Hệ tiêu hóaThực quản
Hệ tiêu hóa· Oesophagus

Thực quản

Mô hình

Các lớp

Mô hình giải phẫu Z-Anatomy dựa trên BodyParts3D, giấy phép CC BY-SA 4.0.

Mô tả

Ống cơ dài khoảng 25 cm nối hầu (ngang C6) với dạ dày, đi qua cổ, trung thất sau và lỗ thực quản của cơ hoành (ngang T10). Có ba chỗ hẹp sinh lý: chỗ nối hầu – thực quản, chỗ cung động mạch chủ và phế quản gốc trái bắt chéo, và chỗ qua cơ hoành.

Các phần cấu tạo

Mỗi phần có thẻ riêng; bấm “Xem trên mô hình” để bay tới và chọn phần đó trong mô hình 3D phía trên.

  1. 01

    Đoạn cổ

    Pars cervicalis oesophagi

    Bắt đầu ở bờ dưới sụn nhẫn (C6), cách cung răng khoảng 15 cm, ngay sau khí quản và hơi lệch trái, nên đường mổ thực quản cổ thường ở bên trái. Dây thanh quản quặt ngược nằm trong rãnh khí – thực quản hai bên.

  2. 02

    Đoạn ngực

    Pars thoracica oesophagi

    Đoạn dài nhất, đi trong trung thất trên rồi trung thất sau, sau nhĩ trái, cạnh động mạch chủ ngực, có hai dây X tạo đám rối thực quản quanh. Bị quai động mạch chủ và phế quản gốc trái ấn lõm, tạo các chỗ hẹp sinh lý thứ hai.

  3. 03

    Đoạn bụng

    Pars abdominalis oesophagi

    Đoạn ngắn 1–2 cm sau khi qua lỗ thực quản của cơ hoành ở T10, nằm trong rãnh mặt sau thùy trái gan rồi nối vào tâm vị dạ dày, tạo góc His. Thoát vị khe hoành đẩy đoạn này và một phần dạ dày lên ngực.

  4. 04

    Cơ thắt thực quản trên và dưới

    Sphincter oesophageus superior et inferior

    Cơ thắt trên là cơ nhẫn – hầu (cơ vân), đóng khi nghỉ để không nuốt khí. Cơ thắt dưới là vùng cơ trơn có áp lực cao 3–4 cm, được cơ hoành bao quanh hỗ trợ, ngăn trào ngược dịch vị; không giãn được gây co thắt tâm vị (achalasia).

  5. 05

    Thành thực quản

    Paries oesophagi

    Niêm mạc biểu mô lát tầng không sừng hóa, dưới niêm có tuyến nhầy, lớp cơ vòng trong – dọc ngoài (một phần ba trên cơ vân, giữa pha trộn, một phần ba dưới cơ trơn) và lớp vỏ ngoài, không có thanh mạc nên ung thư dễ lan sang tạng lân cận. Trào ngược lâu ngày gây dị sản Barrett.

  6. 06

    Các chỗ hẹp

    Angustiae oesophagi

    Ba chỗ hẹp sinh lý: ở đầu thực quản (sau sụn nhẫn, cách cung răng khoảng 15 cm), chỗ quai động mạch chủ và phế quản gốc trái bắt chéo (khoảng 25 cm) và chỗ xuyên cơ hoành (khoảng 40 cm). Dị vật, bỏng hóa chất và ung thư hay gặp ở các vị trí này.

Vị trí và liên quan

Thực quản bắt đầu ngang bờ dưới sụn nhẫn (C6), đi xuống trước cột sống, sau khí quản và tim (liên quan nhĩ trái), chếch dần sang trái và ra trước để qua lỗ thực quản của cơ hoành ngang T10, rồi đổ vào tâm vị ngang T11. Đoạn ngực nằm trong trung thất sau, cạnh động mạch chủ ngực và ống ngực; hai thân thần kinh lang thang tạo đám rối quanh thực quản.

Thực quản từ hầu tới dạ dày cùng các cơ thắt.
Thực quản từ hầu tới dạ dày cùng các cơ thắt.OpenStax College · CC BY 3.0 · Nguồn

Hình thể và cấu tạo

Thành thực quản không có thanh mạc (trừ đoạn bụng ngắn) và gồm niêm mạc biểu mô lát tầng không sừng hóa, tấm dưới niêm mạc có tuyến thực quản, và lớp cơ hai tầng (vòng trong, dọc ngoài): cơ vân ở một phần ba trên, cơ trơn ở một phần ba dưới, xen kẽ ở đoạn giữa. Cơ thắt thực quản trên (cơ nhẫn hầu) và vùng cơ thắt dưới chức năng ngăn trào ngược.

Niêm mạc thực quản: biểu mô lát tầng không sừng hóa trên lớp đệm (HE, ×100).
Niêm mạc thực quản: biểu mô lát tầng không sừng hóa trên lớp đệm (HE, ×100).Guido Fregapani · CC BY-SA 4.0 · Nguồn
Thiết diện ngang thực quản người: niêm mạc, dưới niêm mạc và lớp cơ.
Thiết diện ngang thực quản người: niêm mạc, dưới niêm mạc và lớp cơ.Lorenzo Apolloni · CC BY 4.0 · Nguồn
Thanh quản, hầu và thực quản nhìn từ sau (Gray’s Anatomy, 1918).
Thanh quản, hầu và thực quản nhìn từ sau (Gray’s Anatomy, 1918).Halstead and Evans · Public domain · Nguồn

Mạch máu và thần kinh

Động mạch theo từng đoạn: đoạn cổ từ động mạch giáp dưới, đoạn ngực từ các nhánh thực quản của động mạch chủ và phế quản, đoạn bụng từ động mạch vị trái. Ở đoạn dưới, tĩnh mạch thực quản đổ vừa vào tĩnh mạch đơn (hệ chủ) vừa vào tĩnh mạch vị trái (hệ cửa); khi tăng áp lực tĩnh mạch cửa, vòng nối này giãn thành búi giãn tĩnh mạch thực quản dễ vỡ.

Liên hệ lâm sàng

Trào ngược dạ dày – thực quản phát sinh khi hàng rào chống trào ngược suy yếu và thực quản giảm khả năng làm sạch, trung hòa dịch trào ngược; mức độ phơi nhiễm với dịch dạ dày là yếu tố chính quyết định độ nặng. Triệu chứng vẫn có thể xuất hiện với lượng trào ngược bình thường nếu sức đề kháng biểu mô kém hoặc thực quản tăng nhạy cảm.[1]

Nuốt, nhu động và hai cơ thắt

Thực quản người lớn dài 23–25 cm, chuyển thức ăn từ hầu xuống dạ dày theo một chiều. Cơ thắt thực quản trên (cơ thắt hầu – thực quản), nằm ngay dưới phần sau lưỡi và họng miệng, là bó cơ vòng thường co đóng; khi nuốt nó giãn tạm thời cho viên thức ăn (thức ăn, nước, nhầy và nước bọt) đi qua. Ở thì hầu, sự co thành hầu tạo sóng nhu động đầu tiên đẩy viên thức ăn qua cơ thắt trên và tiếp tục xuống thân thực quản thành nhu động nguyên phát; nếu sóng này chưa đưa viên thức ăn tới dạ dày, sự căng thực quản kích hoạt nhu động thứ phát cho tới khi viên thức ăn xuống hết. Cơ thắt thực quản dưới nằm khoảng 3 cm trên chỗ nối dạ dày, do lớp cơ vòng trong dày lên và chồng lên nhau; nó thường co để chặn trào ngược và mở không chủ ý khi có sóng nhu động. Thực quản cũng cho phép đẩy ngược khi nôn, ợ hoặc phản xạ nôn ọe.[2]

Một phần ba trên thực quản chủ yếu là cơ vân, hai phần ba dưới là cơ trơn; lớp cơ vòng trong dày hơn lớp dọc ngoài và tạo sóng nhu động. Dây X chi phối vận động phó giao cảm cho cơ và tuyến; chuỗi giao cảm cổ và ngực (T1–T10) gây co mạch, duy trì trương lực hai cơ thắt và nói chung ức chế nhu động; dây X nhận cảm giác áp lực, còn chuỗi giao cảm dẫn cảm giác đau. Tĩnh mạch dẫn lưu theo đoạn: đoạn cổ về tĩnh mạch giáp dưới rồi tĩnh mạch cánh tay đầu, đoạn ngực về tĩnh mạch đơn và bán đơn, đoạn dưới về tĩnh mạch vị trái thuộc hệ cửa. Bạch huyết một phần ba trên về hạch cổ sâu, giữa về hạch trung thất trên và sau, dưới về hạch vị và hạch tạng. Thực quản phát sinh từ ruột trước ở tuần 4; dị tật bẩm sinh hiếm gồm teo thực quản và rò khí – thực quản, hẹp, thực quản đôi và nang đôi, vòng và màng ngăn thực quản. Trào ngược dạ dày – thực quản tưởng nhẹ nhưng có thể dẫn tới viêm, loét, hẹp, thực quản Barrett và ung thư biểu mô tuyến.[2]

Toàn văn tham khảo (StatPearls)

Nguyên văn tiếng Anh các chương StatPearls về chủ đề này, giữ đúng bản gốc. Giấy phép CC BY-NC-ND 4.0 chỉ cho phép sao chép nguyên văn, không cho dịch hay rút gọn, nên phần tiếng Việt ở trên là bài viết diễn giải riêng có trích dẫn.

Anatomy, Thorax, EsophagusOmole AE, Bordoni B · StatPearls 2026 · NBK482513 · 9k ký tự

Đang tải…

Omole AE, Bordoni B. Anatomy, Thorax, Esophagus. StatPearls [Internet]. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2026. NBK482513 · PMID 29494119 · CC BY-NC-ND 4.0. Trích nguyên văn, không chỉnh sửa.

Các cơ quan trong hệ

Nội dung phục vụ mục đích học tập và tham khảo, không thay thế chẩn đoán hay tư vấn của nhân viên y tế.

Mô hình: Z-Anatomy, dựa trên BodyParts3D © The Database Center for Life Science; vỏ não từ Brain for Blender (A. M. Winkler); qua bộ dữ liệu Svitylo 3D Anatomy Atlas. Giấy phép CC BY-SA 4.0. Đã chuyển hệ tọa độ và tô màu lại.