Hệ hô hấpThanh quản
Hệ hô hấp· Larynx

Thanh quản

Mô hình

Rê hoặc chạm để xem tên, bấm để đọc mô tả; bấm tên trong chú giải để bay tới cấu trúc. Mô hình dựng bằng thuật toán theo kích thước mô học, màu theo quy ước minh họa.

Mô tả

Đoạn đường thở nối hầu với khí quản, ngang đốt sống C3–C6, có khung sụn (sụn giáp, sụn nhẫn, nắp thanh môn, hai sụn phễu) nối bởi dây chằng và màng. Bên trong có nếp tiền đình và nếp thanh âm; khe thanh môn giữa hai nếp thanh âm là phần hẹp nhất của đường thở ở người lớn. Thanh quản bảo vệ đường thở khi nuốt và phát âm.

Các phần cấu tạo

Mỗi phần có thẻ riêng; bấm “Xem trên mô hình” để bay tới và chọn phần đó trong mô hình 3D phía trên.

  1. 01

    Sụn giáp

    Cartilago thyroidea

    Sụn lớn nhất, gồm hai mảnh hợp nhau phía trước thành lồi thanh quản (rõ ở nam, góc khoảng 90° so với 120° ở nữ). Sừng trên nối xương móng, sừng dưới khớp với sụn nhẫn; mặt trong là chỗ bám trước của dây thanh.

  2. 02

    Sụn nhẫn

    Cartilago cricoidea

    Vòng sụn kín duy nhất của đường thở, hình nhẫn có mặt nhẫn quay ra sau, ngang C6. Là chỗ hẹp nhất của đường thở ở trẻ nhỏ; màng nhẫn – giáp ở giữa sụn giáp và sụn nhẫn là vị trí mở khí quản cấp cứu.

  3. 03

    Sụn phễu

    Cartilagines arytenoideae

    Hai sụn hình tháp ngồi trên bờ trên mặt nhẫn, có mỏm thanh (bám dây thanh) và mỏm cơ (bám cơ nhẫn – phễu). Khớp nhẫn – phễu cho phép xoay và trượt để khép, mở thanh môn; trên đỉnh có sụn sừng và sụn chêm nhỏ.

  4. 04

    Nắp thanh môn

    Epiglottis

    Sụn chun hình lá, cuống bám vào mặt trong sụn giáp, bờ trên tự do nhô sau gốc lưỡi; giữa hai bên là thung lũng nắp thanh môn. Khi nuốt, thanh quản được kéo lên và nắp thanh môn lật xuống che lối vào thanh quản.

  5. 05

    Dây thanh và thanh môn

    Plica vocalis; Glottis

    Hai nếp gồm dây chằng thanh, cơ thanh và niêm mạc biểu mô lát tầng (không lông chuyển), căng từ sụn giáp tới mỏm thanh sụn phễu. Khe giữa hai dây là khe thanh môn, chỗ hẹp nhất của thanh quản người lớn; rung động của dây thanh tạo tiếng nói.

  6. 06

    Băng thanh thất và buồng thanh thất

    Plica vestibularis; Ventriculus laryngis

    Hai nếp niêm mạc dày phía trên dây thanh (“dây thanh giả”), có vai trò bảo vệ khi nín thở và rặn. Giữa băng thanh thất và dây thanh là buồng thanh thất (Morgagni) kéo dài lên thành túi thanh thất giàu tuyến nhầy bôi trơn dây thanh.

  7. 07

    Các cơ thanh quản

    Musculi laryngis

    Cơ nhẫn – phễu sau là cơ duy nhất mở thanh môn; các cơ nhẫn – phễu bên, liên phễu và giáp – phễu khép thanh môn; cơ nhẫn – giáp làm căng dây thanh. Tất cả do thần kinh thanh quản quặt ngược chi phối, trừ cơ nhẫn – giáp (nhánh ngoài thần kinh thanh quản trên).

Vị trí và liên quan

Thanh quản nằm ở phần trước cổ, ngang C3–C6 ở người lớn (cao hơn ở trẻ em), trước hạ hầu, giữa hai bó mạch cảnh, được thùy tuyến giáp và các cơ dưới móng che phủ một phần. Lồi thanh quản (quả táo Adam) do sụn giáp tạo nên; màng nhẫn giáp giữa sụn giáp và sụn nhẫn là nơi mở đường thở cấp cứu.

Thanh quản: sụn giáp, sụn nhẫn, nắp thanh môn và dây thanh.
Thanh quản: sụn giáp, sụn nhẫn, nắp thanh môn và dây thanh.OpenStax College · CC BY 3.0 · Nguồn

Hình thể và cấu tạo

Khoang thanh quản chia ba tầng: tiền đình (trên nếp tiền đình), thanh môn (gồm hai nếp thanh âm và khe thanh môn) và hạ thanh môn (tới bờ dưới sụn nhẫn). Nếp thanh âm gồm dây chằng thanh âm và cơ thanh âm, phủ biểu mô lát tầng. Các cơ nội tại mở khe thanh môn (cơ nhẫn phễu sau, cơ duy nhất mở thanh môn), khép khe thanh môn và điều chỉnh độ căng dây thanh (cơ nhẫn giáp).

Các sụn của thanh quản.
Các sụn của thanh quản.OpenStax College · CC BY 3.0 · Nguồn

Mạch máu và thần kinh

Động mạch thanh quản trên (từ động mạch giáp trên) và dưới (từ động mạch giáp dưới). Thần kinh thanh quản trên (nhánh dây X) cho nhánh trong cảm giác trên thanh môn và nhánh ngoài vận động cơ nhẫn giáp; thần kinh thanh quản quặt ngược vận động mọi cơ nội tại còn lại và cảm giác dưới thanh môn. Dây quặt ngược trái vòng dưới cung động mạch chủ nên dễ tổn thương trong bệnh lý trung thất, và cả hai liên quan sát tuyến giáp khi phẫu thuật.

Thanh quản nhìn trước bên cùng các cơ ngoại lai và cấu trúc lân cận ở cổ trước.
Thanh quản nhìn trước bên cùng các cơ ngoại lai và cấu trúc lân cận ở cổ trước.Olek Remesz (wiki-pl: Orem , commons: Orem ) · CC BY-SA 2.5 · Nguồn

Liên hệ lâm sàng

Thanh quản là cửa ngõ giữa đường hô hấp trên và dưới, đảm nhiệm phát âm, nuốt và bảo vệ đường thở. Nắm vững khung sụn, các khoang niêm mạc, cơ, mạch – thần kinh và dẫn lưu bạch huyết của thanh quản là cơ sở để phân giai đoạn ung thư thanh quản trên hình ảnh.[1]

Khung sụn, các lớp của dây thanh và phát triển

Khung thanh quản gồm các sụn đơn và sụn đôi. Hai mảnh sụn giáp gặp nhau ở phía trước tạo lồi thanh quản (“trái táo Adam”) và để hở phía sau; bờ sau mỗi mảnh kéo dài thành sừng trên, nối xương móng qua màng giáp – móng và dây chằng giáp – móng bên (có thể chứa sụn thóc, khi vôi hóa dễ nhầm với dị vật), và sừng dưới khớp với sụn nhẫn. Màng giáp – móng có một lỗ cho bó mạch thanh quản trên và nhánh trong thần kinh thanh quản trên đi qua. Sụn nhẫn bằng sụn trong là vòng sụn kín duy nhất, hình “nhẫn mặt ấn” với mảnh sau rộng làm nền cho hai sụn phễu khớp kiểu chỏm – ổ. Mỗi sụn phễu có mỏm thanh âm (bám dây chằng thanh âm) và mỏm cơ (bám các cơ nhẫn – phễu). Thanh quản chia ba tầng: trên thanh môn (nắp thanh môn và nếp tiền đình), thanh môn (dây thanh thật) và hạ thanh môn.[2][3]

Dây thanh gồm năm lớp từ sâu ra nông: cơ giáp – phễu, lá riêng sâu, lá riêng giữa, lá riêng nông và biểu mô lát tầng; lá riêng sâu và giữa hợp thành dây chằng thanh âm, còn lá riêng nông (khoang Reinke) là mô liên kết lỏng như thạch, mặt trượt cho niêm mạc rung khi phát âm. Vì lỏng lẻo, khoang Reinke dễ ứ dịch khi bị kích thích mạn tính, nhất là do hút thuốc, gây phù Reinke (viêm dây thanh dạng polyp) với giọng trầm khàn, phụ nữ thường than giọng giống đàn ông. Ngách thanh quản là túi lõm giữa nếp tiền đình và dây thanh; xoang lê hai bên nếp phễu – nắp là nơi thức ăn hay mắc lại. Thanh quản xuất hiện ở tuần 4 dưới dạng rãnh thanh – khí quản ở sàn hầu nguyên thủy; rãnh này góp phần tạo vách khí – thực quản khoảng tuần 5, tách đường hô hấp phía trước khỏi thực quản phía sau. Lớp lót đến từ nội bì, còn sụn và cơ đến từ trung mô cung hầu 3, 4 và 6.[2][4]

Thiết diện đứng ngang thanh quản và khí quản trên: nếp tiền đình và nếp thanh âm (Gray, hình 954).
Thiết diện đứng ngang thanh quản và khí quản trên: nếp tiền đình và nếp thanh âm (Gray, hình 954).Henry Vandyke Carter · Public domain · Nguồn

Cơ nội thanh quản và thần kinh quặt ngược

Bốn cơ đôi (giáp – phễu, nhẫn – phễu bên, nhẫn – phễu sau, nhẫn – giáp) và một cơ đơn (liên phễu) điều khiển khép, mở và kéo dài dây thanh. Cơ nhẫn – phễu sau là cơ mở duy nhất; mọi cơ còn lại khép thanh môn. Cơ nhẫn – giáp có hai bụng, bụng thẳng và bụng chéo, kéo sụn giáp ra trước – xuống để làm dài và căng dây thanh, tạo giọng cao. Nhân mơ hồ ở thân não cung cấp nơron vận động cho các cơ nội. Mọi cơ nội do thần kinh thanh quản quặt ngược chi phối, trừ cơ nhẫn – giáp do nhánh ngoài thần kinh thanh quản trên; nhánh trong của thần kinh thanh quản trên xuyên màng giáp – móng cùng động mạch thanh quản trên, cảm giác cho niêm mạc trên dây thanh và có thể gây tê dưới thành trong xoang lê. Nhánh trong và thần kinh thanh quản dưới nối nhau qua quai Galen. Các cơ ngoài gồm nhóm hạ thanh quản (cơ dưới móng, C1–C3), nhóm nâng thanh quản (cơ trên móng, do C1, dây V3 và VII) và các cơ khít hầu, chủ yếu phục vụ nuốt.[3][2][4]

Thần kinh quặt ngược trái vòng dưới cung động mạch chủ, phải vòng dưới động mạch dưới đòn, rồi đi lên trong rãnh khí – thực quản, chui dưới cơ khít hầu dưới và vào thanh quản sau khớp nhẫn – giáp. Vị trí của nó dễ bị tổn thương khi mổ tuyến giáp, nên phẫu thuật viên dựa vào các mốc: dây chằng Berry (nối tuyến giáp với ba vòng khí quản đầu, mốc tin cậy nhất, nằm nông hơn thần kinh trong khoảng 78% trường hợp), rãnh khí – thực quản (thần kinh nằm trong rãnh khoảng 64%), củ Zuckerkandl và động mạch giáp dưới (thần kinh đi sau động mạch khoảng 61%, trước 32,5%, xen giữa các nhánh 6,5%). Thần kinh có nhánh ngoài thanh quản ở 40–60% người, thường chia ở dây chằng Berry; bướu giáp lớn có thể kéo căng hoặc bao lấy thần kinh. Khoảng 0,6% người có thần kinh thanh quản dưới “không quặt ngược” đi thẳng từ dây X vào thanh quản ở cổ, liên quan động mạch dưới đòn phải lạc chỗ (xuất phát sau động mạch dưới đòn trái); dạng này cực hiếm ở bên trái.[5][4][2]

  • Nhẫn – phễu sau

    Tác dụng
    Mở thanh môn (duy nhất)
    Thần kinh
    Quặt ngược
  • Nhẫn – phễu bên

    Tác dụng
    Khép
    Thần kinh
    Quặt ngược
  • Liên phễu

    Tác dụng
    Khép phần sau thanh môn
    Thần kinh
    Quặt ngược
  • Giáp – phễu (cơ thanh âm)

    Tác dụng
    Khép, chỉnh độ căng
    Thần kinh
    Quặt ngược
  • Nhẫn – giáp

    Tác dụng
    Kéo dài, căng dây thanh (giọng cao)
    Thần kinh
    Nhánh ngoài thanh quản trên
Các cơ nội thanh quản.

Toàn văn tham khảo (StatPearls)

Nguyên văn tiếng Anh các chương StatPearls về chủ đề này, giữ đúng bản gốc. Giấy phép CC BY-NC-ND 4.0 chỉ cho phép sao chép nguyên văn, không cho dịch hay rút gọn, nên phần tiếng Việt ở trên là bài viết diễn giải riêng có trích dẫn.

Anatomy, Head and Neck, Larynx Vocal CordsSaran M, Georgakopoulos B, Bordoni B · StatPearls 2023 · NBK535342 · 28k ký tự

Đang tải…

Saran M, Georgakopoulos B, Bordoni B. Anatomy, Head and Neck, Larynx Vocal Cords. StatPearls [Internet]. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2023. NBK535342 · PMID 30570963 · CC BY-NC-ND 4.0. Trích nguyên văn, không chỉnh sửa.

Anatomy, Head and Neck, Larynx Recurrent Laryngeal NerveAllen E, Minutello K, Jozsa F, Murcek BW · StatPearls 2025 · NBK470179 · 21k ký tự

Đang tải…

Allen E, Minutello K, Jozsa F, Murcek BW. Anatomy, Head and Neck, Larynx Recurrent Laryngeal Nerve. StatPearls [Internet]. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2025. NBK470179 · PMID 29261997 · CC BY-NC-ND 4.0. Trích nguyên văn, không chỉnh sửa.

Anatomy, Head and Neck: Cervical, Respiratory, Larynx, and CricoarytenoidBenner A, Sharma P, Sharma S · StatPearls 2023 · NBK538307 · 20k ký tự

Đang tải…

Benner A, Sharma P, Sharma S. Anatomy, Head and Neck: Cervical, Respiratory, Larynx, and Cricoarytenoid. StatPearls [Internet]. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2023. NBK538307 · PMID 30855891 · CC BY-NC-ND 4.0. Trích nguyên văn, không chỉnh sửa.

Anatomy, Head and Neck: LarynxSuárez-Quintanilla J, Fernández Cabrera A, Sharma S · StatPearls 2023 · NBK538202 · 19k ký tự

Đang tải…

Suárez-Quintanilla J, Fernández Cabrera A, Sharma S. Anatomy, Head and Neck: Larynx. StatPearls [Internet]. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2023. NBK538202 · PMID 30855790 · CC BY-NC-ND 4.0. Trích nguyên văn, không chỉnh sửa.

Anatomy, Head and Neck: Larynx Arytenoid CartilageAndaloro C, Sharma P, La Mantia I · StatPearls 2023 · NBK513252 · 13k ký tự

Đang tải…

Andaloro C, Sharma P, La Mantia I. Anatomy, Head and Neck: Larynx Arytenoid Cartilage. StatPearls [Internet]. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2023. NBK513252 · PMID 30020624 · CC BY-NC-ND 4.0. Trích nguyên văn, không chỉnh sửa.

Anatomy, Head and Neck: Larynx CartilageFlynn W, Vickerton P · StatPearls 2023 · NBK553185 · 11k ký tự

Đang tải…

Flynn W, Vickerton P. Anatomy, Head and Neck: Larynx Cartilage. StatPearls [Internet]. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2023. NBK553185 · PMID 31985978 · CC BY-NC-ND 4.0. Trích nguyên văn, không chỉnh sửa.

Anatomy, Head and Neck: Larynx MusclesJunco K, Chandran SK · StatPearls 2023 · NBK545231 · 10k ký tự

Đang tải…

Junco K, Chandran SK. Anatomy, Head and Neck: Larynx Muscles. StatPearls [Internet]. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2023. NBK545231 · PMID 31424815 · CC BY-NC-ND 4.0. Trích nguyên văn, không chỉnh sửa.

Các cơ quan trong hệ

Nội dung phục vụ mục đích học tập và tham khảo, không thay thế chẩn đoán hay tư vấn của nhân viên y tế.

Mô hình: Z-Anatomy, dựa trên BodyParts3D © The Database Center for Life Science; vỏ não từ Brain for Blender (A. M. Winkler); qua bộ dữ liệu Svitylo 3D Anatomy Atlas. Giấy phép CC BY-SA 4.0. Đã chuyển hệ tọa độ và tô màu lại.