Tim
Mô hình
Rê hoặc chạm để xem tên, bấm để đọc mô tả; bấm tên trong chú giải để bay tới cấu trúc. Mô hình dựng bằng thuật toán theo kích thước mô học, màu theo quy ước minh họa.
Mô tả
Cơ quan cơ rỗng gồm bốn buồng (hai tâm nhĩ, hai tâm thất), nằm trong trung thất giữa, khoảng hai phần ba khối lượng ở bên trái đường giữa. Thể tích nhát bóp lúc nghỉ khoảng 70 mL.
Các phần cấu tạo
Mỗi phần có thẻ riêng; bấm “Xem trên mô hình” để bay tới và chọn phần đó trong mô hình 3D phía trên.
- 01
Tâm nhĩ phải
Atrium dextrum
Nhận máu tĩnh mạch từ tĩnh mạch chủ trên, chủ dưới và xoang tĩnh mạch vành. Phần nhẵn (xoang tĩnh mạch) ngăn với phần có cơ lược và tiểu nhĩ bởi mào tận cùng; vách liên nhĩ mang hố bầu dục, di tích của lỗ bầu dục thời bào thai. Nút xoang nằm ở chỗ tĩnh mạch chủ trên đổ vào.
- 02
Tâm thất phải
Ventriculus dexter
Buồng hình lưỡi liềm ôm quanh thất trái, thành dày 3–5 mm, bơm máu vào vòng tuần hoàn phổi áp lực thấp. Phần nhận có bè cơ thô và ba cơ nhú; dải điều hòa mang nhánh phải bó His; phần thoát (phễu) nhẵn dẫn tới van động mạch phổi.
- 03
Tâm nhĩ trái
Atrium sinistrum
Buồng tim nằm sau nhất, nhận bốn tĩnh mạch phổi; thành phần lớn nhẵn, chỉ tiểu nhĩ trái có cơ lược. Liên quan trực tiếp với thực quản phía sau, nên nhĩ trái lớn có thể đè thực quản và siêu âm qua thực quản quan sát rất rõ; tiểu nhĩ trái là nơi hay hình thành huyết khối khi rung nhĩ.
- 04
Tâm thất trái
Ventriculus sinister
Buồng hình nón tạo mỏm tim, thành dày 8–12 mm (gấp khoảng ba lần thất phải) để bơm máu vào đại tuần hoàn. Bè cơ mảnh, hai cơ nhú lớn (trước bên và sau trong) neo lá van hai lá; buồng tống máu dưới van động mạch chủ có thành nhẵn.
- 05
Vách liên nhĩ và vách liên thất
Septum interatriale; Septum interventriculare
Vách liên nhĩ mỏng, mang hố bầu dục; lỗ bầu dục còn hở ở khoảng một phần tư người lớn. Vách liên thất phần lớn là cơ dày, phần màng nhỏ ở ngay dưới van động mạch chủ là nơi hay gặp thông liên thất nhất.
- 06
Van nhĩ – thất
Valva tricuspidalis; Valva mitralis
Van ba lá (trước, sau, vách) ở bên phải và van hai lá (trước, sau) ở bên trái đóng ở đầu tâm thu, tạo tiếng tim thứ nhất. Mỗi lá van được thừng gân nối với cơ nhú giữ không bị lộn vào nhĩ; đứt thừng gân hoặc cơ nhú gây hở van cấp.
- 07
Van bán nguyệt
Valva aortae; Valva trunci pulmonalis
Mỗi van có ba lá hình tổ chim, không có thừng gân, đóng ở đầu tâm trương tạo tiếng tim thứ hai. Sau ba lá van động mạch chủ là ba xoang Valsalva; động mạch vành phải và trái xuất phát từ xoang phải và xoang trái.
- 08
Cơ nhú và thừng gân
Musculi papillares; Chordae tendineae
Cơ nhú là các cột cơ nhô từ thành thất, co cùng lúc với cơ thất để kéo căng thừng gân. Cơ nhú sau trong của thất trái chỉ nhận máu từ một động mạch (thường nhánh liên thất sau) nên dễ hoại tử khi nhồi máu cơ tim, gây hở hai lá cấp.
- 09
Hệ dẫn truyền tim
Systema conducente cordis
Nút xoang (Keith – Flack) phát nhịp 60–100 lần/phút; xung lan qua cơ nhĩ tới nút nhĩ – thất (Aschoff – Tawara) ở tam giác Koch, bị chậm lại khoảng 0,1 giây, rồi theo bó His, hai nhánh bó và mạng Purkinje để thất co từ mỏm lên đáy.
- 10
Động mạch vành
Arteriae coronariae
Động mạch vành trái chia nhánh liên thất trước (LAD, cấp máu hai phần ba trước vách và thành trước) và nhánh mũ; động mạch vành phải chạy trong rãnh vành phải, cấp máu nút xoang ở khoảng 60% và nút nhĩ – thất ở khoảng 80% người. Động mạch tách ra nhánh liên thất sau quyết định ưu thế vành (thường là bên phải).
- 11
Tĩnh mạch tim và xoang vành
Venae cordis; Sinus coronarius
Tĩnh mạch tim lớn (đi kèm LAD), tim giữa (đi kèm nhánh liên thất sau) và tim nhỏ đổ vào xoang vành nằm trong rãnh vành sau, rồi xoang vành mở vào nhĩ phải có van Thebesius. Xoang vành là đường đặt điện cực thất trái trong tạo nhịp tái đồng bộ.
- 12
Thành tim và màng ngoài tim
Endocardium; Myocardium; Epicardium; Pericardium
Thành tim gồm nội tâm mạc, cơ tim và thượng tâm mạc (lá tạng của màng ngoài tim, có mỡ và mạch vành). Bao ngoài là màng ngoài tim sợi và lá thành thanh mạc; khoang màng ngoài tim chứa 15–50 mL dịch, tràn dịch nhanh có thể gây chèn ép tim.
- 13
Khung xơ tim
Skeleton fibrosum cordis
Bốn vòng xơ quanh lỗ van nối nhau bởi các tam giác xơ, làm chỗ bám cho van và cơ tim, đồng thời cách điện giữa nhĩ và thất. Bó His là đường dẫn truyền bình thường duy nhất xuyên qua khung; đường dẫn phụ (bó Kent) gây hội chứng Wolff – Parkinson – White.
Vị trí và liên quan
Tim nằm trong trung thất giữa, sau xương ức, trên cơ hoành, giữa hai phổi; khoảng hai phần ba khối tim lệch sang trái đường giữa. Đáy tim hướng ra sau – phải, mỏm tim hướng ra trước – xuống – trái, thường ở khoang gian sườn V trên đường giữa đòn trái. Tim được bọc trong túi ngoại tâm mạc.[1]
Hình thể và cấu tạo
Tim có bốn buồng: hai tâm nhĩ nhận máu về và hai tâm thất bơm máu đi, ngăn cách bởi vách liên nhĩ và vách liên thất. Bốn van đảm bảo dòng máu một chiều: van ba lá và van hai lá (nhĩ – thất), van động mạch phổi và van động mạch chủ (van tổ chim). Thành thất trái dày gấp khoảng ba lần thất phải vì phải thắng áp lực tuần hoàn hệ thống.
Mạch máu và thần kinh
Cơ tim được nuôi bởi hai động mạch vành phải và trái, xuất phát từ xoang động mạch chủ ngay trên van động mạch chủ; máu tĩnh mạch đổ về xoang vành rồi vào nhĩ phải. Thần kinh giao cảm làm tăng tần số và sức co, thần kinh phó giao cảm (dây X) làm chậm nhịp và dẫn truyền nhĩ – thất.[2]
Van ba lá và tim phải
Van ba lá (valva tricuspidalis) gồm ba lá van (trước, sau, vách), các thừng gân và cơ nhú, bám vào vòng van có hình yên ngựa. Giải phẫu của van thay đổi nhiều giữa các cá thể; hiểu rõ cấu trúc bình thường là cơ sở để giải thích hở van ba lá thứ phát, khi thất phải và vòng van giãn làm các lá van không áp sát.[3]
Mạng Purkinje dưới nội tâm mạc phân phối xung động tới toàn bộ cơ thất trong vài chục mili giây. Tế bào Purkinje lớn, ít tơ cơ và có đặc tính điện sinh lý riêng, nên vừa dẫn truyền nhanh vừa dễ trở thành ổ phát nhịp bất thường.[4]
Hệ dẫn truyền và mạch vành
Mọi tế bào cơ tim đều dẫn được xung động, nhưng một quần thể chuyên biệt vừa phát xung vừa dẫn xung từ tầng nhĩ xuống tầng thất: đó là hệ dẫn truyền (nút xoang nhĩ, nút nhĩ thất, bó His và hai nhánh, mạng Purkinje). Các thành phần này không phân biệt được với cơ tim co bóp bằng phẫu tích đại thể; từ năm 1910 đã có tiêu chuẩn mô học: tế bào phải tách biệt về mô học, theo dõi được qua các lát cắt liên tiếp và, nếu là bó, phải được bao cách điện bởi mô xơ.[5]
Trục dẫn truyền nhĩ thất do Tawara mô tả hơn một thế kỷ trước. Tạo nhịp tại chính hệ dẫn truyền (vùng bó His, và gần đây là vùng nhánh trái) đang thay thế tạo nhịp thất phải kéo dài vốn liên quan đến kết cục xấu hơn, và kinh nghiệm thực hành đã làm rõ thêm giải phẫu trục nhĩ thất. Song song, tế bào tạo nhịp của nút xoang là đích của các nghiên cứu “máy tạo nhịp sinh học”.[6][7]
Động mạch vành phải và trái xuất phát từ các xoang Valsalva tương ứng ở gốc động mạch chủ. Về phẫu thuật, hệ vành được chia thành thân chung trái với hai nhánh (động mạch liên thất trước, động mạch mũ) và động mạch vành phải; các biến thể về nguyên ủy và đường đi nếu không được nhận biết có thể gây tổn thương vành trong mổ, nhất là mổ lại.[8]
Khi thành tim phôi dày lên, khuếch tán thụ động không còn đủ và được thay bằng một đám rối mạch tái cấu trúc thành hệ mạch vành trưởng thành. Ở người lớn, rối loạn vi mạch vành gây đau thắt ngực dù động mạch vành lớn bình thường, chất lượng sống kém dù tiên lượng nhìn chung tốt.[9][10]
Giải phẫu ứng dụng của động mạch vành
Động mạch vành phải xuất phát từ xoang vành phải. Thân chung vành trái xuất phát từ xoang Valsalva trái rồi chia thành động mạch mũ và động mạch liên thất trước. Ưu thế tuần hoàn vành do nhánh nào cho ra động mạch liên thất sau quyết định; động mạch này nuôi phần sau vách liên thất và thường kèm nhánh tới nút nhĩ thất. Khoảng 70–80% người có ưu thế phải, 5–10% ưu thế trái và 10–20% đồng ưu thế. Người có van động mạch chủ hai lá van hay có thân chung trái ngắn và ưu thế trái hơn.[8]
Hệ dẫn truyền được cấp máu chủ yếu từ động mạch vành phải. Động mạch nút xoang tách từ vành phải ở 60–70% người, còn lại từ động mạch mũ. Nó cũng nuôi bó Bachmann, mào tận cùng và thành tự do tâm nhĩ phải, chạy theo rãnh liên nhĩ trước tới chỗ nối tĩnh mạch chủ trên – nhĩ. So với tĩnh mạch chủ trên, động mạch có thể đi trước, sau hoặc vòng quanh tĩnh mạch. Vì thế đường rạch nhĩ phải gần chỗ nối chủ – nhĩ, phẫu thuật thông liên nhĩ thể xoang tĩnh mạch hay thủ thuật Cox-Maze đều có nguy cơ làm tổn thương động mạch này.[8]
Ở khoảng 90% người, động mạch nút nhĩ thất tách từ đoạn hình chữ U của vành phải tại chữ thập tim (crux cordis); 10% còn lại tách từ động mạch mũ, ở người ưu thế trái. Động mạch chạy về phía tam giác xơ phải, gần vòng van hai lá, và tận cùng ở đỉnh tam giác Koch. Nhờ vậy đầu tận của nó là mốc định vị nút nhĩ thất trên phim chụp mạch, và giúp dự đoán nguy cơ blốc nhĩ thất khi đốt điện điều trị nhịp nhanh vòng vào lại nút nhĩ thất. Vì nằm sát chỗ bám lá sau van hai lá, động mạch này có thể bị tổn thương khi phẫu thuật van.[8]
Động mạch liên thất trước gần như là đoạn tiếp nối của thân chung trái. Nó chạy giữa gốc thân động mạch phổi và tiểu nhĩ trái rồi theo rãnh liên thất trước về mỏm tim, và được chia ba đoạn theo vị trí nhánh xuyên vách đầu tiên và nhánh chéo cuối cùng. Nhánh chéo tách theo góc nhọn và nuôi thành trước bên thất trái. Trung bình có khoảng 9 nhánh xuyên vách (6–14), tách vuông góc, nuôi hai phần ba trước vách liên thất cơ. Nhánh xuyên vách nuôi dải điều hòa, nơi có nhánh phải bó His; vì vậy tắc nhánh này có thể gây blốc nhánh phải hoặc blốc nhĩ thất hoàn toàn. Đây cũng là đường tiêm cồn (1–4 ml cồn 96%) để làm mỏng vách liên thất trong bệnh cơ tim phì đại tắc nghẽn.[8]
Cầu cơ tim là khi một đoạn động mạch vành chui vào trong cơ tim thay vì đi trên thượng tâm mạc. Động mạch liên thất trước chiếm 67–98% các trường hợp, thường ở đoạn gần và đoạn giữa. Phần lớn người có cầu cơ không có triệu chứng, vì máu chảy vào động mạch vành chủ yếu trong thì tâm trương. Tuy nhiên, thiếu máu cơ tim, nhồi máu và đột tử đã được ghi nhận. Trên phim chụp mạch, lòng mạch hẹp rõ trong thì tâm thu.[8]
Toàn văn tham khảo (StatPearls)
Nguyên văn tiếng Anh các chương StatPearls về chủ đề này, giữ đúng bản gốc. Giấy phép CC BY-NC-ND 4.0 chỉ cho phép sao chép nguyên văn, không cho dịch hay rút gọn, nên phần tiếng Việt ở trên là bài viết diễn giải riêng có trích dẫn.
Anatomy, Thorax, Heart Left Anterior Descending (LAD) ArteryJindal H, Fakoya AO · StatPearls 2026 · NBK482375 · 18k ký tự
Đang tải…
Jindal H, Fakoya AO. Anatomy, Thorax, Heart Left Anterior Descending (LAD) Artery. StatPearls [Internet]. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2026. NBK482375 · PMID 29493997 · CC BY-NC-ND 4.0. Trích nguyên văn, không chỉnh sửa.
Anatomy, Thorax, Heart Great VesselsBamalan OA, Jozsa F, Soos MP · StatPearls 2023 · NBK547680 · 15k ký tự
Đang tải…
Bamalan OA, Jozsa F, Soos MP. Anatomy, Thorax, Heart Great Vessels. StatPearls [Internet]. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2023. NBK547680 · PMID 31613460 · CC BY-NC-ND 4.0. Trích nguyên văn, không chỉnh sửa.
Histology, HeartArackal A, Alsayouri K · StatPearls 2023 · NBK545143 · 14k ký tự
Đang tải…
Arackal A, Alsayouri K. Histology, Heart. StatPearls [Internet]. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2023. NBK545143 · PMID 31424727 · CC BY-NC-ND 4.0. Trích nguyên văn, không chỉnh sửa.
Anatomy, Thorax, Heart Pulmonic ValveSundjaja JH, Bordoni B · StatPearls 2023 · NBK547706 · 14k ký tự
Đang tải…
Sundjaja JH, Bordoni B. Anatomy, Thorax, Heart Pulmonic Valve. StatPearls [Internet]. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2023. NBK547706 · PMID 31613486 · CC BY-NC-ND 4.0. Trích nguyên văn, không chỉnh sửa.
Anatomy, Thorax, Heart Foramen OvaleYee K, Lui F · StatPearls 2023 · NBK545203 · 12k ký tự
Đang tải…
Yee K, Lui F. Anatomy, Thorax, Heart Foramen Ovale. StatPearls [Internet]. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2023. NBK545203 · PMID 31424787 · CC BY-NC-ND 4.0. Trích nguyên văn, không chỉnh sửa.
Anatomy, Thorax, Heart Left Atrial AppendageArora Y, Jozsa F, Soos MP · StatPearls 2023 · NBK553218 · 12k ký tự
Đang tải…
Arora Y, Jozsa F, Soos MP. Anatomy, Thorax, Heart Left Atrial Appendage. StatPearls [Internet]. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2023. NBK553218 · PMID 31985999 · CC BY-NC-ND 4.0. Trích nguyên văn, không chỉnh sửa.
Anatomy, Thorax, Heart Anomalous Left Coronary ArteryCarter YM, Wehrle CJ, Mahajan K · StatPearls 2023 · NBK537186 · 11k ký tự
Đang tải…
Carter YM, Wehrle CJ, Mahajan K. Anatomy, Thorax, Heart Anomalous Left Coronary Artery. StatPearls [Internet]. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2023. NBK537186 · PMID 30725871 · CC BY-NC-ND 4.0. Trích nguyên văn, không chỉnh sửa.
Anatomy, Thorax, Heart ArteriesChaudhry R, Rahman S, Law MA · StatPearls 2023 · NBK470522 · 11k ký tự
Đang tải…
Chaudhry R, Rahman S, Law MA. Anatomy, Thorax, Heart Arteries. StatPearls [Internet]. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2023. NBK470522 · PMID 29261906 · CC BY-NC-ND 4.0. Trích nguyên văn, không chỉnh sửa.
Anatomy, Thorax, Heart VeinsMiao JH, Makaryus AN · StatPearls 2023 · NBK549786 · 10k ký tự
Đang tải…
Miao JH, Makaryus AN. Anatomy, Thorax, Heart Veins. StatPearls [Internet]. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2023. NBK549786 · PMID 31747193 · CC BY-NC-ND 4.0. Trích nguyên văn, không chỉnh sửa.
Anatomy, Thorax, Heart Anomalous Left Anterior Descending (LAD) ArteryWeber C, Brown KN, Borger J · StatPearls 2023 · NBK538162 · 10k ký tự
Đang tải…
Weber C, Brown KN, Borger J. Anatomy, Thorax, Heart Anomalous Left Anterior Descending (LAD) Artery. StatPearls [Internet]. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2023. NBK538162 · PMID 30844189 · CC BY-NC-ND 4.0. Trích nguyên văn, không chỉnh sửa.
Anatomy, Thorax, Heart Fossa OvalisOduah MTA, Sharma P, Brown KN · StatPearls 2023 · NBK538432 · 10k ký tự
Đang tải…
Oduah MTA, Sharma P, Brown KN. Anatomy, Thorax, Heart Fossa Ovalis. StatPearls [Internet]. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2023. NBK538432 · PMID 30860703 · CC BY-NC-ND 4.0. Trích nguyên văn, không chỉnh sửa.
Anatomy, Thorax, Heart AortaShahoud JS, Miao JH, Bolla SR · StatPearls 2023 · NBK538140 · 8k ký tự
Đang tải…
Shahoud JS, Miao JH, Bolla SR. Anatomy, Thorax, Heart Aorta. StatPearls [Internet]. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2023. NBK538140 · PMID 30844167 · CC BY-NC-ND 4.0. Trích nguyên văn, không chỉnh sửa.
Anatomy, Thorax, Heart Ductus ArteriosusHuff T, Chaudhry R, Arora Y, Mahajan K · StatPearls 2023 · NBK470160 · 8k ký tự
Đang tải…
Huff T, Chaudhry R, Arora Y, Mahajan K. Anatomy, Thorax, Heart Ductus Arteriosus. StatPearls [Internet]. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2023. NBK470160 · PMID 29262217 · CC BY-NC-ND 4.0. Trích nguyên văn, không chỉnh sửa.
Anatomy, Thorax, HeartRehman I, Rehman A · StatPearls 2023 · NBK470256 · 7k ký tự
Đang tải…
Rehman I, Rehman A. Anatomy, Thorax, Heart. StatPearls [Internet]. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2023. NBK470256 · PMID 29262022 · CC BY-NC-ND 4.0. Trích nguyên văn, không chỉnh sửa.
Anatomy, Thorax, Heart Thebesian VeinsNordick K, Weber C, Singh P · StatPearls 2023 · NBK541040 · 7k ký tự
Đang tải…
Nordick K, Weber C, Singh P. Anatomy, Thorax, Heart Thebesian Veins. StatPearls [Internet]. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2023. NBK541040 · PMID 31082084 · CC BY-NC-ND 4.0. Trích nguyên văn, không chỉnh sửa.
Các cơ quan trong hệ
Tài liệu tham khảo
Nguồn tham khảo cho các số liệu và mô tả trên trang, tra cứu trên PubMed (Thư viện Y khoa Quốc gia Hoa Kỳ).
- [1]Imaging of Pericardial DiseaseKligerman S, Radiologic clinics of North America 2019PMID 30454812
- [2]Vagally mediated atrioventricular block: pathophysiology and diagnosisAlboni P et al., Heart 2013PMID 23286970
- [3]Anatomy and Physiology of the Tricuspid ValveDahou A et al., JACC. Cardiovascular imaging 2019PMID 30846121
- [4]Cardiac Purkinje cellsBoyden PA et al., Heart rhythm 2010PMID 19939742
- [5]The anatomy of the cardiac conduction systemAnderson RH et al., Clinical anatomy 2009PMID 18773472
- [6]Anatomy of the cardiac conduction systemPadala SK et al., Pacing and clinical electrophysiology 2021PMID 33118629
- [7]New Approaches to Biological Pacemakers: Links to Sinoatrial Node DevelopmentVedantham V, Trends in molecular medicine 2015PMID 26611337
- [8]Comprehensive Review of Coronary Artery Anatomy Relevant to Cardiac SurgeryKesieme EB et al., Current cardiology reviews 2025PMID 39484768
- [9]Vascularizing the heartRiley PR et al., Cardiovascular research 2011PMID 21282300
- [10]Coronary microvascular dysfunctionSucato V et al., Minerva cardioangiologica 2020PMID 32083426
- [11]Physiology, Cardiac OutputStatPearls (NCBI Bookshelf)PMID 29262215Căn cứ cho: Tần số tim, cung lượng tim
- [12]Physiology, CardiovascularStatPearls (NCBI Bookshelf)PMID 29630249


