Khí quản
Mô hình
Các lớp
Mô hình giải phẫu Z-Anatomy dựa trên BodyParts3D, giấy phép CC BY-SA 4.0.
Mô tả
Ống dẫn khí dài khoảng 10–12 cm, được nâng đỡ bởi 16–20 vòng sụn hình chữ C; chia đôi tại carina thành phế quản chính phải và trái.
Các phần cấu tạo
Mỗi phần có thẻ riêng; bấm “Xem trên mô hình” để bay tới và chọn phần đó trong mô hình 3D phía trên.
- 01
Các vòng sụn khí quản
Cartilagines tracheales
Khoảng 16–20 vòng sụn trong hình chữ C mở ra sau, nối nhau bởi dây chằng vòng, giữ khí quản luôn mở. Khí quản dài khoảng 10–12 cm, đường kính khoảng 2 cm ở người lớn, đi từ bờ dưới sụn nhẫn (C6) tới chỗ chia đôi.
- 02
Thành màng và cơ khí quản
Paries membranaceus; Musculus trachealis
Phía sau, hai đầu vòng sụn được nối bởi cơ trơn khí quản và mô sợi, áp sát thực quản; khi ho, cơ co làm hẹp lòng ống để tăng tốc luồng khí. Đây là chỗ dò khí – thực quản bẩm sinh hay gặp.
- 03
Niêm mạc khí quản
Tunica mucosa tracheae
Biểu mô trụ giả tầng có lông chuyển với tế bào hình đài, tế bào đáy và tế bào thần kinh nội tiết; lớp dưới niêm có tuyến pha. Thang máy nhầy – lông chuyển đưa bụi và vi khuẩn lên hầu; hút thuốc làm mất lông chuyển và gây dị sản vảy.
- 04
Đoạn cổ và đoạn ngực
Pars cervicalis et thoracica tracheae
Đoạn cổ nằm nông, eo tuyến giáp vắt ngang vòng sụn 2–4 (vùng mở khí quản), hai bên có thùy tuyến giáp và bao cảnh. Đoạn ngực trong trung thất trên, liên quan quai động mạch chủ, thân tay – đầu bên trái – trước và thực quản phía sau.
- 05
Chỗ chia đôi và cựa khí quản
Bifurcatio tracheae; Carina tracheae
Ngang góc ức (T4–T5), khí quản chia thành phế quản gốc phải và trái; cựa khí quản là gờ sụn ở giữa, niêm mạc rất nhạy với phản xạ ho. Phế quản gốc phải ngắn, rộng và thẳng đứng hơn nên dị vật thường rơi vào bên phải.
Vị trí và liên quan
Khí quản bắt đầu ở bờ dưới sụn nhẫn (ngang C6), đi xuống trước thực quản qua cổ và trung thất trên, chia đôi thành hai phế quản chính ngang góc ức (T4–T5). Chỗ chia đôi có gờ carina. Phế quản chính phải ngắn, rộng và gần thẳng đứng hơn bên trái, nên dị vật thường rơi vào phổi phải.
Hình thể và cấu tạo
Khí quản dài khoảng 10–12 cm, được giữ mở bởi 16–20 vòng sụn trong hình chữ C, hở phía sau và được đóng lại bằng phần màng có cơ khí quản. Niêm mạc là biểu mô trụ giả tầng có lông chuyển và tế bào hình đài, tạo thành “thang cuốn nhầy – lông chuyển” đẩy bụi và vi khuẩn lên họng.[1]
Liên hệ lâm sàng
Nhuyễn khí – phế quản là tình trạng đường thở trung tâm quá mềm và xẹp quá mức khi thở ra, do yếu các vòng sụn hoặc phần màng sau. Bệnh dễ bị chẩn đoán nhầm là hen, viêm phế quản hay ho mạn tính; chẩn đoán xác định thường bằng nội soi phế quản ống mềm, và đa số được điều trị bảo tồn bằng thông khí không xâm nhập.[1]
Thanh thải nhầy – lông chuyển
Thanh thải nhầy – lông chuyển là cơ chế phòng vệ bẩm sinh chính của đường hô hấp. Ba thành phần là lớp nhầy bảo vệ, lớp dịch bề mặt đường thở và lông chuyển trên tế bào trụ có lông; lông chuyển đập theo sóng nối tiếp (metachronal) để đẩy mầm bệnh và hạt bụi bị giữ trong lớp nhầy ra khỏi đường thở. Ở bệnh rối loạn vận động lông chuyển nguyên phát, lông bất thường nên thanh thải kém và gây bệnh phổi mạn.[2]
Biểu mô đường dẫn khí và tuyến dưới niêm mạc tiết dịch, điện giải, protein kháng khuẩn, kháng viêm và chất nhầy lên bề mặt; “thang cuốn nhầy – lông chuyển” loại bỏ dị vật nhờ lông chuyển và phản xạ ho. Mucin được tiết ở tốc độ nền thấp để duy trì thanh thải liên tục, và ở tốc độ kích thích cao từ tuyến dưới niêm mạc và tế bào hình đài để quét các hạt lớn ở đường thở lớn. Rối loạn bất kỳ khâu nào (tiết dịch, lông chuyển, ho) góp phần gây bệnh phổi mạn như xơ nang.[3][4][5]
Khí quản cổ nối tiếp thanh quản, cửa ngõ giữa đường hô hấp trên và dưới; nắm rõ sụn, cơ, khoang niêm mạc, mạch, thần kinh và bạch huyết vùng này là điều kiện để đánh giá giai đoạn ung thư. Dị dạng bẩm sinh như khe thanh – khí – thực quản, hẹp khí phế quản bẩm sinh và nhuyễn khí phế quản phản ánh sự tách không hoàn toàn của khí quản khỏi ruột trước.[6][7][1]
Toàn văn tham khảo (StatPearls)
Nguyên văn tiếng Anh các chương StatPearls về chủ đề này, giữ đúng bản gốc. Giấy phép CC BY-NC-ND 4.0 chỉ cho phép sao chép nguyên văn, không cho dịch hay rút gọn, nên phần tiếng Việt ở trên là bài viết diễn giải riêng có trích dẫn.
Anatomy, Head and Neck, TracheaDerricott H, Jimenez J, La Rose J · StatPearls 2026 · NBK448070 · 22k ký tự
Đang tải…
Derricott H, Jimenez J, La Rose J. Anatomy, Head and Neck, Trachea. StatPearls [Internet]. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2026. NBK448070 · PMID 28846296 · CC BY-NC-ND 4.0. Trích nguyên văn, không chỉnh sửa.
Các cơ quan trong hệ
Tài liệu tham khảo
Nguồn tham khảo cho các số liệu và mô tả trên trang, tra cứu trên PubMed (Thư viện Y khoa Quốc gia Hoa Kỳ).
- [1]TracheobronchomalaciaBiswas A et al., Disease-a-month 2017PMID 28549723
- [2]Cilia and Mucociliary ClearanceBustamante-Marin XM et al., Cold Spring Harbor perspectives in biology 2017PMID 27864314
- [3]Airway Epithelial Differentiation and Mucociliary ClearanceWhitsett JA, Annals of the American Thoracic Society 2018PMID 30431340
- [4]Airway Mucin SecretionJaramillo AM et al., Annals of the American Thoracic Society 2018PMID 30431339
- [5]Cystic fibrosisShteinberg M et al., Lancet 2021PMID 34090606
- [6]Anatomy of the Larynx and Cervical TracheaMcCullagh KL et al., Neuroimaging clinics of North America 2022PMID 36244725
- [7]Laryngotracheoesophageal cleftsStrychowsky JE et al., Seminars in pediatric surgery 2016PMID 27301597
- [8]The normal human lung: ultrastructure and morphometric estimation of diffusion capacityGehr P, Bachofen M, Weibel ER, 1978PMID 644146Căn cứ cho: Diện tích bề mặt phế nang
- [9]Physiology, LungStatPearls (NCBI Bookshelf)PMID 31424761Căn cứ cho: Tần số thở

