Cơ ngực lớn
Mô hình
Các lớp
Mô hình giải phẫu Z-Anatomy dựa trên BodyParts3D, giấy phép CC BY-SA 4.0.
Mô tả
Cơ rộng hình quạt ở thành ngực trước, tạo thành bờ trước hố nách. Cơ khép, xoay trong và gấp cánh tay, và là cơ hô hấp phụ.
Các phần cấu tạo
Mỗi phần có thẻ riêng; bấm “Xem trên mô hình” để bay tới và chọn phần đó trong mô hình 3D phía trên.
- 01
Đầu đòn
Pars clavicularis musculi pectoralis majoris
Bám từ nửa trong bờ trước xương đòn, tách khỏi đầu ức – sườn bằng một rãnh nhỏ. Gập cánh tay từ tư thế duỗi và khép cánh tay; ngăn cách với cơ delta bởi rãnh delta – ngực chứa tĩnh mạch đầu.
- 02
Đầu ức – sườn
Pars sternocostalis musculi pectoralis majoris
Phần lớn nhất, bám từ mặt trước xương ức và sụn sườn 1–6. Khép và xoay trong mạnh cánh tay, duỗi cánh tay từ tư thế gập (như động tác leo trèo).
- 03
Phần bụng
Pars abdominalis musculi pectoralis majoris
Bó nhỏ dưới cùng, bám từ lá trước bao cơ thẳng bụng, góp phần tạo nếp nách trước cùng các bó ức – sườn dưới.
- 04
Bám tận và gân xoắn
Insertio
Các bó hội tụ thành gân dẹt bám vào mép ngoài rãnh gian củ xương cánh tay. Gân xoắn lại: bó đòn bám thấp và trước, bó ức – sườn dưới bám cao và sau, tạo nếp nách trước tròn. Đứt gân thường xảy ra khi đẩy tạ nằm quá nặng.
- 05
Thần kinh và mạch máu
Innervatio et vascularisatio
Thần kinh ngực ngoài (C5–C7) chi phối đầu đòn, thần kinh ngực trong (C8–T1) xuyên qua cơ ngực bé tới đầu ức – sườn. Máu chủ yếu từ nhánh ngực của động mạch ngực – cùng vai. Chính cuống mạch này cho phép xoay vạt cơ ngực lớn để tái tạo vùng đầu cổ.
- 06
Cơ ngực bé (lớp sâu)
Musculus pectoralis minor
Cơ tam giác dưới cơ ngực lớn, từ sườn 3–5 đến mỏm quạ, kéo xương vai ra trước xuống dưới. Nó chia động mạch nách thành ba đoạn và là mốc phân tầng hạch nách trong phẫu thuật ung thư vú.
Vị trí và liên quan
Cơ có ba phần: phần đòn từ nửa trong xương đòn; phần ức – sườn từ xương ức và sáu sụn sườn trên; phần bụng từ bao cơ thẳng bụng. Các thớ xoắn lại khi bám vào mép ngoài rãnh gian củ xương cánh tay: thớ dưới bám cao hơn thớ trên, tạo bờ dưới tròn của nếp nách trước. Tuyến vú nằm trên mạc cơ ngực lớn.
Hình thể và cấu tạo
Phần đòn gấp cánh tay, phần ức – sườn khép và duỗi cánh tay từ tư thế gấp; khi cánh tay cố định (ví dụ chống tay vào bàn), cơ nâng lồng ngực giúp hít vào gắng sức. Đứt chỗ bám gân thường gặp ở người tập tạ đẩy ngực; bất sản cơ ngực lớn bẩm sinh là đặc điểm của hội chứng Poland.
Mạch máu và thần kinh
Thần kinh ngực ngoài và ngực trong (từ đám rối cánh tay, C5–T1) chi phối cơ; máu đến từ nhánh ngực của động mạch ngực – mỏm cùng vai và các nhánh xuyên của động mạch ngực trong. Vạt cơ ngực lớn có cuống là vạt kinh điển trong tái tạo vùng đầu cổ và thành ngực.
Các đầu cơ và thần kinh ngực
Cơ ngực lớn là cơ lớn nhất và nông nhất ở thành ngực trước. Cơ dày, hình quạt, nằm dưới mô vú và tạo thành thành trước hõm nách. Cơ có hai đầu. Đầu đòn bám vào mặt trước nửa trong xương đòn. Đầu ức – sườn bám vào mặt trước xương ức, bảy sụn sườn đầu tiên, đầu ức xương sườn VI và cân cơ chéo bụng ngoài, và gồm từ 2 đến 7 bó riêng biệt. Cơ tận hết ở mép ngoài rãnh gian củ xương cánh tay.[1]
Theo một phân tích gộp, thần kinh ngực ngoài thường xuất phát bằng hai nhánh từ ngành trước của thân trên và thân giữa đám rối cánh tay (33,8%) hoặc bằng một rễ từ bó ngoài (23,4%). Thần kinh ngực trong thường xuất phát từ bó trong (49,3%) hoặc từ ngành trước của thân dưới (43,8%). Hai dây nối nhau ngay dưới động mạch cùng vai – ngực bằng quai ngực. Ở 50–100% trường hợp, ít nhất một số nhánh của thần kinh ngực trong đi xuyên qua cơ ngực bé. Thần kinh ngực ngoài chi phối phần trên cơ ngực lớn; thần kinh ngực trong chi phối phần dưới cơ ngực lớn và cơ ngực bé.[2]
Các thần kinh ngực có thể bị tổn thương do chấn thương trực tiếp, do khối cơ phì đại chèn ép, hoặc do thầy thuốc gây ra trong phẫu thuật vú, nạo hạch nách hay chuyển cơ ngực lớn. Ngược lại, chúng cũng được dùng làm thần kinh cho trong các phẫu thuật chuyển thần kinh. Tổn thương cơ ngực lớn ít gặp nhưng ngày càng nhiều. Giải phẫu cơ phức tạp và nhiều biến thể nên khó áp dụng một bảng phân loại chuẩn; chụp cộng hưởng từ giúp chẩn đoán sớm, tránh trì hoãn phẫu thuật.[2][3]
Toàn văn tham khảo (StatPearls)
Nguyên văn tiếng Anh các chương StatPearls về chủ đề này, giữ đúng bản gốc. Giấy phép CC BY-NC-ND 4.0 chỉ cho phép sao chép nguyên văn, không cho dịch hay rút gọn, nên phần tiếng Việt ở trên là bài viết diễn giải riêng có trích dẫn.
Anatomy, Thorax, Pectoralis Major MajorSolari F, Burns B · StatPearls 2023 · NBK525991 · 7k ký tự
Đang tải…
Solari F, Burns B. Anatomy, Thorax, Pectoralis Major Major. StatPearls [Internet]. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2023. NBK525991 · PMID 30252247 · CC BY-NC-ND 4.0. Trích nguyên văn, không chỉnh sửa.
Các cơ quan trong hệ
Tài liệu tham khảo
Nguồn tham khảo cho các số liệu và mô tả trên trang, tra cứu trên PubMed (Thư viện Y khoa Quốc gia Hoa Kỳ).
- [1]Anatomy, Thorax, Pectoralis Major MajorSolari F et al., StatPearls 2023PMID 30252247
- [2]Surgical anatomy of the pectoral nerves and the pectoral musculaturePorzionato A et al., Clinical anatomy 2012PMID 22125052
- [3]Magnetic resonance imaging of pectoralis major injuries: a radiologist's essential guideLake MG et al., Emergency radiology 2025PMID 40772985
- [4]Anatomy, Bony Pelvis and Lower Limb, Gluteus Maximus MuscleStatPearls (NCBI Bookshelf)PMID 30855781Căn cứ cho: Cơ mông lớn

