Cơ mông lớn
Mô hình
Các lớp
Mô hình giải phẫu Z-Anatomy dựa trên BodyParts3D, giấy phép CC BY-SA 4.0.
Mô tả
Cơ lớn và nặng nhất cơ thể, tạo hình mông. Cơ duỗi và xoay ngoài khớp hông, quan trọng khi đứng dậy, leo cầu thang, chạy và giữ thăng bằng thân.
Các phần cấu tạo
Mỗi phần có thẻ riêng; bấm “Xem trên mô hình” để bay tới và chọn phần đó trong mô hình 3D phía trên.
- 01
Nguyên ủy
Origo
Cơ lớn và nặng nhất cơ thể, bám rộng từ mặt sau xương cánh chậu sau đường mông sau, mặt sau xương cùng và xương cụt, dây chằng cùng – ụ ngồi và cân ngực – thắt lưng. Các bó thô chạy chéo xuống dưới ra ngoài.
- 02
Bám tận: dải chậu – chày và lồi củ mông
Insertio
Khoảng ba phần tư bó cơ nông bám vào dải chậu – chày, qua đó giữ gối duỗi vững khi đứng; phần sâu còn lại bám vào lồi củ mông của xương đùi. Túi thanh mạc tách cơ khỏi mấu chuyển lớn và ụ ngồi.
- 03
Chức năng
Functio
Duỗi mạnh và xoay ngoài đùi, chủ yếu khi cần lực lớn: đứng dậy từ tư thế ngồi, leo cầu thang, chạy, nhảy. Khi đi bộ trên mặt phẳng nó gần như nghỉ. Đây là cơ giúp người đứng thẳng và giữ khung chậu không gập ra trước.
- 04
Thần kinh và mạch máu
Innervatio et vascularisatio
Thần kinh mông dưới (L5–S2) và động mạch mông dưới ra khỏi chậu qua khuyết ngồi lớn dưới cơ hình lê. Liệt cơ mông lớn khó leo cầu thang và đứng dậy nhưng vẫn đi bộ bình thường trên mặt phẳng.
- 05
Liên quan với thần kinh ngồi
Relationes cum nervo ischiadico
Thần kinh ngồi chạy sâu dưới cơ mông lớn, ở góc phần tư dưới trong của vùng mông. Vì vậy tiêm bắp vùng mông phải ở góc phần tư trên ngoài (hoặc vùng mông nhỡ – cơ mông nhỡ) để tránh thần kinh.
Vị trí và liên quan
Nguyên ủy rộng ở mặt sau cánh chậu sau đường mông sau, mặt sau xương cùng – cụt, mạc ngực – thắt lưng và dây chằng cùng – ụ ngồi. Phần lớn thớ bám vào dải chậu – chày, phần sâu bám vào lồi củ mông xương đùi. Bờ dưới cơ chéo qua nếp lằn mông; ụ ngồi được cơ che khi đứng nhưng lộ ra khi ngồi.
Hình thể và cấu tạo
Khi đi bộ trên mặt phẳng cơ hoạt động ít; nó mạnh lên khi duỗi hông có tải (đứng dậy, leo dốc, chạy nhanh). Qua dải chậu – chày, cơ góp phần giữ vững gối khi duỗi. Dưới cơ là các bao hoạt dịch (mấu chuyển, ụ ngồi) và nhóm cơ xoay ngoài sâu (cơ hình lê, sinh đôi, bịt trong, vuông đùi).
Mạch máu và thần kinh
Thần kinh mông dưới (L5–S2) chi phối cơ; máu đến từ động mạch mông trên và mông dưới (nhánh động mạch chậu trong). Thần kinh ngồi chạy dưới cơ, ở nửa dưới của mông; vì vậy tiêm bắp phải ở góc phần tư trên ngoài để tránh dây ngồi.

Vùng mông và vai trò duỗi hông
Vùng mông ở mặt sau khung chậu chứa các cơ thiết yếu cho vận động và tư thế đứng thẳng, đồng thời là đường đi của nhiều bó mạch – thần kinh xuống chi dưới. Trong ba cơ mông lớn, nhỡ và bé, cơ mông lớn lớn nhất và nằm nông nhất. Vì vị trí này, cơ mông lớn quan trọng trong các đường mổ vào khớp hông.[1]
Cơ mông lớn là một trong những cơ duỗi hông chính. Một tổng quan hệ thống đo mức hoạt hóa của cơ (tính theo phần trăm co tối đa đẳng trường) trong các bài tập có tạ. Bước lên bục và các biến thể của nó cho mức hoạt hóa cao nhất. Nhiều bài khác cũng đạt mức rất cao (trên 60%), như deadlift, các kiểu hip thrust với tạ đòn, squat tách chân và lunge.[2]
Đau mặt ngoài hông, trước đây gọi là viêm túi thanh mạc mấu chuyển, nay được cho là chủ yếu do bệnh lý gân cơ mông. Tình trạng này phổ biến, nhất là ở phụ nữ sau mãn kinh, và ảnh hưởng đáng kể đến chất lượng sống.[3]
Toàn văn tham khảo (StatPearls)
Nguyên văn tiếng Anh các chương StatPearls về chủ đề này, giữ đúng bản gốc. Giấy phép CC BY-NC-ND 4.0 chỉ cho phép sao chép nguyên văn, không cho dịch hay rút gọn, nên phần tiếng Việt ở trên là bài viết diễn giải riêng có trích dẫn.
Anatomy, Bony Pelvis and Lower Limb, Gluteus Maximus MuscleElzanie A, Borger J · StatPearls 2023 · NBK538193 · 11k ký tự
Đang tải…
Elzanie A, Borger J. Anatomy, Bony Pelvis and Lower Limb, Gluteus Maximus Muscle. StatPearls [Internet]. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2023. NBK538193 · PMID 30855781 · CC BY-NC-ND 4.0. Trích nguyên văn, không chỉnh sửa.
Các cơ quan trong hệ
Tài liệu tham khảo
Nguồn tham khảo cho các số liệu và mô tả trên trang, tra cứu trên PubMed (Thư viện Y khoa Quốc gia Hoa Kỳ).
- [1]Anatomy, Bony Pelvis and Lower Limb, Gluteus Maximus MuscleElzanie A et al., StatPearls 2023PMID 30855781
- [2]Gluteus Maximus Activation during Common Strength and Hypertrophy Exercises: A Systematic ReviewNeto WK et al., Journal of sports science & medicine 2020PMID 32132843
- [3]Gluteal Tendinopathy: Integrating Pathomechanics and Clinical Features in Its ManagementGrimaldi A et al., The Journal of orthopaedic and sports physical therapy 2015PMID 26381486

