Ruột
Mô hình
Rê hoặc chạm để xem tên, bấm để đọc mô tả; bấm tên trong chú giải để bay tới cấu trúc. Mô hình dựng bằng thuật toán theo kích thước mô học, màu theo quy ước minh họa.
Mô tả
Ruột non (tá tràng, hỗng tràng, hồi tràng) dài khoảng 6–7 m, là nơi hấp thu phần lớn chất dinh dưỡng; ruột già (manh tràng, đại tràng, trực tràng) dài khoảng 1,5 m, hấp thu nước và điện giải.
Các phần cấu tạo
Mỗi phần có thẻ riêng; bấm “Xem trên mô hình” để bay tới và chọn phần đó trong mô hình 3D phía trên.
- 01
Hỗng tràng
Jejunum
Khoảng hai phần năm đầu của ruột non có mạc treo (khoảng 2,5 m), chủ yếu ở góc trên trái bụng. Thành dày, lòng rộng, nếp vòng cao và dày đặc, mạch thẳng dài, ít cung mạch, mỡ mạc treo ít – nơi hấp thu chủ yếu các chất dinh dưỡng.
- 02
Hồi tràng
Ileum
Ba phần năm còn lại (khoảng 3,5 m), chủ yếu ở dưới phải và trong chậu. Thành mỏng, nếp vòng thấp và thưa, nhiều tầng cung mạch, mạch thẳng ngắn, có các mảng Peyer; hồi tràng tận hấp thu vitamin B12 và muối mật. Túi thừa Meckel nằm ở bờ tự do khoảng 60 cm trước van hồi – manh tràng.
- 03
Mạc treo ruột non
Mesenterium
Nếp phúc mạc hình quạt có rễ dài khoảng 15 cm chạy chéo từ góc tá – hỗng tràng (trái L2) xuống khớp cùng – chậu phải, trong khi bờ ruột dài tới khoảng 6 m. Chứa động – tĩnh mạch mạc treo tràng trên, các cung mạch, bạch huyết (mạch dưỡng chấp) và hạch.
- 04
Manh tràng và van hồi – manh tràng
Caecum; Valva ileocaecalis
Manh tràng là túi tịt rộng nhất của đại tràng ở hố chậu phải, dưới chỗ hồi tràng đổ vào; van hồi – manh tràng gồm hai môi hạn chế trào ngược. Vì đường kính lớn nhất, manh tràng dễ thủng nhất khi đại tràng tắc với van còn kín (định luật Laplace).
- 05
Đại tràng lên
Colon ascendens
Dài khoảng 15 cm, đi lên sau phúc mạc ở bên phải tới góc đại tràng phải (góc gan) dưới gan. Được cấp máu bởi động mạch hồi – đại tràng và đại tràng phải; mặt sau dính vào thành bụng sau, cắt đại tràng phải cần di động mạc Toldt.
- 06
Đại tràng ngang
Colon transversum
Đoạn dài và di động nhất (khoảng 45 cm), treo bởi mạc treo đại tràng ngang, võng xuống giữa góc gan và góc lách. Hai phần ba phải do động mạch đại tràng giữa (mạc treo tràng trên), một phần ba trái do động mạch đại tràng trái (mạc treo tràng dưới) cấp máu.
- 07
Đại tràng xuống và đại tràng sigma
Colon descendens; Colon sigmoideum
Đại tràng xuống (khoảng 25 cm) đi sau phúc mạc ở bên trái từ góc lách; đại tràng sigma (khoảng 40 cm) có mạc treo hình chữ V, di động, nối trực tràng ở S3. Sigma là nơi hay gặp túi thừa, xoắn ruột và ung thư; góc lách là vùng ranh giới tưới máu dễ thiếu máu.
- 08
Dải cơ dọc, bướu và bờm mỡ
Taeniae coli; Haustra coli; Appendices omentales
Lớp cơ dọc của đại tràng tập trung thành ba dải (mạc treo, mạc nối, tự do), ngắn hơn ruột nên kéo thành bướu (haustra), giữa có nếp bán nguyệt; các túi mỡ phúc mạc (bờm mỡ) treo dọc thành. Ba đặc điểm này phân biệt đại tràng với ruột non và biến mất ở trực tràng.
- 09
Trực tràng và ống hậu môn
Rectum; Canalis analis
Trực tràng dài khoảng 12–15 cm từ S3 tới cơ mu – trực tràng, không có dải cơ và bờm mỡ, có ba nếp ngang (Houston); bóng trực tràng chứa phân trước khi đại tiện. Ống hậu môn dài khoảng 4 cm, đường lược chia phần trên (niêm mạc, thần kinh tạng) và phần dưới (da, thần kinh thẹn, rất đau); cơ thắt trong (trơn) và ngoài (vân) giữ tự chủ.
Vị trí và liên quan
Ruột non dài khoảng 6–7 m, gồm tá tràng (cố định, hình chữ C ôm đầu tụy), hỗng tràng và hồi tràng (di động, treo bởi mạc treo ruột). Ruột già dài khoảng 1,5 m, gồm manh tràng và ruột thừa, đại tràng lên, ngang, xuống, sigma, trực tràng và ống hậu môn, xếp thành khung bao quanh các quai ruột non.
Hình thể và cấu tạo
Niêm mạc ruột non có nếp vòng, nhung mao và vi nhung mao, làm tăng diện tích hấp thu lên hàng trăm lần. Ruột già không có nhung mao; lớp cơ dọc tập trung thành ba dải cơ dọc, tạo các bướu đại tràng, và niêm mạc giàu tế bào hình đài tiết nhầy, chủ yếu hấp thu nước và điện giải.

Mạch máu và thần kinh
Ruột non và nửa phải đại tràng được nuôi bởi động mạch mạc treo tràng trên; nửa trái đại tràng và phần trên trực tràng bởi động mạch mạc treo tràng dưới. Máu tĩnh mạch đổ về tĩnh mạch cửa để qua gan trước khi về tim, vì vậy gan là “trạm lọc” đầu tiên của mọi chất được hấp thu.[1]
Sinh lý
Chuyển hóa của tế bào biểu mô đại tràng là “công tắc” giữ cân bằng hệ vi sinh. Bình thường, tế bào đại tràng dùng phosphoryl hóa oxy hóa (đốt butyrat do vi khuẩn tạo ra), tiêu thụ nhiều oxy và làm bề mặt biểu mô thiếu oxy; môi trường này nuôi vi khuẩn kỵ khí bắt buộc lên men chất xơ thành sản phẩm có lợi. Khi chuyển hóa biểu mô thay đổi (viêm, kháng sinh), oxy tăng và vi khuẩn kỵ khí tùy nghi bùng phát, dấu hiệu của loạn khuẩn.[2]
Chỗ nối trực tràng – đại tràng sigma có nhiều định nghĩa tùy góc nhìn giải phẫu, nội soi, sinh lý hay phẫu thuật, nhưng đều thống nhất đây là vùng áp lực cao, nơi chuyển tiếp tổ chức cơ, hệ thần kinh và nối mạch; xác định đúng mốc này quan trọng khi cắt bỏ ung thư.[3]
Liên hệ lâm sàng
Bệnh Hirschsprung do thiếu tế bào hạch thần kinh ruột ở đoạn cuối ruột, thường biểu hiện ở trẻ sơ sinh bằng táo bón nặng hoặc tắc ruột. Chụp đại tràng cản quang và đo áp lực hậu môn – trực tràng chỉ để sàng lọc; chẩn đoán xác định dựa trên sinh thiết trực tràng, với nhuộm acetylcholinesterase hay calretinin hỗ trợ.[4]
Viêm loét đại tràng là bệnh viêm mạn tính niêm mạc, lan liên tục từ trực tràng lên; quan niệm mới nhấn mạnh vai trò của các lớp sâu hơn niêm mạc và của hệ vi sinh. Viêm đại tràng vi thể gây tiêu chảy nước mạn với nội soi bình thường, chỉ chẩn đoán được bằng sinh thiết.[5][6][7]
Toàn văn tham khảo (StatPearls)
Nguyên văn tiếng Anh các chương StatPearls về chủ đề này, giữ đúng bản gốc. Giấy phép CC BY-NC-ND 4.0 chỉ cho phép sao chép nguyên văn, không cho dịch hay rút gọn, nên phần tiếng Việt ở trên là bài viết diễn giải riêng có trích dẫn.
Anatomy, Abdomen and Pelvis, Small IntestineCollins JT, Nguyen A, Omole AE, Badireddy M · StatPearls 2025 · NBK459366 · 17k ký tự
Đang tải…
Collins JT, Nguyen A, Omole AE, Badireddy M. Anatomy, Abdomen and Pelvis, Small Intestine. StatPearls [Internet]. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2025. NBK459366 · PMID 29083773 · CC BY-NC-ND 4.0. Trích nguyên văn, không chỉnh sửa.
Anatomy, Abdomen and Pelvis: Large IntestineOmole AE, Mandiga P, Kahai P, Lobo S · StatPearls 2025 · NBK470577 · 10k ký tự
Đang tải…
Omole AE, Mandiga P, Kahai P, Lobo S. Anatomy, Abdomen and Pelvis: Large Intestine. StatPearls [Internet]. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2025. NBK470577 · PMID 29261962 · CC BY-NC-ND 4.0. Trích nguyên văn, không chỉnh sửa.
Các cơ quan trong hệ
Tài liệu tham khảo
Nguồn tham khảo cho các số liệu và mô tả trên trang, tra cứu trên PubMed (Thư viện Y khoa Quốc gia Hoa Kỳ).
- [1]Liver macrophages: development, dynamics, and functionsNusse Y et al., Cellular & molecular immunology 2025PMID 40461700
- [2]Colonocyte metabolism shapes the gut microbiotaLitvak Y et al., Science 2018PMID 30498100
- [3]Is it possible to give a single definition of the rectosigmoid junction?Massalou D et al., Surgical and radiologic anatomy 2018PMID 29218384
- [4]Diagnosis of Hirschsprung DiseaseAmbartsumyan L et al., Pediatric and developmental pathology 2020PMID 31791203
- [5]Ulcerative ColitisFeuerstein JD et al., Mayo Clinic proceedings 2019PMID 31272578
- [6]Ulcerative colitis: moving beyond the mucosal dogmaEggermont E et al., The lancet. Gastroenterology & hepatology 2026PMID 41173014
- [7]Microscopic colitis: pathophysiology and clinical managementMiehlke S et al., The lancet. Gastroenterology & hepatology 2019PMID 30860066
- [8]Gastrointestinal mean transit times in young and middle-aged healthy subjectsPMID 11318834Căn cứ cho: Thời gian lưu chuyển ống tiêu hóa
- [9]Revised Estimates for the Number of Human and Bacteria Cells in the BodySender R, Fuchs S, Milo R, 2016PMID 27541692Căn cứ cho: Số lượng vi khuẩn đại tràng

