Thân động mạch phổi
Mô hình
Các lớp
Mô hình giải phẫu Z-Anatomy dựa trên BodyParts3D, giấy phép CC BY-SA 4.0.
Mô tả
Thân động mạch ngắn (khoảng 5 cm) xuất phát từ nón động mạch của tâm thất phải, đi lên ra sau và chia đôi dưới cung động mạch chủ, ngang T5–T6, thành động mạch phổi phải và trái. Đây là động mạch duy nhất sau sinh mang máu nghèo oxy; ở bào thai, ống động mạch nối nó với cung động mạch chủ.
Các phần cấu tạo
Mỗi phần có thẻ riêng; bấm “Xem trên mô hình” để bay tới và chọn phần đó trong mô hình 3D phía trên.
- 01
Van và gốc động mạch phổi
Valva trunci pulmonalis
Ở đỉnh phễu thất phải, ngang sụn sườn III trái; ba lá bán nguyệt (trước, phải, trái). Nghe rõ nhất ở khe liên sườn II trái cạnh ức; hẹp van động mạch phổi là một thành phần của tứ chứng Fallot.
- 02
Thân động mạch phổi
Truncus pulmonalis
Thân dài khoảng 5 cm, rộng khoảng 3 cm, đi lên ra sau bên trái động mạch chủ lên, cùng nằm trong một bao màng ngoài tim. Mang máu nghèo oxy với áp lực bình thường khoảng 25/10 mmHg; đường kính trên 29 mm trên CT gợi ý tăng áp động mạch phổi.
- 03
Chỗ chia đôi
Bifurcatio trunci pulmonalis
Ở ngang T5 – T6, dưới quai động mạch chủ và trước chỗ chia đôi khí quản, thân chia thành động mạch phổi phải và trái. Huyết khối lớn cưỡi ngựa trên chỗ chia đôi là dạng tắc mạch phổi nặng.
- 04
Động mạch phổi phải và trái
Arteria pulmonalis dextra et sinistra
Động mạch phải dài hơn, đi ngang sau động mạch chủ lên và tĩnh mạch chủ trên tới rốn phổi phải; động mạch trái ngắn hơn, vắt qua phế quản gốc trái. Trong phổi chúng chia theo cây phế quản đến mức tiểu thùy và mao mạch phế nang.
- 05
Dây chằng động mạch
Ligamentum arteriosum
Dải xơ nối gốc động mạch phổi trái với mặt dưới quai động mạch chủ, di tích của ống động mạch thời bào thai. Ống thường đóng chức năng trong 1–2 ngày sau sinh; còn ống động mạch tạo luồng thông trái – phải với âm thổi liên tục.
Vị trí và liên quan
Thân động mạch phổi nằm trong bao ngoại tim cùng động mạch chủ lên, ban đầu ở trước rồi xoắn sang trái quanh động mạch chủ lên. Chỗ chia đôi liên quan mặt dưới cung động mạch chủ, nơi dây chằng động mạch (di tích ống động mạch) nối hai mạch; thần kinh thanh quản quặt ngược trái vòng quanh cung động mạch chủ ngay sau dây chằng này.
Hình thể và cấu tạo
Lỗ thân động mạch phổi có van động mạch phổi gồm ba lá van hình tổ chim. Thành mỏng hơn động mạch chủ vì tuần hoàn phổi là hệ áp lực thấp (áp lực trung bình động mạch phổi bình thường khoảng 15 mmHg). Động mạch phổi phải dài hơn, đi dưới cung động mạch chủ và sau động mạch chủ lên; động mạch phổi trái ngắn hơn, đi trước động mạch chủ xuống.

Mạch máu và thần kinh
Ở bào thai, phần lớn máu từ thân động mạch phổi đi qua ống động mạch vào động mạch chủ, vì phổi chưa hô hấp. Sau sinh, ống động mạch đóng lại trong vài ngày; nếu còn tồn tại sẽ gây shunt trái – phải. Thành thân động mạch phổi được nuôi bởi các nhánh nhỏ của động mạch vành và động mạch phế quản.
Tuần hoàn phổi
Thân động mạch phổi đưa máu nghèo oxy từ thất phải qua động mạch phổi tới mao mạch quanh phế nang để trao đổi khí. Tuần hoàn phổi nhận toàn bộ cung lượng tim nhưng với áp lực đẩy thấp, nên cấu trúc thành mạch mỏng và sức cản thấp khác hẳn tuần hoàn hệ thống. Đây không phải hệ tĩnh: tưới máu từng vùng thay đổi theo tư thế, gắng sức và thời gian.[1]
Co mạch phổi do thiếu oxy (HPV) là khác biệt căn bản giữa hai vòng tuần hoàn: khi phế nang thiếu oxy, động mạch phổi trong phổi co lại để chuyển máu sang vùng thông khí tốt, tối ưu tỷ lệ thông khí – tưới máu. Cảm biến ở ty thể của tế bào cơ trơn động mạch phổi thay đổi gốc oxy hóa hoạt động, ức chế kênh kali, khử cực màng, mở kênh calci phụ thuộc điện thế và gây co mạch; thiếu oxy kéo dài còn hoạt hóa rho kinase và HIF-1α, dẫn đến tái cấu trúc mạch và tăng áp phổi.[2]
Ở thai nhi, phổi chưa thông khí nên HPV đẩy máu qua ống động mạch sang tuần hoàn hệ thống. Ở người lớn, HPV khu trú giữ oxy máu khi viêm phổi hay xẹp phổi, và giảm máu tới phổi không thông khí khi gây mê một phổi; thuốc mê đường hô hấp làm yếu phản xạ này. Ở độ cao, thiếu oxy toàn bộ gây HPV lan tỏa, tăng áp lực động mạch phổi và có thể gây phù phổi độ cao.[2][3]
Liên hệ lâm sàng
Bệnh mạch phổi rất đa dạng, từ huyết khối tắc mạch, dị dạng bẩm sinh đến viêm mạch; bệnh nhân có thể đến cấp tính với khó thở, đau ngực hoặc mạn tính với khó thở khi gắng sức, thiếu oxy và suy tim phải. CT mạch phổi đa dãy là phương tiện chủ yếu để đánh giá.[4]
Dị dạng động – tĩnh mạch phổi là thông nối trực tiếp giữa động mạch và tĩnh mạch phổi không qua mao mạch, phần lớn gắn với bệnh giãn mao mạch xuất huyết di truyền. Khoảng một nửa không triệu chứng, nhưng vì máu không được “lọc” qua mao mạch phổi nên có thể gây đột quỵ hoặc áp xe não; điều trị chính là nút mạch nuôi qua đường nội mạch.[5]
Toàn văn tham khảo (StatPearls)
Nguyên văn tiếng Anh các chương StatPearls về chủ đề này, giữ đúng bản gốc. Giấy phép CC BY-NC-ND 4.0 chỉ cho phép sao chép nguyên văn, không cho dịch hay rút gọn, nên phần tiếng Việt ở trên là bài viết diễn giải riêng có trích dẫn.
Anatomy, Thorax, Heart Pulmonary ArteriesTucker WD, Weber C, Burns B · StatPearls 2023 · NBK534812 · 9k ký tự
Đang tải…
Tucker WD, Weber C, Burns B. Anatomy, Thorax, Heart Pulmonary Arteries. StatPearls [Internet]. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2023. NBK534812 · PMID 30521233 · CC BY-NC-ND 4.0. Trích nguyên văn, không chỉnh sửa.
Các cơ quan trong hệ
Tài liệu tham khảo
Nguồn tham khảo cho các số liệu và mô tả trên trang, tra cứu trên PubMed (Thư viện Y khoa Quốc gia Hoa Kỳ).
- [1]Pulmonary Vascular DynamicsClark A et al., Comprehensive physiology 2019PMID 31187894
- [2]Hypoxic Pulmonary Vasoconstriction: From Molecular Mechanisms to MedicineDunham-Snary KJ et al., Chest 2017PMID 27645688
- [3]Hypoxic pulmonary vasoconstriction: physiology and anesthetic implicationsLumb AB et al., Anesthesiology 2015PMID 25587641
- [4]Pulmonary vascular diseasesCummings KW et al., Clinics in chest medicine 2015PMID 26024602
- [5]Pulmonary arteriovenous malformationsTellapuri S et al., The international journal of cardiovascular imaging 2019PMID 30386957
- [6]Physiology, Cardiac OutputStatPearls (NCBI Bookshelf)PMID 29262215Căn cứ cho: Tần số tim, cung lượng tim
- [7]Physiology, CardiovascularStatPearls (NCBI Bookshelf)PMID 29630249
