Hệ tiết niệuNiệu quản
Hệ tiết niệu· Ureter

Niệu quản

Mô hình

Các lớp

Mô hình giải phẫu Z-Anatomy dựa trên BodyParts3D, giấy phép CC BY-SA 4.0.

Mô tả

Ống cơ dài khoảng 25–30 cm dẫn nước tiểu từ bể thận xuống bàng quang bằng các sóng nhu động. Niệu quản có ba chỗ hẹp sinh lý, nơi sỏi thận hay mắc lại.

Các phần cấu tạo

Mỗi phần có thẻ riêng; bấm “Xem trên mô hình” để bay tới và chọn phần đó trong mô hình 3D phía trên.

  1. 01

    Đoạn bụng

    Pars abdominalis ureteris

    Từ chỗ nối bể thận – niệu quản (L2) đi xuống sau phúc mạc trên mặt trước cơ thắt lưng lớn, ngang qua các mỏm ngang; bị động mạch sinh dục bắt chéo phía trước. Niệu quản phải liên quan đại tràng phải và rễ mạc treo, niệu quản trái liên quan đại tràng sigma.

  2. 02

    Đoạn chậu

    Pars pelvica ureteris

    Vào chậu bằng cách bắt chéo trước chỗ chia đôi động mạch chậu chung, đi dọc thành bên chậu rồi vòng ra trước. Ở nữ, niệu quản đi dưới động mạch tử cung khoảng 2 cm cạnh cổ tử cung (“nước chảy dưới cầu”), dễ bị tổn thương khi cắt tử cung; ở nam, ống dẫn tinh bắt chéo phía trên.

  3. 03

    Đoạn trong thành bàng quang

    Pars intramuralis ureteris

    Đi chếch khoảng 1,5–2 cm trong thành bàng quang rồi mở ra ở lỗ niệu quản tại góc trên tam giác bàng quang. Đường chếch này tạo van chức năng: bàng quang căng ép đoạn trong thành, ngăn trào ngược bàng quang – niệu quản; đoạn trong thành ngắn bẩm sinh gây trào ngược ở trẻ.

  4. 04

    Ba chỗ hẹp

    Angustiae ureteris

    Niệu quản dài khoảng 25–30 cm, đường kính 3–4 mm, có ba chỗ hẹp sinh lý: chỗ nối bể thận – niệu quản, chỗ bắt chéo động mạch chậu và chỗ đi vào bàng quang (hẹp nhất). Sỏi thận thường kẹt ở các vị trí này, gây cơn đau quặn thận lan xuống bẹn.

  5. 05

    Thành niệu quản

    Tunica muscularis ureteris; Urothelium

    Niêm mạc lót biểu mô chuyển tiếp (urothelium) có lớp tế bào bề mặt hình ô bảo vệ khỏi nước tiểu, lớp cơ trơn dọc trong – vòng ngoài (thêm lớp dọc ngoài ở một phần ba dưới) tạo sóng nhu động 1–5 lần mỗi phút. Máu nuôi đến từ nhiều nguồn theo đoạn (thận, sinh dục, chậu, bàng quang), nối dọc trong lớp áo ngoài.

Vị trí và liên quan

Niệu quản nằm sau phúc mạc, đi xuống trên cơ thắt lưng lớn, bắt chéo trước động mạch chậu (gần chỗ chia đôi của động mạch chậu chung) để vào chậu hông, rồi chạy chếch qua thành bàng quang. Ba chỗ hẹp là khúc nối bể thận – niệu quản, chỗ bắt chéo động mạch chậu và đoạn trong thành bàng quang. Ở nữ, niệu quản đi dưới động mạch tử cung (“nước chảy dưới cầu”), mốc quan trọng khi cắt tử cung.

Niệu quản và các lớp của thành.
Niệu quản và các lớp của thành.OpenStax College · CC BY 3.0 · Nguồn

Hình thể và cấu tạo

Thành niệu quản gồm niêm mạc lót biểu mô chuyển tiếp (niệu mạc), lớp cơ trơn (dọc trong, vòng ngoài, thêm lớp dọc ngoài ở một phần ba dưới) và lớp áo ngoài. Đoạn chạy chếch trong thành bàng quang hoạt động như một van, đóng lại khi bàng quang căng để chống trào ngược.

Đường đi của niệu quản trong ổ bụng (Gray, hình 1120).
Đường đi của niệu quản trong ổ bụng (Gray, hình 1120).Roxbury-de · Public domain · Nguồn

Mạch máu và thần kinh

Niệu quản nhận máu từng đoạn từ nhiều nguồn: động mạch thận, sinh dục, động mạch chủ bụng, chậu chung, chậu trong và bàng quang; các nhánh nối dọc trong lớp áo ngoài, nên phẫu tích quá sát có thể gây thiếu máu niệu quản. Đau quặn thận lan từ thắt lưng xuống bẹn theo các khoanh tủy T11–L2.

Đường đi, chỗ hẹp và nhu động

Niệu quản là hai ống cơ mảnh, đường kính 3–4 mm, có nguồn gốc từ nụ niệu quản (một chồi của ống trung thận). Niệu quản bắt đầu ở chỗ nối bể thận – niệu quản, sau tĩnh mạch và động mạch thận ở rốn thận, khoảng ngang L2. Từ đó niệu quản đi xuống trong khoang sau phúc mạc, trước cơ thắt lưng, vào chậu hông ở chỗ chia đôi động mạch chậu, men theo thành sau bên chậu hông và đổ vào bàng quang ở phía sau bên qua tam giác bàng quang.[1]

Niệu quản hẹp ở hai điểm là chỗ nối bể thận – niệu quản và chỗ nối niệu quản – bàng quang, nơi sỏi thận dễ kẹt và gây tắc. Ở chỗ chia đôi động mạch chậu, niệu quản bắt chéo trước bó mạch chậu, nằm trong khe giữa động mạch chậu ngoài và chậu trong và được cố định tại đây. Khi vào eo chậu trên, niệu quản gập đột ngột ra sau theo một góc nhọn. Chỗ này không hẹp về giải phẫu, nhưng sỏi dài có thể khó đi qua.[1]

Nhu động niệu quản về cơ bản có nguồn gốc cơ: sóng co bắt đầu từ các tế bào tạo nhịp ở bể thận và lan từ tế bào cơ trơn này sang tế bào khác, như một hợp bào chức năng. Thần kinh chủ yếu chỉ điều biến hoạt động này. Mỗi sóng co do một điện thế hoạt động dạng bình nguyên gây ra. Ion Ca²⁺ vào tế bào qua kênh canxi typ L là nguồn kích hoạt chính, và chất chẹn kênh này là nifedipin làm mất cả điện thế hoạt động lẫn co cơ. Lưu lượng nước tiểu quyết định kích thước và nhịp của từng giọt nước tiểu được đẩy đi.[2][3]

Toàn văn tham khảo (StatPearls)

Nguyên văn tiếng Anh các chương StatPearls về chủ đề này, giữ đúng bản gốc. Giấy phép CC BY-NC-ND 4.0 chỉ cho phép sao chép nguyên văn, không cho dịch hay rút gọn, nên phần tiếng Việt ở trên là bài viết diễn giải riêng có trích dẫn.

Anatomy, Abdomen and Pelvis UreterLescay HA, Jiang J, Leslie SW, Tuma F · StatPearls 2024 · NBK532980 · 20k ký tự

Đang tải…

Lescay HA, Jiang J, Leslie SW, Tuma F. Anatomy, Abdomen and Pelvis Ureter. StatPearls [Internet]. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2024. NBK532980 · PMID 30422575 · CC BY-NC-ND 4.0. Trích nguyên văn, không chỉnh sửa.

Các cơ quan trong hệ

Nội dung phục vụ mục đích học tập và tham khảo, không thay thế chẩn đoán hay tư vấn của nhân viên y tế.

Mô hình: Z-Anatomy, dựa trên BodyParts3D © The Database Center for Life Science; vỏ não từ Brain for Blender (A. M. Winkler); qua bộ dữ liệu Svitylo 3D Anatomy Atlas. Giấy phép CC BY-SA 4.0. Đã chuyển hệ tọa độ và tô màu lại.