Hệ daTuyến vú
Hệ da· Mamma (Glandula mammaria)

Tuyến vú

Mô hình

Rê hoặc chạm để xem tên, bấm để đọc mô tả; bấm tên trong chú giải để bay tới cấu trúc. Mô hình dựng bằng thuật toán theo kích thước mô học, màu theo quy ước minh họa.

Mô tả

Tuyến ngoại tiết nằm trong mô dưới da thành ngực trước, thường từ xương sườn II tới VI, có phần đuôi nách kéo dài về phía nách. Mô tuyến gồm 15–20 thùy, mỗi thùy đổ vào một ống sữa có xoang sữa trước khi mở ra núm vú; các dây chằng treo (Cooper) nối da với cân ngực. Bạch huyết đổ chủ yếu về hạch nách.

Các phần cấu tạo

Mỗi phần có thẻ riêng; bấm “Xem trên mô hình” để bay tới và chọn phần đó trong mô hình 3D phía trên.

  1. 01

    Thùy và tiểu thùy tuyến

    Lobi et lobuli glandulae mammariae

    Tuyến vú gồm 15–20 thùy xếp hình nan hoa quanh núm vú, mỗi thùy là một tuyến ống – túi phân nhánh. Đơn vị chức năng là đơn vị ống tận – tiểu thùy (TDLU), nơi khởi phát của phần lớn ung thư vú. Mô tuyến nhiều nhất ở góc phần tư trên ngoài và kéo dài lên nách thành đuôi Spence.

  2. 02

    Ống tiết sữa

    Ductus lactiferi

    Mỗi thùy có một ống tiết sữa chính đổ ra núm vú; ngay dưới quầng vú, ống phình thành xoang sữa. Ống được lót biểu mô hai lớp (tế bào biểu mô và tế bào cơ biểu mô); tế bào cơ biểu mô co dưới tác dụng của oxytocin để tống sữa.

  3. 03

    Núm vú và quầng vú

    Papilla mammaria et areola mammae

    Núm vú thường ở ngang khoang liên sườn 4 ở nam giới, có lỗ của các ống tiết sữa và nhiều sợi cơ trơn giúp cương núm. Quầng vú sẫm màu chứa tuyến Montgomery (tuyến quầng) tiết chất bôi trơn và bảo vệ khi cho con bú.

  4. 04

    Dây chằng treo vú (Cooper)

    Ligamenta suspensoria mammaria

    Các vách xơ đi từ cân sâu qua mô vú tới trung bì, đỡ tuyến vú và chia mỡ vú thành nhiều ngăn. Khi khối u xâm lấn và kéo các dây chằng này, da bị co lõm hoặc có dạng vỏ cam.

  5. 05

    Khoang sau vú và nền vú

    Spatium retromammarium

    Nền vú trải từ xương sườn 2 đến 6, từ bờ ức đến đường nách giữa, nằm trên cơ ngực lớn, cơ răng trước và một phần cơ chéo bụng ngoài. Khoang mô lỏng sau vú cho phép tuyến di động trên cơ ngực; khối u dính vào cơ ngực làm mất di động này.

  6. 06

    Mạch máu và dẫn lưu bạch huyết

    Vasa et lymphatica mammae

    Động mạch đến từ các nhánh xuyên của động mạch ngực trong (khoảng 60%), động mạch ngực ngoài và các động mạch liên sườn. Khoảng 75% bạch huyết, nhất là từ các góc phần tư ngoài, đổ về hạch nách; phần còn lại, chủ yếu từ các góc phần tư trong, đổ về hạch cạnh ức dọc động mạch ngực trong.

Vị trí và liên quan

Vú nằm trên cân cơ ngực lớn và một phần cơ răng trước, ngăn cách bởi khoang sau vú lỏng lẻo cho phép vú di động. Phần đuôi nách (đuôi Spence) xuyên qua cân nách. Theo quy ước lâm sàng, vú chia bốn phần tư quanh núm vú; phần tư trên ngoài chứa nhiều mô tuyến nhất và là nơi gặp ung thư nhiều nhất.

Tuyến vú (Gray, hình 1172).
Tuyến vú (Gray, hình 1172).Henry Vandyke Carter · Public domain · Nguồn

Hình thể và cấu tạo

Mỗi thùy gồm nhiều tiểu thùy, đơn vị chức năng là đơn vị tiểu thùy – ống tận, nơi phát sinh phần lớn ung thư vú. Mô tuyến nằm trong mô mỡ và mô xơ; tỉ lệ mô tuyến tăng mạnh khi mang thai, cho con bú và teo dần sau mãn kinh. Quầng vú có các tuyến Montgomery tiết chất bôi trơn.

Cấu tạo vú đang cho bú và phản xạ tiết sữa.
Cấu tạo vú đang cho bú và phản xạ tiết sữa.OpenStax College · CC BY 3.0 · Nguồn

Mạch máu và thần kinh

Động mạch từ nhánh vú trong của động mạch ngực trong, động mạch ngực ngoài, nhánh ngực của động mạch cùng vai – ngực và các động mạch gian sườn. Khoảng 75% bạch huyết đổ về hạch nách, phần còn lại về hạch cạnh ức; hạch gác ở nách là cơ sở sinh thiết hạch gác khi phẫu thuật ung thư vú. Cảm giác do các nhánh bì của thần kinh gian sườn IV–VI.

Bạch huyết tuyến vú và các hạch nách (Gray, hình 601).
Bạch huyết tuyến vú và các hạch nách (Gray, hình 601).Henry Vandyke Carter · Public domain · Nguồn

Phát triển

Tuyến vú bắt đầu từ các dải sữa của ngoại bì phôi: tại đó hình thành tấm vú (placoda mammaria), lõm xuống thành nụ vú hình bình rồi phân nhánh thành một cây ống nhỏ có hai lớp tế bào (lớp lòng ống và lớp cơ – biểu mô). Các con đường tín hiệu điều khiển giai đoạn này được bảo tồn qua tiến hóa và tái hoạt động trong ung thư vú.[1]

Tuyến vú là cơ quan duy nhất chỉ đạt trạng thái trưởng thành trong thai kỳ và cho con bú. Dậy thì chuẩn bị nền tảng; vú chưa hoàn chỉnh chủ yếu là mô mỡ với các thùy (lobi) đổ vào ống sữa, xoang sữa rồi núm vú – quầng vú. Sau cai sữa, tuyến thoái triển về trạng thái nghỉ và có thể lặp lại chu kỳ mở rộng – thoái triển ở mỗi lần mang thai, chứng tỏ sự điều hòa hormon rất chặt chẽ.[2][3]

Sinh lý tiết sữa

Trong ba tháng đầu thai kỳ, estrogen làm hệ ống dài ra và phân nhánh vào mô mỡ, đồng thời kích thích tuyến yên tăng tiết prolactin. Khoảng tuần 20, tuyến đã có thể tạo thành phần của sữa, nhưng estrogen và progesteron cao còn ức chế tiết sữa nên chỉ có sữa non (colostrum). Quầng vú sẫm màu, vú to ra và tuyến Montgomery nổi rõ hơn.[3]

Sổ rau làm progesteron sụt giảm đột ngột và khởi động tiết sữa; quá trình được duy trì nhờ prolactin (tạo sữa) và oxytocin (tống sữa qua co tế bào cơ – biểu mô), cả hai đều tăng khi trẻ bú. Tuyến vú cũng là tuyến nội tiết: nó tiết peptid liên quan hormon cận giáp (PTHrP) huy động calci từ xương mẹ cho sữa. Sau cai sữa, cytokin tại chỗ và prolactin giảm gây chết tế bào hàng loạt, tuyến thoái triển.[4]

Nhu cầu calci cho sữa được đáp ứng chủ yếu bằng tiêu xương tạm thời ở mẹ (dưới tác dụng của PTHrP và estrogen thấp), không phải bằng tăng hấp thu calci ở ruột; mật độ xương phục hồi sau cai sữa.[5]

Toàn văn tham khảo (StatPearls)

Nguyên văn tiếng Anh các chương StatPearls về chủ đề này, giữ đúng bản gốc. Giấy phép CC BY-NC-ND 4.0 chỉ cho phép sao chép nguyên văn, không cho dịch hay rút gọn, nên phần tiếng Việt ở trên là bài viết diễn giải riêng có trích dẫn.

Anatomy, Thorax, BreastRivard AB, Peterson DC · StatPearls 2023 · NBK519575 · 9k ký tự

Đang tải…

Rivard AB, Peterson DC. Anatomy, Thorax, Breast. StatPearls [Internet]. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2023. NBK519575 · PMID 30137859 · CC BY-NC-ND 4.0. Trích nguyên văn, không chỉnh sửa.

Các cơ quan trong hệ

Nội dung phục vụ mục đích học tập và tham khảo, không thay thế chẩn đoán hay tư vấn của nhân viên y tế.

Mô hình: Z-Anatomy, dựa trên BodyParts3D © The Database Center for Life Science; vỏ não từ Brain for Blender (A. M. Winkler); qua bộ dữ liệu Svitylo 3D Anatomy Atlas. Giấy phép CC BY-SA 4.0. Đã chuyển hệ tọa độ và tô màu lại.