Dạ dày
Mô hình
Rê hoặc chạm để xem tên, bấm để đọc mô tả; bấm tên trong chú giải để bay tới cấu trúc. Mô hình dựng bằng thuật toán theo kích thước mô học, màu theo quy ước minh họa.
Mô tả
Đoạn phình của ống tiêu hóa nằm ở vùng thượng vị và hạ sườn trái, dung tích ở người trưởng thành khoảng 1–1,5 L. Niêm mạc dạ dày tiết acid hydrochloric và pepsinogen.
Các phần cấu tạo
Mỗi phần có thẻ riêng; bấm “Xem trên mô hình” để bay tới và chọn phần đó trong mô hình 3D phía trên.
- 01
Tâm vị
Pars cardiaca; Ostium cardiacum
Vùng quanh lỗ tâm vị nơi thực quản đổ vào, ngang T11 sau sụn sườn VII trái. Góc His nhọn giữa bờ trái thực quản và phình vị cùng nếp niêm mạc tạo cơ chế van chống trào ngược.
- 02
Đáy vị (phình vị)
Fundus gastricus
Phần vồng lên trên mức tâm vị, sát vòm hoành trái, thường chứa bóng hơi thấy trên phim đứng. Thành có nhiều tuyến vị riêng với tế bào thành tiết HCl và yếu tố nội, tế bào chính tiết pepsinogen.
- 03
Thân vị
Corpus gastricum
Phần lớn nhất, từ dưới đáy vị đến khuyết góc trên bờ cong nhỏ; niêm mạc gấp thành nếp dọc (nếp vị), dọc bờ cong nhỏ các nếp chạy song song tạo “đường dạ dày”. Tuyến ở thân giống tuyến đáy vị, là nơi tiết acid chính.
- 04
Hang vị và ống môn vị
Pars pylorica; Antrum pyloricum
Phần xa sau khuyết góc, thu hẹp dần thành ống môn vị. Tuyến môn vị tiết nhầy và tế bào G tiết gastrin; hang vị nhào trộn và đẩy dưỡng trấp. Bờ cong nhỏ vùng này là nơi hay gặp loét dạ dày.
- 05
Môn vị
Pylorus; Musculus sphincter pyloricus
Vòng cơ vòng dày quanh lỗ môn vị ngang L1 (mặt phẳng ngang qua môn vị), điều tiết dòng dưỡng trấp vào tá tràng. Tĩnh mạch trước môn vị (Mayo) giúp nhận diện khi mổ; phì đại cơ môn vị ở trẻ vài tuần tuổi gây nôn vọt.
- 06
Bờ cong và mạc nối
Curvatura minor et major; Omentum minus et majus
Bờ cong nhỏ là chỗ bám của mạc nối nhỏ (nối với gan), có cung động mạch vị phải – vị trái; bờ cong lớn là chỗ bám mạc nối lớn và dây chằng vị – lách, có cung động mạch vị – mạc nối. Mạc nối lớn treo trước ruột như tạp dề, chứa mỡ và hạch, di chuyển tới bao quanh ổ viêm.
- 07
Niêm mạc dạ dày
Tunica mucosa gastris
Biểu mô trụ đơn tiết nhầy lõm thành các phễu, mỗi phễu nhận 3–7 tuyến. Lớp nhầy – bicarbonate bảo vệ niêm mạc khỏi acid pH khoảng 1–2; Helicobacter pylori và thuốc kháng viêm không steroid làm suy yếu hàng rào này gây loét.
- 08
Lớp cơ dạ dày
Tunica muscularis gastris
Dạ dày là đoạn duy nhất có ba lớp cơ trơn: chéo trong, vòng giữa (dày lên thành cơ thắt môn vị) và dọc ngoài. Đám rối cơ ruột giữa hai lớp điều khiển sóng nhu động khoảng 3 lần mỗi phút, khởi từ vùng tạo nhịp ở thân vị.
- 09
Dưới niêm mạc và thanh mạc
Tunica serosa; Tela submucosa
Lớp dưới niêm là mô liên kết lỏng chứa đám rối mạch máu, bạch huyết và đám rối Meissner. Thanh mạc là phúc mạc tạng phủ ngoài cùng, liên tục với hai mạc nối ở hai bờ cong.
Vị trí và liên quan
Dạ dày nằm ở tầng trên ổ bụng, phần lớn dưới vòm hoành trái, vùng thượng vị và hạ sườn trái. Dạ dày nối với thực quản ở tâm vị (ngang T11) và với tá tràng ở môn vị (ngang L1). Mặt trước liên quan với gan, cơ hoành và thành bụng; mặt sau qua túi mạc nối liên quan với tụy, lách, thận và tuyến thượng thận trái.
Hình thể và cấu tạo
Dạ dày gồm tâm vị, đáy vị, thân vị và phần môn vị; có bờ cong nhỏ và bờ cong lớn. Thành dạ dày có bốn lớp (niêm mạc, dưới niêm mạc, cơ, thanh mạc), trong đó lớp cơ có thêm lớp chéo trong cùng giúp nhào trộn thức ăn. Tuyến đáy vị chứa tế bào thành tiết HCl và yếu tố nội, tế bào chính tiết pepsinogen.
Mạch máu và thần kinh
Dạ dày được cấp máu phong phú bởi các nhánh của thân tạng: động mạch vị trái và phải dọc bờ cong nhỏ, động mạch vị – mạc nối phải và trái dọc bờ cong lớn, và các động mạch vị ngắn ở đáy vị. Dây X (phó giao cảm) kích thích tiết acid và nhu động.

Tiết acid và bảo vệ niêm mạc
Tế bào thành (parietal cell) ở thân và đáy vị tiết acid clohydric giúp tiêu hóa thức ăn, hấp thu khoáng chất và diệt vi khuẩn. Bơm H⁺/K⁺-ATPase trao đổi H⁺ trong bào tương lấy K⁺ ngoài bào; H⁺ kết hợp Cl⁻ trong lòng dạ dày thành HCl. Tiết acid được điều hòa chặt bởi dây phế vị, gastrin, histamin, ghrelin, somatostatin, GLP-1 và nhiều chất khác, để tiêu hóa hiệu quả mà không làm tổn thương niêm mạc dạ dày – tá tràng.[1]
Dạ dày chịu được acid đậm đặc, muối mật trào ngược, rượu và thức ăn rất khác nhau về nhiệt độ, áp lực thẩm thấu nhờ nhiều đáp ứng bảo vệ của niêm mạc và khả năng tự sửa chữa nhanh. Prostaglandin điều biến gần như mọi khâu của hàng rào này; vì vậy thuốc kháng viêm không steroid (NSAID), vốn ức chế tổng hợp prostaglandin, làm dạ dày dễ bị loét.[2]
Môn vị điều khiển dòng chảy giữa dạ dày (nơi tiêu hóa cơ học và hóa học) và ruột (nơi hấp thu). Khác hầu hết cơ thắt ống tiêu hóa, môn vị ở người phần lớn thời gian vẫn mở: dịch đẳng trương qua được, còn mảnh thức ăn quá lớn bị giữ lại để hang vị nghiền tiếp (“sàng lọc dạ dày”); chỉ từng lúc nó đóng kín nhờ co các quai cơ gần và xa.[3]
Liên hệ lâm sàng
Niêm mạc thân vị đáp ứng tổn thương theo độ sâu: tổn thương nông lành nhờ tế bào bề mặt; tổn thương sâu và mạn (thường do Helicobacter pylori) gây chuyển sản môn vị, tuyến thân vị mất tế bào thành (viêm teo) và tế bào chính tái lập trình thành tế bào tiết nhầy, một bước trên con đường dẫn đến ung thư.[4]
Viêm dạ dày tự miễn phá hủy tế bào thành ở thân và đáy vị, gây thiếu vitamin B12 và thiếu máu ác tính; vì acid cũng cần cho hấp thu sắt vô cơ, thiếu sắt (thường gặp ở phụ nữ trẻ, kháng trị bằng sắt uống) thường xuất hiện trước. Liệt dạ dày là ứ đọng dạ dày không do tắc nghẽn, liên quan bất thường neuron ruột, cơ trơn và tế bào kẽ.[5][6]
Dung tích dạ dày trẻ sơ sinh đủ tháng khoảng 20 ml lúc mới sinh, tương ứng khoảng cách bú gần 1 giờ, khớp với thời gian làm rỗng dạ dày với sữa mẹ và chu kỳ ngủ sơ sinh.[7]
Toàn văn tham khảo (StatPearls)
Nguyên văn tiếng Anh các chương StatPearls về chủ đề này, giữ đúng bản gốc. Giấy phép CC BY-NC-ND 4.0 chỉ cho phép sao chép nguyên văn, không cho dịch hay rút gọn, nên phần tiếng Việt ở trên là bài viết diễn giải riêng có trích dẫn.
Anatomy, Abdomen and Pelvis: StomachChaudhry SR, Liman MNP, Omole AE, Peterson DC · StatPearls 2024 · NBK482334 · 14k ký tự
Đang tải…
Chaudhry SR, Liman MNP, Omole AE, Peterson DC. Anatomy, Abdomen and Pelvis: Stomach. StatPearls [Internet]. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2024. NBK482334 · PMID 29493959 · CC BY-NC-ND 4.0. Trích nguyên văn, không chỉnh sửa.
Anatomy, Abdomen and Pelvis: Stomach Gastroepiploic ArteryO'Malley J, Bordoni B · StatPearls 2022 · NBK545306 · 10k ký tự
Đang tải…
O'Malley J, Bordoni B. Anatomy, Abdomen and Pelvis: Stomach Gastroepiploic Artery. StatPearls [Internet]. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2022. NBK545306 · PMID 31424890 · CC BY-NC-ND 4.0. Trích nguyên văn, không chỉnh sửa.
Các cơ quan trong hệ
Tài liệu tham khảo
Nguồn tham khảo cho các số liệu và mô tả trên trang, tra cứu trên PubMed (Thư viện Y khoa Quốc gia Hoa Kỳ).
- [1]The Physiology of the Gastric Parietal CellEngevik AC et al., Physiological reviews 2020PMID 31670611
- [2]Prostaglandins, NSAIDs, and gastric mucosal protection: why doesn't the stomach digest itself?Wallace JL, Physiological reviews 2008PMID 18923189
- [3]The pylorusRamkumar D et al., Neurogastroenterology and motility 2005PMID 15836452
- [4]Cellular Plasticity, Reprogramming, and Regeneration: Metaplasia in the Stomach and BeyondGoldenring JR et al., Gastroenterology 2022PMID 34728185
- [5]Autoimmune gastritisKulnigg-Dabsch S, Wiener medizinische Wochenschrift 2016PMID 27671008
- [6]GastroparesisHasler WL, Current opinion in gastroenterology 2012PMID 23041675
- [7]Neonatal stomach volume and physiology suggest feeding at 1-h intervalsBergman NJ, Acta paediatrica 2013PMID 23662739
- [8]Gastrointestinal mean transit times in young and middle-aged healthy subjectsPMID 11318834Căn cứ cho: Thời gian lưu chuyển ống tiêu hóa
- [9]Revised Estimates for the Number of Human and Bacteria Cells in the BodySender R, Fuchs S, Milo R, 2016PMID 27541692Căn cứ cho: Số lượng vi khuẩn đại tràng

