Hệ bạch huyếtLách
Hệ bạch huyết· Splen (Lien)

Lách

Mô hình

Rê hoặc chạm để xem tên, bấm để đọc mô tả; bấm tên trong chú giải để bay tới cấu trúc. Mô hình dựng bằng thuật toán theo kích thước mô học, màu theo quy ước minh họa.

Mô tả

Cơ quan lympho lớn nhất, nằm ở hạ sườn trái, sau các xương sườn IX–XI, dài khoảng 12 cm và nặng khoảng 150 g ở người trưởng thành. Tủy đỏ lọc máu và loại bỏ hồng cầu già; tủy trắng là mô lympho bao quanh các tiểu động mạch. Lách được cấp máu bởi động mạch lách, nhánh của thân tạng.

Các phần cấu tạo

Mỗi phần có thẻ riêng; bấm “Xem trên mô hình” để bay tới và chọn phần đó trong mô hình 3D phía trên.

  1. 01

    Bao xơ và bè lách

    Tunica fibrosa splenica et trabeculae splenicae

    Lách được phúc mạc tạng bọc gần hết, dưới đó là bao xơ mỏng chứa ít sợi cơ trơn. Từ bao, các bè xơ đi vào trong mang theo động mạch và tĩnh mạch bè, chia nhu mô thành các khoang thông nhau. Bao mỏng và mủn nên lách dễ vỡ khi chấn thương bụng trái.

  2. 02

    Rốn lách

    Hilum splenicum

    Khe dọc trên mặt tạng, nơi các nhánh tận của động mạch lách đi vào và tĩnh mạch lách đi ra. Rốn lách nối với dạ dày qua dây chằng vị–lách (chứa động mạch vị ngắn) và với thận trái qua dây chằng lách–thận (chứa cuống lách và đuôi tụy).

  3. 03

    Mặt hoành và mặt tạng

    Facies diaphragmatica et facies visceralis

    Mặt hoành lồi, áp vào cơ hoành ngang xương sườn 9–11, nên lách bình thường không sờ thấy dưới bờ sườn. Mặt tạng lõm, mang các ấn của dạ dày, thận trái, đại tràng (góc lách) và đuôi tụy. Bờ trên có các khía, giúp nhận ra lách to khi khám.

  4. 04

    Tủy trắng

    Pulpa alba

    Mô lympho bao quanh các động mạch trung tâm: lớp vỏ lympho quanh động mạch (PALS) giàu lympho bào T, và các nang lympho (tiểu thể Malpighi) giàu lympho bào B, có trung tâm mầm khi đáp ứng miễn dịch. Đây là nơi lách khởi động đáp ứng miễn dịch với kháng nguyên trong máu.

  5. 05

    Vùng rìa

    Zona marginalis

    Dải chuyển tiếp giữa tủy trắng và tủy đỏ, nơi các tiểu động mạch đổ máu vào xoang rìa. Chứa đại thực bào và lympho bào B vùng rìa chuyên đáp ứng nhanh với kháng nguyên polysaccharid của vi khuẩn có vỏ (phế cầu, não mô cầu, Hib), vì vậy người cắt lách cần tiêm phòng các vi khuẩn này.

  6. 06

    Tủy đỏ

    Pulpa rubra

    Chiếm khoảng 75% thể tích lách, gồm các dây lách (dây Billroth) và xoang tĩnh mạch. Hồng cầu phải chui qua khe hẹp giữa các tế bào nội mô hình que của xoang; hồng cầu già hoặc kém biến dạng bị giữ lại và bị đại thực bào thực bào. Tủy đỏ còn dự trữ khoảng một phần ba số tiểu cầu.

  7. 07

    Phân thùy lách

    Segmenta splenica

    Động mạch lách chia ở rốn thành hai (đôi khi ba) nhánh, mỗi nhánh cấp máu cho một phân thùy riêng, ít nối thông với phân thùy kế bên. Nhờ ranh giới vô mạch tương đối này, phẫu thuật viên có thể cắt lách bán phần để bảo tồn chức năng miễn dịch.

Vị trí và liên quan

Lách nằm ở hạ sườn trái, trục dài song song xương sườn X, sau dạ dày và trên đại tràng góc trái. Mặt hoành lồi áp vào cơ hoành; mặt tạng có ấn dạ dày, ấn thận, ấn đại tràng và rốn lách. Lách nối với dạ dày bởi dây chằng vị – lách và với thận bởi dây chằng lách – thận; lách bình thường không sờ thấy dưới bờ sườn.

Lách: vị trí, tủy đỏ và tủy trắng.
Lách: vị trí, tủy đỏ và tủy trắng.OpenStax College · CC BY 3.0 · Nguồn

Hình thể và cấu tạo

Lách được bọc bởi bao xơ gửi các bè vào trong. Tủy trắng gồm bao lympho quanh tiểu động mạch (tế bào T) và các nang lympho (tế bào B); tủy đỏ gồm các dây lách (dây Billroth) và xoang tĩnh mạch, nơi hồng cầu già hoặc kém đàn hồi bị giữ lại và đại thực bào loại bỏ. Vùng rìa giữa hai tủy là nơi kháng nguyên trong máu được bắt giữ.

Vi thể lách: tủy trắng quanh tiểu động mạch trung tâm giữa tủy đỏ.
Vi thể lách: tủy trắng quanh tiểu động mạch trung tâm giữa tủy đỏ.Bhuvana Syama · CC BY-SA 4.0 · Nguồn
Hệ bạch huyết ở nữ, gồm cả lách.
Hệ bạch huyết ở nữ, gồm cả lách.BruceBlaus . When using this image in external sources it can be cited as: Blausen.com staff (2014). " Medical gallery of Blausen Medical 2014 ". WikiJournal of Medicine 1 (2). DOI : 10.15347/wjm/2014 · CC BY 3.0 · Nguồn

Mạch máu và thần kinh

Động mạch lách, nhánh lớn nhất của thân tạng, chạy ngoằn ngoèo dọc bờ trên tụy rồi chia nhánh ở rốn lách; các nhánh trong lách là động mạch tận nên tắc mạch gây nhồi máu hình chêm. Tĩnh mạch lách chạy sau tụy, hợp với tĩnh mạch mạc treo tràng trên tạo tĩnh mạch cửa; vì thế tăng áp lực tĩnh mạch cửa làm lách to.

Sinh lý

Lách là cơ quan lympho thứ phát lớn nhất, kết hợp miễn dịch bẩm sinh và thích nghi: cấu trúc của nó cho phép loại bỏ hồng cầu già, lọc vi sinh vật và mảnh vụn tế bào trong máu, và tạo điều kiện cho tế bào trình diện kháng nguyên gặp tế bào lympho đặc hiệu. Vì vậy lách là cơ quan quan trọng nhất trong đáp ứng chống vi khuẩn và nấm theo đường máu.[1][2]

Bờ, mặt, phân thùy mạch và chấn thương lách

Lách màu đỏ tím, xốp vì giàu mạch máu, nằm giữa đáy vị và cơ hoành, ngang xương sườn 9–11, dài 10–12 cm, nặng 150–200 g và thường không sờ thấy. Lách có ba bờ: bờ trên có khuyết ở đầu trước (dấu hiệu nhận ra lách to khi khám), bờ dưới và bờ trung gian; hai mặt hoành và tạng. Trên mặt tạng, ấn vị lõm nhất, thận trái để lại ấn ở bờ trung gian và bờ dưới, góc lách đại tràng tạo ấn đại tràng, còn đuôi tụy để lại ấn giữa rốn lách và ấn đại tràng. Động mạch lách đi trong dây chằng lách – thận và trước khi vào rốn chia khoảng năm nhánh không nối nhau, tạo các phân thùy mạch riêng biệt, cơ sở cho cắt lách bán phần. Lách chỉ có mạch bạch huyết đi, đổ về các hạch tụy – lách; thần kinh giao cảm đến từ đám rối tạng, phó giao cảm từ dây X.[3]

Lách không phải cơ quan sống còn vì tủy xương đỏ, gan và hạch có thể bù chức năng, nhưng rối loạn lách vẫn có thể nguy hiểm tính mạng. Lách là một trong những tạng bụng hay bị chấn thương nhất; vỡ lách là rách cả bao và nhu mô, do chấn thương kín hoặc xuyên, và cần nghĩ tới khi gãy xương sườn trái vì mảnh xương có thể đâm vào lách. Lách to (do nhiễm virus hoặc vi khuẩn, tắc tĩnh mạch với tăng áp lực tĩnh mạch, bệnh ác tính hay rối loạn tế bào máu) làm tăng nguy cơ vỡ và có thể sờ thấy dưới bờ sườn. Xử trí tùy mức độ: khâu, cắt bán phần hoặc cắt toàn bộ. Người cắt lách dễ nhiễm phế cầu, não mô cầu và Haemophilus influenzae nên cần tiêm phòng.[3]

Lách phụ

Khoảng tuần 5, lách nguyên thủy hình thành từ trung bì của mạc treo vị lưng; khi mạc treo này xoay sang trái cùng ruột trước, mô trung mô di chuyển tới vị trí của lách giữa xương sườn 9 và 11. Nếu các nụ trung mô rời đường giữa không hợp nhất, chúng tạo lách phụ. Lách phụ cũng có thể theo đường xuống của tuyến sinh dục: lách ban đầu nằm gần mào niệu – sinh dục, nên mô lách có thể dính vào tuyến sinh dục và bị kéo xuống (dính lách – sinh dục), tạo mô lách ở chậu hông hoặc bẹn. Khoảng 75% lách phụ ở rốn lách, 20% gần đuôi tụy và 5% ở nơi khác (dây chằng vị – lách, lách – thận, mạc nối lớn, mạc treo, thành ống tiêu hóa, chậu hông, hiếm khi bìu). Lách phụ có cấu trúc và chức năng như lách thật và nhận máu từ động mạch lách.[4]

Lách phụ quan trọng trong hai tình huống. Khi cắt lách điều trị bệnh máu như thiếu máu tan máu hay ban xuất huyết giảm tiểu cầu miễn dịch mạn, phải cắt cả lách phụ, nếu không mô lách còn lại vẫn hoạt động và triệu chứng tái phát. Trên CT, lách phụ có thể giống hạch, khối u hoặc mô lách cấy ghép (splenosis); xạ hình với 99mTc-nanocolloid xác nhận vì mô lách bắt chất đánh dấu mạnh hơn nhiều. Lách phụ phân biệt với splenosis nhờ có bao dày, thành phần cơ trơn dương tính actin cơ trơn và nhận máu từ động mạch lách.[4]

Toàn văn tham khảo (StatPearls)

Nguyên văn tiếng Anh các chương StatPearls về chủ đề này, giữ đúng bản gốc. Giấy phép CC BY-NC-ND 4.0 chỉ cho phép sao chép nguyên văn, không cho dịch hay rút gọn, nên phần tiếng Việt ở trên là bài viết diễn giải riêng có trích dẫn.

Anatomy, Abdomen and Pelvis, SpleenOmole AE, Launico MV · StatPearls 2026 · NBK482235 · 11k ký tự

Đang tải…

Omole AE, Launico MV. Anatomy, Abdomen and Pelvis, Spleen. StatPearls [Internet]. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2026. NBK482235 · PMID 29489170 · CC BY-NC-ND 4.0. Trích nguyên văn, không chỉnh sửa.

Anatomy, Abdomen and Pelvis: Accessory SpleenBajwa SA, Kasi A · StatPearls 2023 · NBK519040 · 7k ký tự

Đang tải…

Bajwa SA, Kasi A. Anatomy, Abdomen and Pelvis: Accessory Spleen. StatPearls [Internet]. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2023. NBK519040 · PMID 30085582 · CC BY-NC-ND 4.0. Trích nguyên văn, không chỉnh sửa.

Các cơ quan trong hệ

Nội dung phục vụ mục đích học tập và tham khảo, không thay thế chẩn đoán hay tư vấn của nhân viên y tế.

Mô hình: Z-Anatomy, dựa trên BodyParts3D © The Database Center for Life Science; vỏ não từ Brain for Blender (A. M. Winkler); qua bộ dữ liệu Svitylo 3D Anatomy Atlas. Giấy phép CC BY-SA 4.0. Đã chuyển hệ tọa độ và tô màu lại.