Gối và hố khoeo
Mô hình
Các lớp
Mô hình giải phẫu Z-Anatomy dựa trên BodyParts3D, giấy phép CC BY-SA 4.0.
Đại cương
Mô hình định khu khớp gối và hố khoeo (bên phải): đầu dưới xương đùi, xương bánh chè, đầu trên xương chày và xương mác, hai sụn chêm, dây chằng chéo trước – sau và dây chằng bên, các túi thanh mạc quanh gối, cơ tứ đầu và gân bánh chè, nhóm cơ ụ ngồi – cẳng chân và hai đầu cơ bụng chân giới hạn hố khoeo, động mạch và tĩnh mạch khoeo, thần kinh chày và thần kinh mác chung.
Giới hạn và phân khu
Khớp gối là khớp lớn nhất của cơ thể, gồm khớp chày – đùi và khớp bánh chè – đùi trong cùng một bao khớp; xương bánh chè là xương vừng lớn nhất, nằm trong gân cơ tứ đầu. Hố khoeo là hố hình thoi ở mặt sau gối, giới hạn bởi bốn bụng cơ: phía trên ngoài là cơ nhị đầu đùi, phía trên trong là cơ bán gân và bán màng, phía dưới là hai đầu trong và ngoài cơ bụng chân. Sàn hố khoeo là mặt khoeo xương đùi, bao khớp gối (dây chằng khoeo chéo) và cơ khoeo; mái là mạc khoeo, có tĩnh mạch hiển bé xuyên qua.[1][2][3]
Các lớp từ nông vào sâu
Phía trước gối, gân cơ tứ đầu, xương bánh chè và dây chằng bánh chè tạo bộ máy duỗi, hai bên có mạc giữ bánh chè; nhiều túi thanh mạc (trên bánh chè thông với ổ khớp, trước bánh chè, dưới bánh chè nông và sâu) giảm ma sát. Trong khớp, hai sụn chêm hình chữ C (trong) và gần tròn (ngoài) làm sâu mặt khớp chày; dây chằng chéo trước đi từ vùng gian lồi cầu trước xương chày tới lồi cầu ngoài xương đùi, ngăn xương chày trượt ra trước, còn dây chằng chéo sau ngăn trượt ra sau. Dây chằng bên chày dính chặt vào sụn chêm trong và chống lực vẹo ngoài; dây chằng bên mác tách rời sụn chêm ngoài.[1][4][5][6][7]

Mạch máu, thần kinh và bạch huyết
Trong hố khoeo, từ nông vào sâu có thần kinh chày, tĩnh mạch khoeo và động mạch khoeo; động mạch nằm sâu nhất, sát mặt khoeo xương đùi và bao khớp. Thần kinh ngồi thường chia thành thần kinh chày và thần kinh mác chung vài centimet trên hố khoeo; thần kinh mác chung đi dọc bờ trong cơ nhị đầu đùi rồi vòng quanh cổ xương mác. Động mạch khoeo cho năm động mạch gối tạo vòng nối quanh khớp và các động mạch cơ bụng chân (nhánh sural), rồi chia thành động mạch chày trước và chày sau ở bờ dưới cơ khoeo. Các hạch khoeo nhận bạch huyết đi theo tĩnh mạch hiển bé.[3][8][9]
Phát triển phôi thai
Gối bắt đầu từ một vùng trung mô cô đặc vào tuần 4 và nhận ra được như một khớp từ tuần 6. Dây chằng chéo trước xuất hiện như một khối trung mô cô đặc vào tuần 6–7, còn dây chằng chéo sau thấy được khoảng tuần 8; đến tuần 9 cả hai đã định hướng rõ. Dây chằng bên mác hình thành độc lập với bao khớp vào khoảng tuần 8, trong khi dây chằng bên chày bắt đầu từ tuần 9 như một chỗ cô đặc của bao khớp đang phát triển; sự khác biệt này giải thích vì sao dây chằng bên chày dính vào sụn chêm trong còn dây chằng bên mác thì tách rời sụn chêm ngoài. Hệ mạch có nguồn gốc trung bì từ khoảng ngày 17, và động mạch khoeo hình thành trong quá trình phát triển phức tạp của nụ chi dưới.[4][5][6][9]
Biến thể giải phẫu
Trong một nghiên cứu chụp mạch xóa nền trên 621 bệnh nhân (1.242 chi), 89,2% có kiểu chia nhánh động mạch khoeo điển hình; các biến thể gồm động mạch chày sau thiểu sản hoặc bất sản (5,1%), động mạch chày trước thiểu sản hoặc bất sản (1,7%), động mạch chày trước nguyên ủy cao (1,2%), cả hai động mạch chày thiểu sản (0,8%), động mạch chày sau nguyên ủy cao (0,4%) và thân chày – mác trước (0,1%). Nếu một chân có biến thể thì chân kia cũng có biến thể với xác suất 28%. Dây chằng chéo trước của nữ có tải trọng gãy, độ cứng và mô đun đàn hồi thấp hơn nam, và nữ đứt dây chằng chéo trước nhiều gấp 2–7 lần nam cùng tuổi. Kích thước và vị trí chỗ bám xương đùi, xương chày của dây chằng chéo trước cũng khác nhau ít nhiều.[9][4]
Liên hệ lâm sàng
Chấn thương xoay gối khi bàn chân cố định có thể gây “bộ ba bất hạnh”: đứt dây chằng chéo trước, dây chằng bên chày và rách sụn chêm trong (vì hai cấu trúc sau dính nhau). Nghiệm pháp ngăn kéo trước và Lachman đánh giá dây chằng chéo trước, ngăn kéo sau đánh giá dây chằng chéo sau. Nang khoeo (nang Baker) là túi hoạt dịch phình ra ở hố khoeo, có thể vỡ giống huyết khối tĩnh mạch sâu. Trật khớp gối có thể làm tổn thương động mạch khoeo vì động mạch bị cố định sát xương; cần kiểm tra mạch chi dưới sau mọi trật gối.[1][4][5][6]
Lưu ý phẫu thuật và thủ thuật
Mục tiêu tái tạo dây chằng chéo trước là trả lại sự vững của gối mà vẫn giữ chức năng; đặt đường hầm xương đúng đòi hỏi hiểu rõ chỗ bám, hướng của hai bó và trạng thái của chúng khi gối gấp – duỗi. Mảnh ghép có thể tự thân (gân cơ chân ngỗng, gân bánh chè kèm hai đầu xương, gân cơ tứ đầu), đồng loại hoặc tổng hợp. Điều trị tổn thương dây chằng chéo sau vẫn còn tranh luận, từ bảo tồn sang phẫu thuật, và giữa tái tạo một bó hay hai bó. Phần lớn rách dây chằng bên chày đơn thuần lành tốt với nẹp và tập phục hồi, kể cả ở vận động viên; mổ dành cho tổn thương phối hợp hoặc mất vững kéo dài. Đường mổ phía sau gối đòi hỏi nắm các biến thể của động mạch khoeo; sửa phình động mạch khoeo bằng can thiệp nội mạch là lựa chọn ít biến chứng.[4][5][6][9]
Các cấu trúc chính
Fossa poplitea
- Tên
- Hố khoeo
- Vị trí, vai trò
- Bốn bụng cơ giới hạn; chứa động – tĩnh mạch khoeo, thần kinh chày, mác chung
Lig. cruciatum anterius
- Tên
- Dây chằng chéo trước
- Vị trí, vai trò
- Ngăn xương chày trượt ra trước
Lig. cruciatum posterius
- Tên
- Dây chằng chéo sau
- Vị trí, vai trò
- Ngăn xương chày trượt ra sau
Meniscus medialis
- Tên
- Sụn chêm trong
- Vị trí, vai trò
- Hình chữ C; dính dây chằng bên chày
Meniscus lateralis
- Tên
- Sụn chêm ngoài
- Vị trí, vai trò
- Gần tròn, di động hơn
Patella
- Tên
- Xương bánh chè
- Vị trí, vai trò
- Xương vừng lớn nhất, trong gân cơ tứ đầu
A. poplitea
- Tên
- Động mạch khoeo
- Vị trí, vai trò
- Sâu nhất trong hố; năm động mạch gối
| Terminologia Anatomica | Tên | Vị trí, vai trò |
|---|---|---|
| Fossa poplitea | Hố khoeo | Bốn bụng cơ giới hạn; chứa động – tĩnh mạch khoeo, thần kinh chày, mác chung |
| Lig. cruciatum anterius | Dây chằng chéo trước | Ngăn xương chày trượt ra trước |
| Lig. cruciatum posterius | Dây chằng chéo sau | Ngăn xương chày trượt ra sau |
| Meniscus medialis | Sụn chêm trong | Hình chữ C; dính dây chằng bên chày |
| Meniscus lateralis | Sụn chêm ngoài | Gần tròn, di động hơn |
| Patella | Xương bánh chè | Xương vừng lớn nhất, trong gân cơ tứ đầu |
| A. poplitea | Động mạch khoeo | Sâu nhất trong hố; năm động mạch gối |
Thành phần từng lớp
DaCutis6
- Fossa poplitea · Popliteal fossa
- Regio anterior cruris · Anterior region of leg
- Regio anterior genus · Anterior region of knee
- Regio posterior cruris · Posterior region of leg
- Regio posterior femoris · Posterior region of thigh
- Regio posterior genus · Posterior region of knee
Cơ, mạc và bao gânMusculi, fasciae et vaginae tendinum38
- (Bursa subtendinea prepatellaris) · Subtendinous prepatellar bursa
- Adductor magnus · Adductor magnus
- Bursa anserina · Anserine bursa
- Bursa infrapatellaris profunda · Deep infrapatellar bursa
- Bursa musculi semimembranosi · Semimembranosus bursa
- Bursa subcutanea infrapatellaris · Subcutaneous infrapatellar bursa
- Bursa subcutanea prepatellaris · Subcutaneous prepatellar bursa
- Bursa subcutanea tuberositatis tibiae · Subcutaneous bursa of tuberosity of tibia
- Bursa subtendinea inferior musculi bicipitis femoris · Inferior subtendinous bursa of biceps femoris muscle
- Bursa subtendinea lateralis musculi gastrocnemii · Lateral subtendinous bursa of gastrocnemius muscle
- Bursa subtendinea medialis musculi gastrocnemii · Medial subtendinous bursa of gastrocnemius muscle
- Bursa subtendinea musculi sartorii · Subtendinous bursa of sartorius muscle
- Bursa suprapatellaris · Suprapatellar bursa
- Caput breve musculi bicipitis femoris · Short head of biceps femoris
- Caput laterale musculi gastrocnemii · Lateral head of gastrocnemius
- Caput longum musculi bicipitis femoris · Long head of biceps femoris
- Caput mediale musculi gastrocnemii · Medial head of gastrocnemius
- Extensor longus digitorum · Extensor digitorum longus
- Musculus fibularis longus · Fibularis longus muscle
- Musculus gracilis · Gracilis muscle
- Musculus plantaris · Plantaris muscle
- Musculus popliteus · Popliteus muscle
- Musculus semimembranosus · Semimembranosus muscle
- Musculus semitendinosus · Semitendinosus muscle
- Musculus soleus · Soleus muscle
- Musculus tibialis anterior · Tibialis anterior muscle
- Musculus tibialis posterior · Tibialis posterior muscle
- Musculus vastus intermedius · Vastus intermedius muscle
- Musculus vastus lateralis · Vastus lateralis muscle
- Musculus vastus medialis · Vastus medialis muscle
- Retinaculum laterale patellae · Lateral patellar retinaculum
- Retinaculum mediale patellae · Medial patellar retinaculum
- Septum intermusculare anterius cruris · Anterior intermuscular septum of leg
- Septum intermusculare laterale femoris · Lateral femoral intermuscular septum
- Septum intermusculare mediale femoris · Medial femoral intermuscular septum
- Septum intermusculare posterius cruris · Posterior intermuscular septum of leg
- Septum intermusculare transversum cruris · Transverse intermuscular septum of leg
- Subfacial prepatellar bursa
Xương và sụnOssa et cartilagines4
- Fibula · Fibula
- Os femoris · Femur
- Patella · Patella
- Tibia · Tibia
Khớp và dây chằngJuncturae et ligamenta22
- Capsula articularis articularis tibiofibularis superior · Articular capsule of superior tibiofibular joint
- Capsula articularis genus · Articular capsule of knee joint
- Corpus adiposum infrapatellare · Infrapatellar fat pad
- Ligamentum anterius capitis fibulae · Anterior ligament of fibular head
- Ligamentum collaterale fibulare · Fibular collateral ligament
- Ligamentum cruciatum anterius · Anterior cruciate ligament
- Ligamentum decussatum posterius · Posterior cruciate ligament
- Ligamentum meniscopatellare · Meniscopatellar ligament
- Ligamentum meniscotibiale anterior (Meniscus lateral) · Anterior meniscotibial ligament (Lateral meniscus)
- Ligamentum meniscotibiale anterior (Meniscus medial) · Anterior meniscotibial ligament (Medial meniscus)
- Ligamentum meniscotibiale posterior (Meniscus lateral) · Posterior meniscotibial ligament (Lateral meniscus)
- Ligamentum meniscotibiale posterior (Meniscus medial) · Posterior meniscotibial ligament (Medial meniscus)
- Ligamentum popliteofibulare · Popliteofibular ligament
- Ligamentum popliteum arcuatum · Arcuate popliteal ligament
- Ligamentum popliteum obliquum · Oblique popliteal ligament
- Ligamentum posterius capitis fibulae · Posterior ligament of fibular head
- Ligamentum transversum genus · Transverse ligament of knee
- Membrana interossea cruris · Interosseous membrane of leg
- Meniscus lateralis · Lateral meniscus
- Meniscus medialis · Medial meniscus
- Pars profunda ligamenti collateralis tibialis · Deep part of tibial collateral ligament
- Pars superficialis ligamenti collateralis tibialis · Superficial part of tibial collateral ligament
Động mạchArteriae9
- Arteria inferior lateralis genus · Inferior lateral genicular artery
- Arteria inferior medialis genus · Inferior medial genicular artery
- Arteria poplitea · Popliteal artery
- Arteria superior lateralis genus · Superior lateral genicular artery
- Arteria superior medialis genus · Superior medial genicular artery
- Arteria tibialis anterior · Anterior tibial artery
- Middle genicular artery
- Ramus descendens arteriae circumflexae lateralis femoris · Descending branch of lateral circumflex femoral artery
- Rete patellare · Patellar anastomosis
Tĩnh mạchVenae4
- Vena poplitea · Popliteal vein
- Vena saphena parva · Small saphenous vein
- Venae geniculares · Genicular veins
- Venae tibiales anteriores · Anterior tibial veins
Thần kinhNervi8
- Nervus cutaneus medialis surae · Medial sural cutaneous nerve
- Nervus fibularis communis · Common fibular nerve
- Nervus fibularis profundus · Deep fibular nerve
- Nervus fibularis superficialis · Superficial fibular nerve
- Nervus suralis · Sural nerve
- Nervus tibialis · Tibial nerve
- Ramus communicans suralis nervi fibularis communis · Sural communicating branch of common fibular nerve
- Ramus infrapatellaris nervi sapheni · Infrapatellar branch of saphenous nerve
Bạch huyếtSystema lymphoideum5
- (Nodus fibularis) · (Fibular node)
- (Nodus tibialis anterior) · (Anterior tibial node)
- (Nodus tibialis posterior) · (Posterior tibial node)
- Nodi poplitei profundi · Deep popliteal nodes
- Nodi poplitei superficiales · Superficial popliteal nodes
Toàn văn tham khảo (StatPearls)
Nguyên văn tiếng Anh các chương StatPearls về chủ đề này, giữ đúng bản gốc. Giấy phép CC BY-NC-ND 4.0 chỉ cho phép sao chép nguyên văn, không cho dịch hay rút gọn, nên phần tiếng Việt ở trên là bài viết diễn giải riêng có trích dẫn.
Anatomy, Bony Pelvis and Lower Limb: Knee Posterior Cruciate LigamentCox CF, Graefe SB, Black AC, Bordoni B · StatPearls 2023 · NBK535416 · 16k ký tự
Đang tải…
Cox CF, Graefe SB, Black AC, Bordoni B. Anatomy, Bony Pelvis and Lower Limb: Knee Posterior Cruciate Ligament. StatPearls [Internet]. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2023. NBK535416 · PMID 30571037 · CC BY-NC-ND 4.0. Trích nguyên văn, không chỉnh sửa.
Anatomy, Bony Pelvis and Lower Limb, Knee Medial Collateral LigamentMabrouk A, Hubbard JB · StatPearls 2025 · NBK507780 · 16k ký tự
Đang tải…
Mabrouk A, Hubbard JB. Anatomy, Bony Pelvis and Lower Limb, Knee Medial Collateral Ligament. StatPearls [Internet]. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2025. NBK507780 · PMID 29939557 · CC BY-NC-ND 4.0. Trích nguyên văn, không chỉnh sửa.
Anatomy, Bony Pelvis and Lower Limb, Knee Anterior Cruciate LigamentYoo H, Marappa-Ganeshan R · StatPearls 2023 · NBK559233 · 12k ký tự
Đang tải…
Yoo H, Marappa-Ganeshan R. Anatomy, Bony Pelvis and Lower Limb, Knee Anterior Cruciate Ligament. StatPearls [Internet]. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2023. NBK559233 · PMID 32644659 · CC BY-NC-ND 4.0. Trích nguyên văn, không chỉnh sửa.
Anatomy, Bony Pelvis and Lower Limb: Popliteal ArteryBowers Z, Nassereddin A, Sinkler MA, Bordoni B · StatPearls 2023 · NBK537125 · 10k ký tự
Đang tải…
Bowers Z, Nassereddin A, Sinkler MA, Bordoni B. Anatomy, Bony Pelvis and Lower Limb: Popliteal Artery. StatPearls [Internet]. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2023. NBK537125 · PMID 30725810 · CC BY-NC-ND 4.0. Trích nguyên văn, không chỉnh sửa.
Giải phẫu định khu
Tài liệu tham khảo
Nguồn tham khảo cho các số liệu và mô tả trên trang, tra cứu trên PubMed (Thư viện Y khoa Quốc gia Hoa Kỳ).
- [1]Anatomy, Bony Pelvis and Lower Limb, KneeGupton M et al., StatPearls 2023PMID 29763193
- [2]Anatomy, Bony Pelvis and Lower Limb, Knee PatellaCox CF et al., StatPearls 2023PMID 30137819
- [3]Anatomy, Bony Pelvis and Lower Limb: Tibial NerveDesai SS et al., StatPearls 2026PMID 30725713
- [4]Anatomy, Bony Pelvis and Lower Limb, Knee Anterior Cruciate LigamentYoo H et al., StatPearls 2023PMID 32644659
- [5]Anatomy, Bony Pelvis and Lower Limb: Knee Posterior Cruciate LigamentCox CF et al., StatPearls 2023PMID 30571037
- [6]Anatomy, Bony Pelvis and Lower Limb, Knee Medial Collateral LigamentMabrouk A et al., StatPearls 2025PMID 29939557
- [7]Anatomy, Bony Pelvis and Lower Limb, Knee Lateral MeniscusCox CF et al., StatPearls 2023PMID 30137778
- [8]Anatomy, Bony Pelvis and Lower Limb: Gastrocnemius MuscleBordoni B et al., StatPearls 2026PMID 30422541
- [9]Anatomy, Bony Pelvis and Lower Limb: Popliteal ArteryBowers Z et al., StatPearls 2023PMID 30725810