Hệ xươngXương chậu
Hệ xương· Os coxae

Xương chậu

Mô hình

Rê hoặc chạm để xem tên, bấm để đọc mô tả; bấm tên trong chú giải để bay tới cấu trúc. Mô hình dựng bằng thuật toán theo kích thước mô học, màu theo quy ước minh họa.

Mô tả

Xương dẹt lớn do ba xương (cánh chậu, ngồi, mu) hợp nhất ở ổ cối khi trưởng thành. Hai xương chậu cùng xương cùng tạo khung chậu, truyền trọng lượng thân xuống chi dưới và bảo vệ tạng chậu.

Các phần cấu tạo

Mỗi phần có thẻ riêng; bấm “Xem trên mô hình” để bay tới và chọn phần đó trong mô hình 3D phía trên.

  1. 01

    Xương cánh chậu

    Os ilium

    Phần trên, rộng nhất của xương chậu. Mào chậu sờ được dưới da, ngang mức đốt L4 (mốc chọc dò tủy sống); tận cùng trước bằng gai chậu trước trên và sau bằng gai chậu sau trên. Mặt trong lõm là hố chậu, mặt sau có diện nhĩ khớp với xương cùng. Mào chậu là nơi lấy xương ghép và chọc hút tủy xương.

  2. 02

    Xương ngồi

    Os ischii

    Phần sau dưới, gồm thân và ngành xương ngồi. Ụ ngồi là điểm chịu trọng lượng khi ngồi và nơi bám của các cơ ụ ngồi – cẳng chân (nhóm cơ đùi sau). Gai ngồi là mốc gây tê thần kinh thẹn trong sản khoa và chia khuyết ngồi lớn với khuyết ngồi bé.

  3. 03

    Xương mu

    Os pubis

    Phần trước, gồm thân và hai ngành trên, dưới. Thân hai bên nối nhau ở khớp mu qua đĩa sụn sợi; củ mu là chỗ bám của dây chằng bẹn. Ngành trên và ngành dưới cùng xương ngồi bao quanh lỗ bịt, nơi bó mạch thần kinh bịt đi qua.

  4. 04

    Ổ cối

    Acetabulum

    Hõm khớp sâu hình chén ở mặt ngoài, nơi ba xương cánh chậu, ngồi, mu hợp nhất qua sụn chữ Y (cốt hóa khoảng 15–17 tuổi). Mặt nguyệt chịu lực hình chữ C bao quanh hố ổ cối; viền ổ cối làm sâu thêm hõm khớp. Ổ cối nông bẩm sinh gây loạn sản khớp háng.

  5. 05

    Lỗ bịt

    Foramen obturatum

    Lỗ lớn nhất của bộ xương, được màng bịt đóng gần kín, chỉ chừa ống bịt ở trên cho động mạch, tĩnh mạch và thần kinh bịt. Thoát vị bịt hiếm, hay gặp ở phụ nữ lớn tuổi gầy, có thể gây đau dọc mặt trong đùi.

  6. 06

    Đai chậu và khung chậu

    Cingulum pelvicum

    Hai xương chậu cùng xương cùng tạo vòng chậu kín, chuyển trọng lượng từ cột sống xuống chi dưới. Đường cung chia chậu lớn (thuộc ổ bụng) và chậu bé (chứa tạng chậu). Khung chậu nữ rộng, lỗ trên hình bầu dục và góc dưới mu tù hơn để thích nghi với sinh nở.

Vị trí và liên quan

Xương chậu khớp với xương cùng ở sau (khớp cùng – chậu), với xương chậu bên kia ở trước (khớp mu) và với chỏm xương đùi ở ổ cối. Mào chậu sờ được dưới da; gai chậu trước trên là mốc đo và nơi bám dây chằng bẹn. Đường cung chia chậu lớn ở trên với chậu nhỏ ở dưới; eo trên chậu nhỏ và eo dưới quyết định đường sinh.

Xương chậu: xương cánh chậu, xương ngồi, xương mu và ổ cối.
Xương chậu: xương cánh chậu, xương ngồi, xương mu và ổ cối.OpenStax College · CC BY 3.0 · Nguồn

Hình thể và cấu tạo

Ổ cối hình chén, có diện nguyệt phủ sụn và hố ổ cối ở giữa, do cả ba xương góp phần. Lỗ bịt được màng bịt che gần kín. Khung chậu nữ rộng và nông hơn, eo trên hình bầu dục, góc dưới mu lớn hơn khung chậu nam, đặc điểm dùng để xác định giới tính trên xương.

Khung chậu nam (Gray, hình 241).
Khung chậu nam (Gray, hình 241).Henry Vandyke Carter · Public domain · Nguồn

Mạch máu và thần kinh

Xương nhận máu từ nhánh động mạch chậu trong (chậu – thắt lưng, mông, bịt) và động mạch mũ đùi. Gãy khung chậu có thể làm rách đám rối tĩnh mạch trước xương cùng và nhánh động mạch chậu trong, gây mất máu nặng sau phúc mạc. Thần kinh ngồi ra khỏi chậu qua khuyết ngồi lớn, dưới cơ hình lê.

Khung chậu nữ nhìn từ trước (Servier Medical Art).
Khung chậu nữ nhìn từ trước (Servier Medical Art).Laboratoires Servier · CC BY-SA 3.0 · Nguồn

Đai chậu, khớp cùng – chậu và ổ cối

Đai chậu gồm 3 xương (hai xương chậu và xương cùng) và 3 khớp (hai khớp cùng – chậu và khớp mu). Các cơ sàn chậu, chủ yếu là cơ nâng hậu môn, được chi phối bản thể từ đám rối thắt lưng – cùng. Khung xương và cơ của chậu hông liên kết chặt với khớp hông và các cơ mông, cùng nâng đỡ tạng trong chậu và các cơ vùng lõi. Chức năng sàn chậu xoay quanh kiểm soát bàng quang và ruột, chức năng tình dục và thai nghén.[1]

Khớp cùng – chậu là mắt xích thiết yếu truyền lực giữa cột sống và hai chi dưới. Xương cùng, xương chậu và cột sống liên hệ chức năng với tay, chân và đầu qua các kết nối cơ, mạc và dây chằng. Sự vững của khớp được mô tả bằng mô hình “khóa lực” (force closure): lực ép do cơ và dây chằng tạo ra có thể không đủ hoặc quá mức, và cả hai trạng thái này đều có ý nghĩa lâm sàng. Khung chậu và khớp cùng – chậu cũng có khác biệt giới tính về hình thái.[2]

Ổ cối trên xương chậu khớp với chỏm xương đùi, và viền sụn ổ cối giúp tăng độ sâu của ổ. Rách viền sụn là một nguyên nhân cơ học gây đau khớp hông, được đánh giá bằng chụp cộng hưởng từ có tiêm thuốc cản quang vào khớp, độ phân giải cao. Hội chứng xung đột đùi – ổ cối (kiểu cam hoặc kiểu kìm) gây đau hông, làm tổn thương sụn ổ cối và viền sụn, dẫn tới thoái hóa khớp. Yếu tố thuận lợi chính có thể là bất thường hình thái của ổ cối hoặc đầu trên xương đùi.[3][4]

Toàn văn tham khảo (StatPearls)

Nguyên văn tiếng Anh các chương StatPearls về chủ đề này, giữ đúng bản gốc. Giấy phép CC BY-NC-ND 4.0 chỉ cho phép sao chép nguyên văn, không cho dịch hay rút gọn, nên phần tiếng Việt ở trên là bài viết diễn giải riêng có trích dẫn.

Anatomy, Bony Pelvis and Lower Limb: Foot and AnkleFicke J, Fakoya AO, Byerly DW · StatPearls 2026 · NBK546698 · 31k ký tự

Đang tải…

Ficke J, Fakoya AO, Byerly DW. Anatomy, Bony Pelvis and Lower Limb: Foot and Ankle. StatPearls [Internet]. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2026. NBK546698 · PMID 31536304 · CC BY-NC-ND 4.0. Trích nguyên văn, không chỉnh sửa.

Anatomy, Bony Pelvis and Lower Limb: Tibial NerveDesai SS, La Rose J · StatPearls 2026 · NBK537028 · 25k ký tự

Đang tải…

Desai SS, La Rose J. Anatomy, Bony Pelvis and Lower Limb: Tibial Nerve. StatPearls [Internet]. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2026. NBK537028 · PMID 30725713 · CC BY-NC-ND 4.0. Trích nguyên văn, không chỉnh sửa.

Anatomy, Bony Pelvis and Lower Limb: Iliopsoas MuscleBordoni B, Varacallo MA · StatPearls 2026 · NBK531508 · 20k ký tự

Đang tải…

Bordoni B, Varacallo MA. Anatomy, Bony Pelvis and Lower Limb: Iliopsoas Muscle. StatPearls [Internet]. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2026. NBK531508 · PMID 30285403 · CC BY-NC-ND 4.0. Trích nguyên văn, không chỉnh sửa.

Anatomy, Bony Pelvis and Lower Limb, HipGlenister R, Sharma S · StatPearls 2023 · NBK526019 · 18k ký tự

Đang tải…

Glenister R, Sharma S. Anatomy, Bony Pelvis and Lower Limb, Hip. StatPearls [Internet]. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2023. NBK526019 · PMID 30252275 · CC BY-NC-ND 4.0. Trích nguyên văn, không chỉnh sửa.

Anatomy, Bony Pelvis and Lower Limb, KneeGupton M, Imonugo O, Black AC, Launico MV, Terreberry RR · StatPearls 2023 · NBK500017 · 17k ký tự

Đang tải…

Gupton M, Imonugo O, Black AC, Launico MV, Terreberry RR. Anatomy, Bony Pelvis and Lower Limb, Knee. StatPearls [Internet]. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2023. NBK500017 · PMID 29763193 · CC BY-NC-ND 4.0. Trích nguyên văn, không chỉnh sửa.

Anatomy, Bony Pelvis and Lower Limb: Metatarsal BonesLezak B, La Rose J, Massel DH · StatPearls 2026 · NBK549872 · 15k ký tự

Đang tải…

Lezak B, La Rose J, Massel DH. Anatomy, Bony Pelvis and Lower Limb: Metatarsal Bones. StatPearls [Internet]. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2026. NBK549872 · PMID 31751062 · CC BY-NC-ND 4.0. Trích nguyên văn, không chỉnh sửa.

Anatomy, Bony Pelvis and Lower Limb: CalfBinstead JT, Varacallo MA · StatPearls 2026 · NBK459362 · 14k ký tự

Đang tải…

Binstead JT, Varacallo MA. Anatomy, Bony Pelvis and Lower Limb: Calf. StatPearls [Internet]. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2026. NBK459362 · PMID 29083629 · CC BY-NC-ND 4.0. Trích nguyên văn, không chỉnh sửa.

Anatomy, Bony Pelvis and Lower Limb: Leg Anterior CompartmentLezak B, Launico MV · StatPearls 2026 · NBK539725 · 13k ký tự

Đang tải…

Lezak B, Launico MV. Anatomy, Bony Pelvis and Lower Limb: Leg Anterior Compartment. StatPearls [Internet]. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2026. NBK539725 · PMID 30969547 · CC BY-NC-ND 4.0. Trích nguyên văn, không chỉnh sửa.

Anatomy, Bony Pelvis and Lower Limb: Posterior Tibial ArteryLezak B, Launico MV · StatPearls 2026 · NBK536981 · 12k ký tự

Đang tải…

Lezak B, Launico MV. Anatomy, Bony Pelvis and Lower Limb: Posterior Tibial Artery. StatPearls [Internet]. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2026. NBK536981 · PMID 30725666 · CC BY-NC-ND 4.0. Trích nguyên văn, không chỉnh sửa.

Anatomy, Bony Pelvis and Lower Limb, Gemelli MusclesLezak B, Massel DH · StatPearls 2026 · NBK557420 · 9k ký tự

Đang tải…

Lezak B, Massel DH. Anatomy, Bony Pelvis and Lower Limb, Gemelli Muscles. StatPearls [Internet]. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2026. NBK557420 · PMID 32491352 · CC BY-NC-ND 4.0. Trích nguyên văn, không chỉnh sửa.

Các cơ quan trong hệ

Nội dung phục vụ mục đích học tập và tham khảo, không thay thế chẩn đoán hay tư vấn của nhân viên y tế.

Mô hình: Z-Anatomy, dựa trên BodyParts3D © The Database Center for Life Science; vỏ não từ Brain for Blender (A. M. Winkler); qua bộ dữ liệu Svitylo 3D Anatomy Atlas. Giấy phép CC BY-SA 4.0. Đã chuyển hệ tọa độ và tô màu lại.