Hộp sọ
Mô hình
Các lớp
Mô hình giải phẫu Z-Anatomy dựa trên BodyParts3D, giấy phép CC BY-SA 4.0.
Mô tả
Gồm 22 xương (8 xương sọ não và 14 xương sọ mặt, chưa kể các xương con tai), bao bọc và bảo vệ não bộ cùng các cơ quan giác quan.
Các phần cấu tạo
Mỗi phần có thẻ riêng; bấm “Xem trên mô hình” để bay tới và chọn phần đó trong mô hình 3D phía trên.
- 01
Vòm sọ
Calvaria
Mái sọ gồm xương trán, hai xương đỉnh và phần trai của xương chẩm, nối nhau bằng khớp vành, khớp dọc giữa và khớp lambda. Mỗi xương có hai bản đặc kẹp lớp xốp (lõi xốp). Ở trẻ sơ sinh, thóp trước và thóp sau còn mở cho tới khoảng 18 tháng và 2–3 tháng.
- 02
Nền sọ
Basis cranii
Sàn hộp sọ chia ba hố: hố sọ trước (thùy trán, mảnh sàng của xương sàng), hố sọ giữa (thùy thái dương, hố yên chứa tuyến yên của xương bướm) và hố sọ sau (tiểu não, thân não, lỗ lớn). Nhiều lỗ cho dây thần kinh sọ và mạch máu đi qua, nên gãy nền sọ có thể gây chảy dịch não tủy qua mũi, tai và liệt dây thần kinh.
- 03
Xương thái dương
Os temporale
Gồm phần trai, phần nhĩ, mỏm trâm và phần đá. Phần đá là xương đặc nhất cơ thể, chứa tai giữa và tai trong cùng ống tai trong cho dây VII, VIII đi qua. Mỏm chũm chứa các xoang hơi thông với tai giữa. Phần trai nối với xương bướm và xương đỉnh tại điểm pterion, chỗ mỏng nằm trên động mạch màng não giữa.
- 04
Ổ mắt
Orbita
Hốc hình tháp do bảy xương tạo nên: trán, gò má, hàm trên, lệ, sàng, khẩu cái và bướm. Thành trong (xương giấy của xương sàng) và sàn ổ mắt (xương hàm trên) mỏng nhất, dễ vỡ khi bị đánh thẳng vào mắt (gãy kiểu thổi ra). Ống thị giác và khe ổ mắt trên mở vào đỉnh ổ mắt.
- 05
Khung xương mũi
Skeleton nasi
Ổ mũi được giới hạn bởi xương mũi, xương hàm trên, xương sàng (mảnh thẳng đứng, xoăn mũi trên và giữa), xương xoăn mũi dưới, xương lá mía và xương khẩu cái. Vách mũi gồm mảnh thẳng đứng xương sàng và xương lá mía phía sau, sụn vách mũi phía trước.
- 06
Các xoang cạnh mũi
Sinus paranasales
Bốn đôi khoang khí lót niêm mạc hô hấp trong xương trán, sàng, bướm và hàm trên, đổ vào ổ mũi. Xoang hàm trên lớn nhất, lỗ thông nằm cao ở thành trong nên khó dẫn lưu; chân răng hàm trên có thể sát đáy xoang. Xoang làm nhẹ sọ và cộng hưởng giọng nói.
- 07
Xương hàm trên
Maxilla
Hai xương hàm trên hợp thành phần giữa mặt: mang cung răng trên (mỏm huyết răng), tạo sàn ổ mắt, thành ngoài ổ mũi và phần trước khẩu cái cứng. Gãy tầng giữa mặt được phân loại theo Le Fort I, II, III tùy đường gãy đi qua xương hàm trên.
- 08
Xương hàm dưới
Mandibula
Xương duy nhất của sọ cử động được, gồm thân hình móng ngựa mang răng dưới và hai ngành lên, mỗi ngành tận cùng bằng mỏm lồi cầu (khớp thái dương – hàm) và mỏm vẹt (bám cơ thái dương). Ống hàm dưới chứa thần kinh huyệt răng dưới, ra ở lỗ cằm thành thần kinh cằm.
- 09
Xương móng
Os hyoideum
Xương hình chữ U ở cổ ngang đốt C3, không khớp với xương nào khác, treo bằng cơ và dây chằng. Là điểm bám của các cơ trên móng và dưới móng, nâng và hạ thanh quản khi nuốt và nói. Gãy xương móng gợi ý bị bóp cổ.
Hình thể và cấu tạo
Hộp sọ gồm 22 xương (không kể xương con tai), chia thành sọ não (8 xương: trán, đỉnh ×2, thái dương ×2, chẩm, bướm, sàng) bao bọc não, và sọ mặt (14 xương) tạo khung mặt, ổ mắt, ổ mũi và ổ miệng. Nền sọ chia thành ba hố sọ trước, giữa, sau, có nhiều lỗ cho mạch máu và dây thần kinh sọ đi qua.[1]
Vị trí và liên quan
Ở trẻ sơ sinh, các xương vòm sọ chưa liền, nối nhau bằng màng xơ ở các thóp (thóp trước đóng khoảng 18–24 tháng) và khớp khâu, cho phép đầu biến dạng khi sinh và hộp sọ lớn lên theo não. Khi khớp khâu đóng quá sớm sẽ gây dị dạng hộp sọ.[2]
Liên hệ lâm sàng
Các xương vòm sọ nối với nhau bằng khớp khâu, cho phép hộp sọ lớn lên theo não. Dính khớp sọ sớm (craniosynostosis) là dị tật làm một hoặc nhiều khớp khâu đóng quá sớm, gây biến dạng hộp sọ và có thể cản trở phát triển não, thị giác và hô hấp; cần phát hiện sớm và phẫu thuật bởi đội ngũ chuyên khoa.[2]

Nền sọ
Nền sọ chứa nhiều cấu trúc thần kinh – mạch trong không gian hẹp, và hiểu nó bắt đầu từ xương bướm. Xoang hang chứa động mạch cảnh trong cùng các nhánh của nó và các dây sọ III, IV, VI, V1, đồng thời nhận máu tĩnh mạch từ nhiều nguồn. Nền sọ trước kéo tới xoang trán, quan trọng trong phẫu thuật xoang và u mũi xoang; mảnh nền (clivus) che chở thân não và hố sọ sau. Nắm vững các vùng này cho phép tiếp cận nền sọ qua nội soi đường mũi.[3]
Xương thái dương là một khối xương đặc chứa nhiều cấu trúc nhỏ: ống tai ngoài, tai giữa với chuỗi xương con, tai trong (ốc tai, tiền đình, ống bán khuyên), ống thần kinh mặt và nhiều lỗ, ống, khe nhỏ. MRI độ phân giải cao giúp thấy các dây sọ đi qua nền sọ, còn CT đánh giá các lỗ xương; khi dây sọ bị tổn thương cần khảo sát toàn bộ đường đi từ nhân ở thân não ra ngoại biên.[4][5][6]
Ổ mắt là một hộp xương hình tháp chứa nhãn cầu, cơ vận nhãn, mỡ ổ mắt, thần kinh và mạch; nó thông với nền sọ qua ống thị giác và khe ổ mắt trên, cho phép tiếp cận một số vùng trong sọ qua đường ổ mắt. Bất thường hình thái như hai mắt xa nhau (hypertelorism) là dấu hiệu của nhiều dị tật sọ – mặt.[7][8][9]
Toàn văn tham khảo (StatPearls)
Nguyên văn tiếng Anh các chương StatPearls về chủ đề này, giữ đúng bản gốc. Giấy phép CC BY-NC-ND 4.0 chỉ cho phép sao chép nguyên văn, không cho dịch hay rút gọn, nên phần tiếng Việt ở trên là bài viết diễn giải riêng có trích dẫn.
Anatomy, Head and Neck, SkullAnderson BW, Kortz MW, Black AC, Al Kharazi KA · StatPearls 2023 · NBK499834 · 19k ký tự
Đang tải…
Anderson BW, Kortz MW, Black AC, Al Kharazi KA. Anatomy, Head and Neck, Skull. StatPearls [Internet]. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2023. NBK499834 · PMID 29763009 · CC BY-NC-ND 4.0. Trích nguyên văn, không chỉnh sửa.
Anatomy, Head and Neck, Skull ForamenLipsett BJ, Alsayouri K · StatPearls 2023 · NBK546621 · 9k ký tự
Đang tải…
Lipsett BJ, Alsayouri K. Anatomy, Head and Neck, Skull Foramen. StatPearls [Internet]. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2023. NBK546621 · PMID 31536228 · CC BY-NC-ND 4.0. Trích nguyên văn, không chỉnh sửa.
Các cơ quan trong hệ
Tài liệu tham khảo
Nguồn tham khảo cho các số liệu và mô tả trên trang, tra cứu trên PubMed (Thư viện Y khoa Quốc gia Hoa Kỳ).
- [1]Cranial Nerve AnatomyTraylor KS et al., Neuroimaging clinics of North America 2022PMID 35843663
- [2]Craniosynostosis - Recognition, clinical characteristics, and treatmentKajdic N et al., Bosnian journal of basic medical sciences 2018PMID 28623672
- [3]Skull Base AnatomyPatel CR et al., Otolaryngologic clinics of North America 2016PMID 26614826
- [4]Temporal Bone AnatomyBenson JC et al., Neuroimaging clinics of North America 2022PMID 36244722
- [5]Clinical anatomy and imaging of the cranial nerves and skull baseJha RM et al., Seminars in neurology 2012PMID 23361480
- [6]Skull base, orbits, temporal bone, and cranial nerves: anatomy on MR imagingMorani AC et al., Magnetic resonance imaging clinics of North America 2011PMID 21816324
- [7]Anatomy of the OrbitReinshagen KL et al., Neuroimaging clinics of North America 2022PMID 36244718
- [8]Transorbital Route to Intracranial SpaceDi Somma A et al., Advances and technical standards in neurosurgery 2024PMID 39017795
- [9]Orbital HypertelorismTashima A et al., Clinics in plastic surgery 2025PMID 39986883
- [10]Anatomy, BonesStatPearls (NCBI Bookshelf)PMID 30725884Căn cứ cho: Số lượng xương
- [11]Calcium metabolism in health and diseasePeacock M, 2010PMID 20089499Căn cứ cho: Dự trữ calci trong xương

