Niệu đạo
Mô hình
Các lớp
Mô hình giải phẫu Z-Anatomy dựa trên BodyParts3D, giấy phép CC BY-SA 4.0.
Mô tả
Ống dẫn nước tiểu từ cổ bàng quang ra ngoài. Niệu đạo nữ ngắn (khoảng 4 cm); niệu đạo nam dài khoảng 18–20 cm và là đường chung của nước tiểu và tinh dịch.
Các phần cấu tạo
Mỗi phần có thẻ riêng; bấm “Xem trên mô hình” để bay tới và chọn phần đó trong mô hình 3D phía trên.
- 01
Niệu đạo tiền liệt
Pars prostatica urethrae
Đoạn rộng nhất của niệu đạo nam (khoảng 3–4 cm) xuyên qua tuyến tiền liệt. Thành sau có mào niệu đạo với ụ núi (lồi tinh), trên đó mở túi bầu dục tuyến tiền liệt và hai ống phóng tinh; các ống tuyến tiền liệt đổ vào rãnh hai bên.
- 02
Niệu đạo màng
Pars membranacea urethrae
Đoạn ngắn và hẹp nhất (khoảng 1–2 cm), đi qua đáy chậu, được cơ thắt niệu đạo ngoài (cơ vân, thần kinh thẹn) bao quanh – cơ cho phép nhịn tiểu chủ động. Dễ đứt khi vỡ xương chậu; thông tiểu dễ làm rách ở chỗ nối với đoạn xốp.
- 03
Niệu đạo xốp
Pars spongiosa urethrae
Đoạn dài nhất (khoảng 15 cm) nằm trong vật xốp, gồm phần hành (rộng, nhận ống tuyến hành – niệu đạo Cowper), phần dương vật và hố thuyền ở quy đầu trước lỗ niệu đạo ngoài – chỗ hẹp nhất khi thông tiểu. Có các tuyến niệu đạo (Littré) tiết nhầy.
- 04
Niệu đạo nữ
Urethra feminina
Ngắn khoảng 4 cm, đi xuống trước dính sát thành trước âm đạo, mở ở tiền đình âm hộ giữa âm vật và lỗ âm đạo, có tuyến cạnh niệu đạo (Skene). Vì ngắn và gần hậu môn nên nữ dễ nhiễm khuẩn tiết niệu hơn nam.
- 05
Các cơ thắt niệu đạo
Musculus sphincter urethrae internus et externus
Cơ thắt trong là cơ trơn ở cổ bàng quang (rõ ở nam, tự động); cơ thắt ngoài là cơ vân quanh niệu đạo màng ở nam và một phần ba giữa niệu đạo nữ (chủ động, thần kinh thẹn S2–S4). Tổn thương cơ thắt ngoài sau cắt tuyến tiền liệt hoặc sinh đẻ gây són tiểu khi gắng sức.
Vị trí và liên quan
Niệu đạo nam gồm bốn đoạn: trước tiền liệt (trong cổ bàng quang), tiền liệt (xuyên tuyến tiền liệt, có lồi tinh và lỗ ống phóng tinh), màng (qua hoành niệu – sinh dục, đoạn hẹp và dễ tổn thương nhất) và xốp (trong vật xốp, có hố thuyền ở quy đầu). Niệu đạo nữ đi xuống trước âm đạo và mở ở tiền đình âm hộ, giữa âm vật và lỗ âm đạo.
Hình thể và cấu tạo
Cơ thắt trong (cơ trơn ở cổ bàng quang, rõ ở nam) ngăn phóng tinh ngược; cơ thắt ngoài (cơ vân, chịu ý muốn) giữ nước tiểu. Niêm mạc chuyển dần từ niệu mạc ở đoạn gần sang biểu mô trụ giả tầng rồi lát tầng ở lỗ ngoài; các tuyến nhỏ (tuyến Littré ở nam, tuyến cạnh niệu đạo Skene ở nữ) đổ vào lòng ống.

Mạch máu và thần kinh
Máu đến từ nhánh động mạch thẹn trong, bàng quang dưới và (ở nữ) âm đạo. Dây thẹn (S2–S4) chi phối cơ thắt ngoài và cảm giác; tổn thương dây thẹn hay sàn chậu sau sinh có thể gây tiểu không tự chủ khi gắng sức.
Cơ thắt niệu đạo và cơ chế giữ nước tiểu
Niệu đạo là một ống cơ đi từ cổ bàng quang. Lớp trong là cơ trơn, tức cơ thắt niệu đạo trong, gồm một lớp dọc ở trong và một lớp vòng mỏng hơn ở ngoài. Lớp ngoài là cơ vân, tạo thành cơ thắt niệu đạo ngoài. Cơ thắt trong liên tục với cơ bức niệu nhưng cách sắp xếp thay đổi giữa các cá thể. Cơ thắt ngoài hòa lẫn với các thớ cơ nâng hậu môn.[1][2]
Trương lực co của cả cơ trơn và cơ vân tạo ra áp lực đóng niệu đạo, áp lực này lớn hơn áp lực trong bàng quang nên nước tiểu được giữ lại. Cơ trơn có lẽ duy trì trương lực lâu dài với chi phí năng lượng thấp. Cơ vân đóng góp chủ yếu khi áp lực ổ bụng tăng đột ngột như lúc ho. Trương lực cơ trơn chịu điều hòa bởi noradrenalin, acetylcholin, ATP và nitric oxid, nhưng cơ trơn vẫn tự sinh trương lực khi không có thần kinh. Các tế bào kẽ niệu đạo được xem là tế bào tạo nhịp.[1]
Quyết định đi tiểu là kết quả của sự phối hợp giữa nhiều trung tâm ở não và các phản xạ nguyên thủy ở tủy cùng. Ở nữ, thần kinh thẹn thường bị tổn thương nhất ở ngang dây chằng cùng – gai. Ở trẻ trai, van niệu đạo sau là một màng gây tắc trong lòng niệu đạo và là nguyên nhân quan trọng gây tổn thương thận. Mức độ nặng tùy hình dạng màng, và điều trị chuẩn là cắt đốt van qua nội soi.[2][3]
Toàn văn tham khảo (StatPearls)
Nguyên văn tiếng Anh các chương StatPearls về chủ đề này, giữ đúng bản gốc. Giấy phép CC BY-NC-ND 4.0 chỉ cho phép sao chép nguyên văn, không cho dịch hay rút gọn, nên phần tiếng Việt ở trên là bài viết diễn giải riêng có trích dẫn.
Histology, Male UrethraStoddard N, Leslie SW · StatPearls 2023 · NBK542238 · 10k ký tự
Đang tải…
Stoddard N, Leslie SW. Histology, Male Urethra. StatPearls [Internet]. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2023. NBK542238 · PMID 31194395 · CC BY-NC-ND 4.0. Trích nguyên văn, không chỉnh sửa.
Các cơ quan trong hệ
Tài liệu tham khảo
Nguồn tham khảo cho các số liệu và mô tả trên trang, tra cứu trên PubMed (Thư viện Y khoa Quốc gia Hoa Kỳ).
- [1]Spontaneous Activity in Urethral Smooth MuscleSergeant GP et al., Advances in experimental medicine and biology 2019PMID 31183826
- [2]Continence and micturition: an anatomical basisShah AP et al., Clinical anatomy 2014PMID 24615792
- [3]Posterior urethral valveNasir AA et al., World journal of pediatrics 2011PMID 21822988
- [4]Normal reference values for glomerular filtration rate: what do we really know?Delanaye P et al., 2012PMID 22802582Căn cứ cho: Mức lọc cầu thận
