologyChmielewski PP, Anatomical science international 2024PMID 37807010
- [5]The normal human lung: ultrastructure and morphometric estimation of diffusion capacityGehr P, Bachofen M, Weibel ER, 1978PMID 644146Căn cứ cho: Diện tích bề mặt phế nang
- [6]Physiology, LungStatPearls (NCBI Bookshelf)PMID 31424761Căn cứ cho: Tần số thở

