Hệ tiêu hóaDạ dày
Hệ tiêu hóa· Gaster

Dạ dày

Mô hình

Rê hoặc chạm để xem tên, bấm để đọc mô tả; bấm tên trong chú giải để bay tới cấu trúc. Mô hình dựng bằng thuật toán theo kích thước mô học, màu theo quy ước minh họa.

Mô tả

Đoạn phình của ống tiêu hóa nằm ở vùng thượng vị và hạ sườn trái, dung tích ở người trưởng thành khoảng 1–1,5 L. Niêm mạc dạ dày tiết acid hydrochloric và pepsinogen.

Các phần cấu tạo

Mỗi phần có thẻ riêng; bấm “Xem trên mô hình” để bay tới và chọn phần đó trong mô hình 3D phía trên.

  1. 01

    Tâm vị

    Pars cardiaca; Ostium cardiacum

    Vùng quanh lỗ tâm vị nơi thực quản đổ vào, ngang T11 sau sụn sườn VII trái. Góc His nhọn giữa bờ trái thực quản và phình vị cùng nếp niêm mạc tạo cơ chế van chống trào ngược.

  2. 02

    Đáy vị (phình vị)

    Fundus gastricus

    Phần vồng lên trên mức tâm vị, sát vòm hoành trái, thường chứa bóng hơi thấy trên phim đứng. Thành có nhiều tuyến vị riêng với tế bào thành tiết HCl và yếu tố nội, tế bào chính tiết pepsinogen.

  3. 03

    Thân vị

    Corpus gastricum

    Phần lớn nhất, từ dưới đáy vị đến khuyết góc trên bờ cong nhỏ; niêm mạc gấp thành nếp dọc (nếp vị), dọc bờ cong nhỏ các nếp chạy song song tạo “đường dạ dày”. Tuyến ở thân giống tuyến đáy vị, là nơi tiết acid chính.

  4. 04

    Hang vị và ống môn vị

    Pars pylorica; Antrum pyloricum

    Phần xa sau khuyết góc, thu hẹp dần thành ống môn vị. Tuyến môn vị tiết nhầy và tế bào G tiết gastrin; hang vị nhào trộn và đẩy dưỡng trấp. Bờ cong nhỏ vùng này là nơi hay gặp loét dạ dày.

  5. 05

    Môn vị

    Pylorus; Musculus sphincter pyloricus

    Vòng cơ vòng dày quanh lỗ môn vị ngang L1 (mặt phẳng ngang qua môn vị), điều tiết dòng dưỡng trấp vào tá tràng. Tĩnh mạch trước môn vị (Mayo) giúp nhận diện khi mổ; phì đại cơ môn vị ở trẻ vài tuần tuổi gây nôn vọt.

  6. 06

    Bờ cong và mạc nối

    Curvatura minor et major; Omentum minus et majus

    Bờ cong nhỏ là chỗ bám của mạc nối nhỏ (nối với gan), có cung động mạch vị phải – vị trái; bờ cong lớn là chỗ bám mạc nối lớn và dây chằng vị – lách, có cung động mạch vị – mạc nối. Mạc nối lớn treo trước ruột như tạp dề, chứa mỡ và hạch, di chuyển tới bao quanh ổ viêm.

  7. 07

    Niêm mạc dạ dày

    Tunica mucosa gastris

    Biểu mô trụ đơn tiết nhầy lõm thành các phễu, mỗi phễu nhận 3–7 tuyến. Lớp nhầy – bicarbonate bảo vệ niêm mạc khỏi acid pH khoảng 1–2; Helicobacter pylori và thuốc kháng viêm không steroid làm suy yếu hàng rào này gây loét.

  8. 08

    Lớp cơ dạ dày

    Tunica muscularis gastris

    Dạ dày là đoạn duy nhất có ba lớp cơ trơn: chéo trong, vòng giữa (dày lên thành cơ thắt môn vị) và dọc ngoài. Đám rối cơ ruột giữa hai lớp điều khiển sóng nhu động khoảng 3 lần mỗi phút, khởi từ vùng tạo nhịp ở thân vị.

  9. 09

    Dưới niêm mạc và thanh mạc

    Tunica serosa; Tela submucosa

    Lớp dưới niêm là mô liên kết lỏng chứa đám rối mạch máu, bạch huyết và đám rối Meissner. Thanh mạc là phúc mạc tạng phủ ngoài cùng, liên tục với hai mạc nối ở hai bờ cong.

Vị trí và liên quan

Dạ dày nằm ở tầng trên ổ bụng, phần lớn dưới vòm hoành trái, vùng thượng vị và hạ sườn trái. Dạ dày nối với thực quản ở tâm vị (ngang T11) và với tá tràng ở môn vị (ngang L1). Mặt trước liên quan với gan, cơ hoành và thành bụng; mặt sau qua túi mạc nối liên quan với tụy, lách, thận và tuyến thượng thận trái.

Các vùng và lớp cơ của dạ dày: tâm vị, đáy vị, thân vị, môn vị.
Các vùng và lớp cơ của dạ dày: tâm vị, đáy vị, thân vị, môn vị.OpenStax College · CC BY 3.0 · Nguồn

Hình thể và cấu tạo

Dạ dày gồm tâm vị, đáy vị, thân vị và phần môn vị; có bờ cong nhỏ và bờ cong lớn. Thành dạ dày có bốn lớp (niêm mạc, dưới niêm mạc, cơ, thanh mạc), trong đó lớp cơ có thêm lớp chéo trong cùng giúp nhào trộn thức ăn. Tuyến đáy vị chứa tế bào thành tiết HCl và yếu tố nội, tế bào chính tiết pepsinogen.

Mô học thành dạ dày và tuyến vị.
Mô học thành dạ dày và tuyến vị.OpenStax College · CC BY 3.0 · Nguồn

Mạch máu và thần kinh

Dạ dày được cấp máu phong phú bởi các nhánh của thân tạng: động mạch vị trái và phải dọc bờ cong nhỏ, động mạch vị – mạc nối phải và trái dọc bờ cong lớn, và các động mạch vị ngắn ở đáy vị. Dây X (phó giao cảm) kích thích tiết acid và nhu động.

Sơ đồ các mốc hình thể ngoài của dạ dày.
Sơ đồ các mốc hình thể ngoài của dạ dày.Gray, Henry · Public domain · Nguồn

Tiết acid và bảo vệ niêm mạc

Tế bào thành (parietal cell) ở thân và đáy vị tiết acid clohydric giúp tiêu hóa thức ăn, hấp thu khoáng chất và diệt vi khuẩn. Bơm H⁺/K⁺-ATPase trao đổi H⁺ trong bào tương lấy K⁺ ngoài bào; H⁺ kết hợp Cl⁻ trong lòng dạ dày thành HCl. Tiết acid được điều hòa chặt bởi dây phế vị, gastrin, histamin, ghrelin, somatostatin, GLP-1 và nhiều chất khác, để tiêu hóa hiệu quả mà không làm tổn thương niêm mạc dạ dày – tá tràng.[1]

Dạ dày chịu được acid đậm đặc, muối mật trào ngược, rượu và thức ăn rất khác nhau về nhiệt độ, áp lực thẩm thấu nhờ nhiều đáp ứng bảo vệ của niêm mạc và khả năng tự sửa chữa nhanh. Prostaglandin điều biến gần như mọi khâu của hàng rào này; vì vậy thuốc kháng viêm không steroid (NSAID), vốn ức chế tổng hợp prostaglandin, làm dạ dày dễ bị loét.[2]

Môn vị điều khiển dòng chảy giữa dạ dày (nơi tiêu hóa cơ học và hóa học) và ruột (nơi hấp thu). Khác hầu hết cơ thắt ống tiêu hóa, môn vị ở người phần lớn thời gian vẫn mở: dịch đẳng trương qua được, còn mảnh thức ăn quá lớn bị giữ lại để hang vị nghiền tiếp (“sàng lọc dạ dày”); chỉ từng lúc nó đóng kín nhờ co các quai cơ gần và xa.[3]

Liên hệ lâm sàng

Niêm mạc thân vị đáp ứng tổn thương theo độ sâu: tổn thương nông lành nhờ tế bào bề mặt; tổn thương sâu và mạn (thường do Helicobacter pylori) gây chuyển sản môn vị, tuyến thân vị mất tế bào thành (viêm teo) và tế bào chính tái lập trình thành tế bào tiết nhầy, một bước trên con đường dẫn đến ung thư.[4]

Viêm dạ dày tự miễn phá hủy tế bào thành ở thân và đáy vị, gây thiếu vitamin B12 và thiếu máu ác tính; vì acid cũng cần cho hấp thu sắt vô cơ, thiếu sắt (thường gặp ở phụ nữ trẻ, kháng trị bằng sắt uống) thường xuất hiện trước. Liệt dạ dày là ứ đọng dạ dày không do tắc nghẽn, liên quan bất thường neuron ruột, cơ trơn và tế bào kẽ.[5][6]

Dung tích dạ dày trẻ sơ sinh đủ tháng khoảng 20 ml lúc mới sinh, tương ứng khoảng cách bú gần 1 giờ, khớp với thời gian làm rỗng dạ dày với sữa mẹ và chu kỳ ngủ sơ sinh.[7]

Toàn văn tham khảo (StatPearls)

Nguyên văn tiếng Anh các chương StatPearls về chủ đề này, giữ đúng bản gốc. Giấy phép CC BY-NC-ND 4.0 chỉ cho phép sao chép nguyên văn, không cho dịch hay rút gọn, nên phần tiếng Việt ở trên là bài viết diễn giải riêng có trích dẫn.

Anatomy, Abdomen and Pelvis: StomachChaudhry SR, Liman MNP, Omole AE, Peterson DC · StatPearls 2024 · NBK482334 · 14k ký tự

Đang tải…

Chaudhry SR, Liman MNP, Omole AE, Peterson DC. Anatomy, Abdomen and Pelvis: Stomach. StatPearls [Internet]. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2024. NBK482334 · PMID 29493959 · CC BY-NC-ND 4.0. Trích nguyên văn, không chỉnh sửa.

Anatomy, Abdomen and Pelvis: Stomach Gastroepiploic ArteryO'Malley J, Bordoni B · StatPearls 2022 · NBK545306 · 10k ký tự

Đang tải…

O'Malley J, Bordoni B. Anatomy, Abdomen and Pelvis: Stomach Gastroepiploic Artery. StatPearls [Internet]. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2022. NBK545306 · PMID 31424890 · CC BY-NC-ND 4.0. Trích nguyên văn, không chỉnh sửa.

Các cơ quan trong hệ

Nội dung phục vụ mục đích học tập và tham khảo, không thay thế chẩn đoán hay tư vấn của nhân viên y tế.

Mô hình: Z-Anatomy, dựa trên BodyParts3D © The Database Center for Life Science; vỏ não từ Brain for Blender (A. M. Winkler); qua bộ dữ liệu Svitylo 3D Anatomy Atlas. Giấy phép CC BY-SA 4.0. Đã chuyển hệ tọa độ và tô màu lại.