Cơ nhị đầu cánh tay
Mô hình
Các lớp
Mô hình giải phẫu Z-Anatomy dựa trên BodyParts3D, giấy phép CC BY-SA 4.0.
Mô tả
Cơ thuộc khu trước cánh tay, có hai đầu nguyên ủy (đầu dài và đầu ngắn) bám vào xương vai; động tác chính là gấp khuỷu và ngửa cẳng tay.
Các phần cấu tạo
Mỗi phần có thẻ riêng; bấm “Xem trên mô hình” để bay tới và chọn phần đó trong mô hình 3D phía trên.
- 01
Đầu dài
Caput longum musculi bicipitis brachii
Bám từ củ trên ổ chảo xương vai, gân đi trong bao khớp vai (ngoài màng hoạt dịch), rồi xuống qua rãnh gian củ. Gân góp phần giữ chỏm xương cánh tay; đứt gân đầu dài làm bụng cơ co tròn xuống thấp (dấu “Popeye”).
- 02
Đầu ngắn
Caput breve musculi bicipitis brachii
Bám từ đỉnh mỏm quạ cùng cơ quạ – cánh tay, nằm trong đầu dài. Hai đầu hợp thành một bụng cơ ở giữa cánh tay.
- 03
Gân bám tận và cân cơ nhị đầu
Tendo distalis et aponeurosis bicipitalis
Gân tận bám vào lồi củ xương quay; từ gân, cân cơ nhị đầu tỏa chéo vào trong hòa vào mạc cẳng tay, che động mạch cánh tay và thần kinh giữa ở hố khuỷu. Gân sờ rõ ở hố khuỷu, dùng để thử phản xạ gân cơ nhị đầu (C5–C6).
- 04
Thần kinh chi phối
Innervatio
Thần kinh cơ bì (C5–C6, từ bó ngoài đám rối cánh tay) đi xuyên cơ quạ – cánh tay, chạy giữa cơ nhị đầu và cơ cánh tay, chi phối cả ba cơ khu trước cánh tay rồi tiếp tục thành thần kinh bì cẳng tay ngoài.
- 05
Chức năng
Functio
Là cơ ngửa cẳng tay mạnh nhất (khi khuỷu gập), đồng thời gập khuỷu và phụ gập vai. Vì vậy vặn vít bằng tay phải (ngửa) mạnh hơn sấp; cơ cánh tay nằm dưới mới là cơ gập khuỷu chính khi cẳng tay sấp.
Hình thể và cấu tạo
Cơ nhị đầu cánh tay có hai đầu: đầu dài bám vào củ trên ổ chảo, gân đi trong khớp vai và rãnh gian củ; đầu ngắn bám vào mỏm quạ. Hai đầu hợp thành một bụng cơ và bám tận vào lồi củ quay, cùng với cân cơ nhị đầu tỏa vào mạc cẳng tay.
Mạch máu và thần kinh
Cơ do thần kinh cơ bì (C5–C6) chi phối. Động tác chính là gấp khuỷu và ngửa cẳng tay (mạnh nhất khi khuỷu gấp 90°), phụ gấp cánh tay ở khớp vai. Phản xạ gân cơ nhị đầu dùng để khám rễ C5–C6.
Co cơ
Như mọi cơ vân, cơ nhị đầu cánh tay co khi điện thế hoạt động lan theo màng sợi cơ và hệ ống ngang, giải phóng Ca²⁺ từ lưới nội cơ tương để actin và myosin trượt lên nhau. Lực và công suất của cơ phụ thuộc thiết diện, thành phần type sợi và cấu trúc khung tế bào của từng sợi cơ.[1]
Khuỷu tay và thần kinh liên quan
Gân cơ nhị đầu bám vào lồi củ xương quay, nên cơ vừa gấp khuỷu vừa là cơ ngửa mạnh nhất của cẳng tay. Hầu hết động tác hằng ngày và thể thao của chi trên cần một khớp khuỷu vững và không đau; giải phẫu khuỷu phức tạp nên MRI là công cụ quan trọng để đánh giá từ tổn thương cấp đến tổn thương do quá tải mạn tính.[2]
Thần kinh quay là nhánh lớn nhất của bó sau đám rối cánh tay. Chèn ép thần kinh quay quanh khuỷu là bệnh thần kinh do chèn ép thường gặp thứ ba ở chi trên sau hội chứng ống cổ tay và ống trụ; dạng thường gặp nhất là hội chứng thần kinh gian cốt sau, và nhiều tác nhân chèn ép liên quan đến giải phẫu bình thường hoặc biến thể.[3]
Viêm lồi cầu ngoài (“khuỷu tay tennis”) là bệnh thoái hóa cơ – gân ở nguyên ủy nhóm cơ duỗi tại mỏm trên lồi cầu ngoài xương cánh tay, liên quan động tác duỗi cổ tay và ngửa lặp lại; phần lớn khỏi bằng điều trị bảo tồn. Trật khớp khuỷu kèm gãy chỏm xương quay, mỏm vẹt hay mỏm khuỷu (mất vững phức tạp) khó xử trí hơn nhiều so với trật khớp đơn thuần.[4][5]
Toàn văn tham khảo (StatPearls)
Nguyên văn tiếng Anh các chương StatPearls về chủ đề này, giữ đúng bản gốc. Giấy phép CC BY-NC-ND 4.0 chỉ cho phép sao chép nguyên văn, không cho dịch hay rút gọn, nên phần tiếng Việt ở trên là bài viết diễn giải riêng có trích dẫn.
Anatomy, Shoulder and Upper Limb, Biceps MuscleTiwana MS, Charlick M, Varacallo MA · StatPearls 2024 · NBK519538 · 9k ký tự
Đang tải…
Tiwana MS, Charlick M, Varacallo MA. Anatomy, Shoulder and Upper Limb, Biceps Muscle. StatPearls [Internet]. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2024. NBK519538 · PMID 30137823 · CC BY-NC-ND 4.0. Trích nguyên văn, không chỉnh sửa.
Các cơ quan trong hệ
Tài liệu tham khảo
Nguồn tham khảo cho các số liệu và mô tả trên trang, tra cứu trên PubMed (Thư viện Y khoa Quốc gia Hoa Kỳ).
- [1]Skeletal muscle: a brief review of structure and functionFrontera WR et al., Calcified tissue international 2015PMID 25294644
- [2]MR Imaging of the ElbowBinaghi D, Magnetic resonance imaging clinics of North America 2015PMID 26216773
- [3]Radial nerve compression: anatomical perspective and clinical consequencesWęgiel A et al., Neurosurgical review 2023PMID 36781706
- [4]Lateral epicondylitis of the elbowTosti R et al., The American journal of medicine 2013PMID 23398951
- [5]Complex elbow instabilityTashjian RZ et al., The Journal of the American Academy of Orthopaedic Surgeons 2006PMID 16675621
- [6]Anatomy, Bony Pelvis and Lower Limb, Gluteus Maximus MuscleStatPearls (NCBI Bookshelf)PMID 30855781Căn cứ cho: Cơ mông lớn

