Da
Mô hình
Rê hoặc chạm để xem tên, bấm để đọc mô tả; bấm tên trong chú giải để bay tới cấu trúc. Mô hình dựng bằng thuật toán theo kích thước mô học, màu theo quy ước minh họa.
Mô tả
Da gồm thượng bì là biểu mô lát tầng sừng hóa tự đổi mới liên tục từ lớp đáy, và trung bì là mô liên kết chứa collagen, sợi chun, mạch máu, thần kinh và các phần phụ. Độ dày thay đổi theo vùng, dày nhất ở gan bàn tay, bàn chân. Bên dưới là mô dưới da chứa mỡ, đệm và cách nhiệt.
Các phần cấu tạo
Mỗi phần có thẻ riêng; bấm “Xem trên mô hình” để bay tới và chọn phần đó trong mô hình 3D phía trên.
- 01
Biểu bì
Epidermis
Biểu mô lát tầng sừng hóa, không có mạch máu, dày 0,05 mm ở mí mắt đến 1,5 mm ở gan bàn chân. Gồm các lớp từ sâu ra nông: đáy, gai, hạt, (sáng ở da dày) và sừng. Tế bào sừng sinh ra ở lớp đáy, mất khoảng 4 tuần để lên tới bề mặt và bong ra. Còn có tế bào hắc tố, tế bào Langerhans và tế bào Merkel.
- 02
Trung bì
Dermis
Mô liên kết dày đặc chứa collagen và sợi chun, mang mạch máu, thần kinh và các phần phụ. Lớp nhú nông nhô lên thành nhú bì có mao mạch và tiểu thể Meissner; lớp lưới sâu có các bó collagen xếp theo đường căng da (đường Langer), nên vết rạch theo các đường này liền đẹp hơn.
- 03
Hạ bì (mô dưới da)
Tela subcutanea
Lớp mô liên kết lỏng và mỡ nối da với cân sâu, cách nhiệt, đệm cơ học và dự trữ năng lượng. Độ dày thay đổi theo vùng, giới tính và thể trạng; ở bìu, mí mắt và dương vật hầu như không có mỡ. Đây là lớp tiêm dưới da.
- 04
Lông, tóc và nang lông
Pili et folliculi pilorum
Nang lông là ống biểu bì lõm sâu vào trung bì; hành lông ở đáy chứa tế bào mầm tăng sinh quanh nhú bì. Mỗi nang có tuyến bã đổ vào và cơ dựng lông (cơ trơn, gây “nổi da gà”). Vùng phình của nang chứa tế bào gốc tái tạo cả nang lẫn biểu bì sau tổn thương. Lòng bàn tay, bàn chân không có lông.
- 05
Móng
Unguis
Tấm sừng cứng nằm trên giường móng, được tạo ra từ mầm móng nằm dưới nếp móng sau; liềm móng (lunula) là phần nhìn thấy của mầm. Móng tay mọc khoảng 3 mm mỗi tháng, móng chân chậm hơn khoảng ba lần. Tổn thương mầm móng làm móng mọc lại biến dạng vĩnh viễn.
- 06
Tuyến bã và tuyến mồ hôi
Glandulae cutis
Tuyến bã tiết toàn hủy chất bã vào nang lông, nhiều nhất ở mặt và da đầu. Tuyến mồ hôi nước (eccrine), 2–4 triệu tuyến, đổ thẳng ra bề mặt và điều nhiệt; tuyến mồ hôi rỉ (apocrine) ở nách, bẹn, quanh núm vú đổ vào nang lông và hoạt động từ tuổi dậy thì. Tuyến ráy tai và tuyến Moll ở mí mắt là tuyến rỉ biến đổi.
- 07
Thụ thể cảm giác của da
Receptores cutanei
Đầu tận tự do (đau, nhiệt), đĩa Merkel (áp lực tĩnh, hình dạng), tiểu thể Meissner (chạm nhẹ, rung tần số thấp) ở nhú bì, tiểu thể Pacini (rung tần số cao) ở hạ bì và tiểu thể Ruffini (căng da). Mật độ cao nhất ở đầu ngón tay và môi, giải thích khả năng phân biệt hai điểm cách nhau chỉ 2 mm ở đầu ngón.
Hình thể và cấu tạo
Thượng bì từ sâu ra nông gồm lớp đáy (tế bào gốc, tế bào hắc tố, tế bào Merkel), lớp gai, lớp hạt, lớp sáng (chỉ ở da dày) và lớp sừng. Trung bì gồm lớp nhú với các nhú bì xen vào mào thượng bì và lớp lưới với bó collagen dày; đường căng da (đường Langer) theo hướng các bó này, nên vết rạch song song đường Langer liền sẹo đẹp hơn.
Vị trí và liên quan
Phần phụ của da gồm nang lông với tuyến bã và cơ dựng lông, tuyến mồ hôi ngoại tiết phân bố khắp cơ thể (nhiều nhất ở lòng bàn tay, bàn chân, trán) giúp tản nhiệt, và tuyến mồ hôi bán hủy ở nách, vùng sinh dục. Móng là tấm sừng trên giường móng, mọc từ mầm móng dưới nếp móng sau.
Mạch máu và thần kinh
Da có hai đám rối mạch: đám rối sâu ở ranh giới trung bì – hạ bì và đám rối nông dưới nhú bì, nối với nhau và có các nối thông động – tĩnh mạch giúp điều chỉnh lưu lượng máu da để tỏa nhiệt hay giữ nhiệt. Thượng bì không có mạch máu, được nuôi bằng khuếch tán. Mỗi khoanh tủy chi phối một dải da (khoanh da), cơ sở để định khu tổn thương thần kinh.
Cấu tạo vi thể
Da gồm ba tầng. Biểu bì (epidermis) là biểu mô lát tầng sừng hóa không có mạch máu; từ sâu ra nông có lớp đáy, lớp gai, lớp hạt và lớp sừng (ở lòng bàn tay, bàn chân thêm lớp sáng). Trung bì (dermis) là mô liên kết chứa collagen, elastin, mạch máu, thần kinh và phần phụ; hạ bì (hypodermis, tela subcutanea) chủ yếu là mỡ. Hiểu mô học các tầng này là nền tảng để lý giải những thay đổi khi lão hóa và kết quả của thủ thuật thẩm mỹ.[1]
Các tế bào sừng ở lớp còn nhân liên kết với nhau bằng thể liên kết, liên kết khít, liên kết khe và liên kết dính; khi đi lên lớp sừng, chúng mất nhân, được bọc vỏ sừng hóa và xếp xen giữa các lá lipid (ceramid, acid béo, cholesterol). Filaggrin gom keratin thành bó và khi phân giải tạo các chất giữ ẩm tự nhiên của da.[2]
Liên hệ lâm sàng
Viêm da cơ địa là bệnh da viêm mạn tính thường gặp nhất. Cơ chế bệnh kết hợp khiếm khuyết hàng rào (như đột biến filaggrin), đáp ứng miễn dịch lệch hướng và thay đổi hệ vi sinh da; hiểu biết này đã dẫn đến các thuốc sinh học và phân tử nhỏ nhắm vào từng con đường miễn dịch.[3][2]
Viền mô lành hẹp nằm giữa biểu bì và một tổn thương ở trung bì gọi là “vùng grenz”; đây là dấu hiệu mô bệnh học giúp phân biệt nhiều bệnh xâm nhập trung bì (ví dụ u lympho, bệnh phong) với tổn thương xuất phát từ biểu bì.[4]
Toàn văn tham khảo (StatPearls)
Nguyên văn tiếng Anh các chương StatPearls về chủ đề này, giữ đúng bản gốc. Giấy phép CC BY-NC-ND 4.0 chỉ cho phép sao chép nguyên văn, không cho dịch hay rút gọn, nên phần tiếng Việt ở trên là bài viết diễn giải riêng có trích dẫn.
Anatomy, Skin (Integument), EpidermisYousef H, Alhajj M, Fakoya AO, Sharma S · StatPearls 2024 · NBK470464 · 18k ký tự
Đang tải…
Yousef H, Alhajj M, Fakoya AO, Sharma S. Anatomy, Skin (Integument), Epidermis. StatPearls [Internet]. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2024. NBK470464 · PMID 29262154 · CC BY-NC-ND 4.0. Trích nguyên văn, không chỉnh sửa.
Histology, Skin AppendagesYousef H, Miao JH, Alhajj M, Badri T · StatPearls 2023 · NBK482237 · 17k ký tự
Đang tải…
Yousef H, Miao JH, Alhajj M, Badri T. Histology, Skin Appendages. StatPearls [Internet]. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2023. NBK482237 · PMID 29489291 · CC BY-NC-ND 4.0. Trích nguyên văn, không chỉnh sửa.
Anatomy, Skin BursaMercadante JR, Marappa-Ganeshan R · StatPearls 2022 · NBK554438 · 12k ký tự
Đang tải…
Mercadante JR, Marappa-Ganeshan R. Anatomy, Skin Bursa. StatPearls [Internet]. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2022. NBK554438 · PMID 32119325 · CC BY-NC-ND 4.0. Trích nguyên văn, không chỉnh sửa.
Anatomy, Skin, Superficial Musculoaponeurotic System (SMAS) FasciaWhitney ZB, Jain M, Zito PM · StatPearls 2024 · NBK519014 · 10k ký tự
Đang tải…
Whitney ZB, Jain M, Zito PM. Anatomy, Skin, Superficial Musculoaponeurotic System (SMAS) Fascia. StatPearls [Internet]. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2024. NBK519014 · PMID 30085556 · CC BY-NC-ND 4.0. Trích nguyên văn, không chỉnh sửa.
Anatomy, Skin (Integument)Lopez-Ojeda W, Pandey A, Alhajj M, Oakley AM · StatPearls 2022 · NBK441980 · 10k ký tự
Đang tải…
Lopez-Ojeda W, Pandey A, Alhajj M, Oakley AM. Anatomy, Skin (Integument). StatPearls [Internet]. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2022. NBK441980 · PMID 28723009 · CC BY-NC-ND 4.0. Trích nguyên văn, không chỉnh sửa.
Anatomy, Skin, DermatomesWhitman PA, Launico MV, Adigun OO · StatPearls 2023 · NBK535401 · 9k ký tự
Đang tải…
Whitman PA, Launico MV, Adigun OO. Anatomy, Skin, Dermatomes. StatPearls [Internet]. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2023. NBK535401 · PMID 30571022 · CC BY-NC-ND 4.0. Trích nguyên văn, không chỉnh sửa.
Histology, SkinAgarwal S, Krishnamurthy K · StatPearls 2023 · NBK537325 · 8k ký tự
Đang tải…
Agarwal S, Krishnamurthy K. Histology, Skin. StatPearls [Internet]. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2023. NBK537325 · PMID 30726010 · CC BY-NC-ND 4.0. Trích nguyên văn, không chỉnh sửa.
Anatomy, Skin, Sudoriferous GlandPatel BC, Treister AD, McCausland C, Lio PA, Jozsa F · StatPearls 2023 · NBK513244 · 8k ký tự
Đang tải…
Patel BC, Treister AD, McCausland C, Lio PA, Jozsa F. Anatomy, Skin, Sudoriferous Gland. StatPearls [Internet]. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2023. NBK513244 · PMID 30020616 · CC BY-NC-ND 4.0. Trích nguyên văn, không chỉnh sửa.
Các cơ quan trong hệ
Tài liệu tham khảo
Nguồn tham khảo cho các số liệu và mô tả trên trang, tra cứu trên PubMed (Thư viện Y khoa Quốc gia Hoa Kỳ).
- [1]Aging skin: histology, physiology, and pathologyKhavkin J et al., Facial plastic surgery clinics of North America 2011PMID 21763983
- [2]The skin: an indispensable barrierProksch E et al., Experimental dermatology 2008PMID 19043850
- [3]Update on atopic dermatitisMeledathu S et al., The Journal of allergy and clinical immunology 2025PMID 39855361
- [4]The grenz zoneAbbas O et al., The American Journal of dermatopathology 2013PMID 23348142


