Tài liệuVùng bẹn và tam giác đùi
Giải phẫu định khu· Regio inguinalis et trigonum femorale

Vùng bẹn và tam giác đùi

Mô hình

Các lớp

Mô hình giải phẫu Z-Anatomy dựa trên BodyParts3D, giấy phép CC BY-SA 4.0.

Đại cương

Mô hình định khu vùng bẹn và tam giác đùi (bên phải): dây chằng bẹn, các lớp thành bụng tạo nên ống bẹn (cân cơ chéo bụng ngoài, cơ chéo bụng trong, cơ ngang bụng, mạc ngang), thừng tinh với ống dẫn tinh, tam giác đùi giới hạn bởi cơ may và cơ khép dài với sàn là cơ thắt lưng – chậu và cơ lược, động mạch, tĩnh mạch và thần kinh đùi, tĩnh mạch hiển lớn và các hạch bạch huyết bẹn.

Giới hạn và phân khu

Dây chằng bẹn là bờ dưới cuộn lại của cân cơ chéo bụng ngoài, căng từ gai chậu trước trên tới củ mu, là ranh giới giữa thành bụng và đùi. Phía trên dây chằng là ống bẹn, dài khoảng 4 cm, chạy chếch xuống dưới vào trong từ lỗ bẹn sâu (một lỗ ở mạc ngang, ngay ngoài động mạch thượng vị dưới) tới lỗ bẹn nông (một khe ở cân cơ chéo bụng ngoài, trên ngoài củ mu). Phía dưới dây chằng là tam giác đùi, giới hạn bởi dây chằng bẹn ở trên, bờ trong cơ may ở ngoài và bờ trong cơ khép dài ở trong; sàn là cơ thắt lưng – chậu và cơ lược, mái là mạc đùi.[1][2][3]

Các cơ vùng đùi trước: cơ thẳng đùi, rộng ngoài, rộng trong và cơ may (theo Gray).
Các cơ vùng đùi trước: cơ thẳng đùi, rộng ngoài, rộng trong và cơ may (theo Gray).Jmarchn · CC BY-SA 3.0 · Nguồn

Các lớp từ nông vào sâu

Thành trước ống bẹn là cân cơ chéo bụng ngoài (thêm thớ cơ chéo bụng trong ở một phần ba ngoài); thành sau là mạc ngang, được tăng cường ở một phần ba trong bởi liềm bẹn (gân kết hợp); sàn là dây chằng bẹn và dây chằng khuyết; trần là các thớ cung của cơ chéo bụng trong và ngang bụng. Ở nam, ống chứa thừng tinh (ống dẫn tinh, động mạch tinh hoàn, đám rối tĩnh mạch hình dây leo, các thần kinh và bạch mạch) bọc trong ba lớp mạc mượn từ thành bụng; ở nữ, ống chứa dây chằng tròn tử cung. Cả hai giới đều có thần kinh chậu – bẹn đi trong ống.[4][5]

Mạch máu, thần kinh và bạch huyết

Trong tam giác đùi, từ ngoài vào trong có thần kinh đùi, động mạch đùi, tĩnh mạch đùi và ống đùi (dễ nhớ theo thứ tự “NAVL”). Động mạch, tĩnh mạch và ống đùi nằm trong bao đùi, còn thần kinh đùi ở ngoài bao; thần kinh đùi chia nhánh khoảng 2 cm dưới dây chằng bẹn, ở trong cơ may và ngoài động mạch đùi. Ống đùi ở trong cùng, chứa mỡ và hạch bạch huyết bẹn sâu (hạch Cloquet). Các hạch bẹn nông nằm dưới dây chằng bẹn, nhận bạch huyết của chi dưới, da thành bụng dưới rốn, ống hậu môn dưới đường lược, bìu và âm hộ, rồi đổ về hạch bẹn sâu và hạch chậu ngoài.[6][7][8]

Phát triển phôi thai

Trong thời kỳ phôi, tinh hoàn di chuyển từ thành bụng sau xuống bìu theo dây kéo tinh hoàn (gubernaculum) nối cực dưới tinh hoàn với gờ bìu. Đi theo tinh hoàn là một túi phúc mạc, ống phúc tinh mạc, thường bị bít lại sau khi tinh hoàn xuống bìu. Nếu ống không bít hoặc bít muộn, dịch phúc mạc có thể xuống gây tràn dịch tinh mạc, và ống phúc tinh mạc còn tồn tại làm tăng nguy cơ thoát vị bẹn gián tiếp; tinh hoàn không xuống hết gây tinh hoàn ẩn ở nhiều mức. Bao đùi được tạo phía trước bởi phần tiếp nối của mạc ngang và phía sau bởi mạc cơ thắt lưng – chậu, nên các mạc này phát triển cùng các lớp cơ thành bụng từ trung bì. Cơ và mạc của tam giác đùi đến từ trung bì trong nụ chi dưới, xuất hiện khoảng tuần 4.[2][8][3]

Biến thể giải phẫu

Cấu trúc tam giác đùi rất hằng định; nó chỉ thay đổi khi thiếu bẩm sinh một cơ tạo bờ hoặc khi các thành phần bên trong dị dạng hiếm gặp, còn kích thước thì tùy vóc người. Biến thể đáng kể hơn nằm ở thần kinh: thần kinh chậu – bẹn đi trong ống bẹn chỉ xuất phát từ L1 ở 65% người, còn lại từ T12–L1, L1–L2 hoặc L2–L3, và thần kinh đùi đôi khi tách đôi trong ổ bụng rồi hợp lại ngay trên ống bẹn. Những khác biệt này giải thích một phần các trường hợp phong bế vùng bẹn không hiệu quả và đau dai dẳng sau mổ thoát vị.[3][9][10]

Liên hệ lâm sàng

Thoát vị bẹn gián tiếp đi qua lỗ bẹn sâu, ngoài động mạch thượng vị dưới, theo đường ống bẹn và có thể xuống bìu; thoát vị bẹn trực tiếp đẩy thành sau ở tam giác bẹn (Hesselbach), trong động mạch thượng vị dưới. Thoát vị đùi đi qua ống đùi, dưới và ngoài củ mu, hay gặp ở nữ và dễ nghẹt. Động mạch đùi ở giữa dây chằng bẹn là nơi bắt mạch và đặt ống thông mạch; tĩnh mạch đùi ngay bên trong được dùng để đặt đường truyền tĩnh mạch trung tâm. Hạch bẹn to cần tìm tổn thương ở toàn bộ vùng dẫn lưu, kể cả ống hậu môn và cơ quan sinh dục ngoài.[7]

Lưu ý phẫu thuật và thủ thuật

Thoát vị bẹn là bệnh ngoại khoa rất phổ biến; nguyên tắc mổ là đẩy tạng và túi thoát vị vào lại, đóng chỗ khuyết rồi gia cố thành sau ống bẹn. Nhiều kỹ thuật đã được dùng, ngày nay chủ yếu đặt lưới mổ mở hoặc nội soi. Ống đùi, phần trong cùng của bao đùi, là nơi tạng bụng chui ra thành thoát vị đùi; ở cả nam và nữ, mổ chương trình hiện ưu tiên đặt lưới (mở hoặc nội soi) hơn khâu đơn thuần, còn thoát vị đùi nghẹt cần mổ cấp cứu. Khi mổ quanh tam giác đùi phải bảo vệ động mạch, tĩnh mạch và thần kinh đùi, những cấu trúc sống còn của chi; hạch bẹn trong tam giác cũng là nơi khám để đánh giá lan tràn bệnh. Phong bế ống cơ khép tiêm thuốc tê quanh thần kinh hiển và các nhánh cảm giác gối trong ống, giảm đau cho mổ gối, cổ chân và bàn chân mà vẫn giữ được sức cơ tứ đầu.[2][8][3][11]

Các cấu trúc chính

  • Lig. inguinale

    Tên
    Dây chằng bẹn
    Vị trí, vai trò
    Gai chậu trước trên → củ mu; sàn ống bẹn
  • Anulus inguinalis profundus

    Tên
    Lỗ bẹn sâu
    Vị trí, vai trò
    Lỗ ở mạc ngang, ngoài động mạch thượng vị dưới
  • Anulus inguinalis superficialis

    Tên
    Lỗ bẹn nông
    Vị trí, vai trò
    Khe ở cân cơ chéo bụng ngoài, trên ngoài củ mu
  • Funiculus spermaticus

    Tên
    Thừng tinh
    Vị trí, vai trò
    Ống dẫn tinh, động mạch tinh hoàn, đám rối hình dây leo
  • Trigonum femorale

    Tên
    Tam giác đùi (Scarpa)
    Vị trí, vai trò
    Dây chằng bẹn, cơ may, cơ khép dài; chứa thần kinh, động – tĩnh mạch đùi
  • Vagina femoralis

    Tên
    Bao đùi
    Vị trí, vai trò
    Ba ngăn: động mạch, tĩnh mạch, ống đùi
  • Trigonum inguinale

    Tên
    Tam giác bẹn (Hesselbach)
    Vị trí, vai trò
    Vùng yếu của thành sau; nơi thoát vị trực tiếp

Thành phần từng lớp

DaCutis6
  • Regio anterior femoris · Anterior region of thigh
  • Regio coxalis · Hip region
  • Regio hypogastrica · Hypogastric region
  • Regio inguinalis · Inguinal region
  • Regio posterior femoris · Posterior region of thigh
  • Trigonum femorale · Femoral triangle
Cơ, mạc và bao gânMusculi, fasciae et vaginae tendinum45
  • (Adductor minimus) · (Adductor minimus)
  • (Bursa iliopectinea) · (Iliopectineal bursa)
  • Adductor brevis · Adductor brevis
  • Adductor longus · Adductor longus
  • Adductor magnus · Adductor magnus
  • Arcus iliopectineus · Iliopectineal arch
  • Arcus tendineus levatoris ani · Tendinous arch of levator ani
  • Bursa ischiadica musculi glutei maximi · Sciatic bursa of gluteus maximus muscle
  • Bursa ischiadica obturatoris interni · Sciatic bursa of obturator internus
  • Bursa musculi piriformis · Bursa of piriformis muscle
  • Bursa subcutanea trochanterica · Subcutaneous trochanteric bursa
  • Bursa subtendinea iliaca · Subtendinous bursa of iliacus muscle
  • Bursa subtendinea obturatoris interni · Subtendinous bursa of obturator internus
  • Bursa superior musculi bicipitis femoris · Superior bursa of biceps femoris muscle
  • Bursa trochanterica musculi glutei maximi · Trochanteric bursa of gluteus maximus muscle
  • Bursa trochanterica musculi glutei minimi · Trochanteric bursa of gluteus minimus muscle
  • Bursae intermusculares gluteae · Intermuscular gluteal bursae
  • Fascia musculi piriformis · Piriformis fascia
  • Ligamentum inguinale · Inguinal ligament
  • Musculus gemellus inferior · Inferior gemellus muscle
  • Musculus gemellus superior · Superior gemellus muscle
  • Musculus gluteus medius · Gluteus medius muscle
  • Musculus gluteus minimus · Gluteus minimus muscle
  • Musculus gracilis · Gracilis muscle
  • Musculus iliacus · Iliacus muscle
  • Musculus iliococcygeus · Iliococcygeus muscle
  • Musculus obliquus externus abdominis · External abdominal oblique muscle
  • Musculus obliquus internus abdominis · Internal abdominal oblique muscle
  • Musculus pectineus · Pectineus muscle
  • Musculus piriformis · Piriformis muscle
  • Musculus puboanalis · Pubo-analis muscle
  • Musculus pubococcygeus · Pubococcygeus muscle
  • Musculus pyramidalis · Pyramidalis muscle
  • Musculus quadratus femoris · Quadratus femoris muscle
  • Musculus rectus abdominis · Rectus abdominis muscle
  • Musculus transversus abdominis · Transversus abdominis muscle
  • Musculus vastus intermedius · Vastus intermedius muscle
  • Musculus vastus lateralis · Vastus lateralis muscle
  • Musculus vastus medialis · Vastus medialis muscle
  • Obturator externus · Obturator externus
  • Obturator internus · Obturator internus
  • Psoas major · Psoas major
  • Septum intermusculare mediale femoris · Medial femoral intermuscular septum
  • Tensor fasciae latae · Tensor fasciae latae
  • Trochanteric bursa of gluteus medius muscle
Xương và sụnOssa et cartilagines4
  • Os coxae · Hip bone
  • Os femoris · Femur
  • Os sacrum · Sacrum
  • Vertebra lumborum V · Vertebra L5
Khớp và dây chằngJuncturae et ligamenta19
  • Capsula articularis coxae · Articular capsule of hip joint
  • Cartilago triradiata · Triradiate cartilage
  • Discus interpubicus · Interpubic disc
  • Discus intervertebralis L5-S1 · Intervertebral disc L5-S1
  • Frenula capsulae
  • Labrum acetabuli · Acetabular labrum
  • Ligamentum capitis femoris · Ligament of head of femur
  • Ligamentum ischiofemorale · Ischiofemoral ligament
  • Ligamentum pubicum inferius · Inferior pubic ligament
  • Ligamentum pubicum superius · Superior pubic ligament
  • Ligamentum pubofemorale · Pubofemoral ligament
  • Ligamentum sacroiliacum anterius · Anterior sacro-iliac ligament
  • Ligamentum transversum acetabuli · Transverse acetabular ligament
  • Membrana obturatoria · Obturator membrane
  • Nucleus pulposus L5-S1 · Nucleus pulposus L5-S1
  • Pars descendens ligamenti iliofemoralis · Descending part of iliofemoral ligament
  • Pars transversa ligamenti iliofemoralis · Transverse part of iliofemoral ligament
  • Symphysis pubica · Pubic symphysis
  • Zona orbicularis · Zona orbicularis
Động mạchArteriae28
  • Arteria anorectalis superior · Superior anorectal artery
  • Arteria appendicularis · Appendicular artery
  • Arteria circumflexa lateralis femoris · Lateral circumflex femoral artery
  • Arteria circumflexa medialis femoris · Medial circumflex femoral artery
  • Arteria dorsalis penis · Dorsal artery of penis
  • Arteria epigastrica inferior · Inferior epigastric artery
  • Arteria epigastrica superficialis · Superficial epigastric artery
  • Arteria femoralis · Femoral artery
  • Arteria glutea inferior · Inferior gluteal artery
  • Arteria glutea superior · Superior gluteal artery
  • Arteria iliaca externa · External iliac artery
  • Arteria iliaca interna · Internal iliac artery
  • Arteria iliolumbalis · Iliolumbar artery
  • Arteria obturatoria · Obturator artery
  • Arteria profunda femoris · Deep femoral artery
  • Arteria profunda penis · Deep artery of penis
  • Arteria pudendalis externa profunda · Deep external pudendal artery
  • Arteria pudendalis externa superficialis · Superficial external pudendal artery
  • Arteria pudendalis interna · Internal pudendal artery
  • Arteria sacralis mediana · Median sacral artery
  • Arteria testicularis dextra · Right testicular artery
  • Arteriae perforantes femoris · Perforating femoral arteries
  • Divisio anterior arteriae iliacae internae · Anterior division of internal iliac artery
  • Divisio posterior arteriae iliacae internaecus · Posterior division of internal iliac artery
  • Ramus descendens arteriae circumflexae lateralis femoris · Descending branch of lateral circumflex femoral artery
  • Ramus iliacus arteriae iliolumbalis · Iliacus branch of iliolumbar artery
  • Ramus lumbalis arteriae iliolumbalis · Lumbar branch of iliolumbar artery
  • Ramus spinalis arteriae iliolumbalis · Spinal branch of iliolumbar artery
Tĩnh mạchVenae19
  • Vena dorsalis profunda penis · Deep dorsal vein of penis
  • Vena epigastrica inferior · Inferior epigastric vein
  • Vena epigastrica superficialis · Superficial epigastric vein
  • Vena femoralis · Femoral vein
  • Vena iliaca externa · External iliac vein
  • Vena iliaca interna · Internal iliac vein
  • Vena iliolumbalis · Iliolumbar vein
  • Vena profunda femoris · Deep femoral vein
  • Vena pudendalis interna · Internal pudendal vein
  • Vena testicularis dextra · Right testicular vein
  • Vena testicularis sinistra · Left testicular vein
  • Venae circumflexae latérales · Lateral circumflex femoral veins
  • Venae circumflexae mediales · Medial circumflex femoral veins
  • Venae dorsales superficiales penis · Superficial dorsal veins of penis
  • Venae gluteae inferiores · Inferior gluteal veins
  • Venae gluteae superiores · Superior gluteal veins
  • Venae perforantes · Perforating veins
  • Venae pudendales extemae · External pudendal veins
  • Venae sacrales latérales · Lateral sacral veins
Thần kinhNervi16
  • Nervus cutaneus lateralis femoris · Lateral femoral cutaneous nerve
  • Nervus femoralis · Femoral nerve
  • Nervus gluteus superior · Superior gluteal nerve
  • Nervus ilioinguinalis · Ilio-inguinal nerve
  • Nervus ischiadicus · Sciatic nerve
  • Nervus musculi piriformis · Nerve to piriformis muscle
  • Nervus musculi quadrati femoris · Nerve to quadratus femoris muscle
  • Nervus obturatorius · Obturator nerve
  • Nervus pudendalis · Pudendal nerve
  • Radix anterior nervi cutanei femoris · Anterior root of posterior femoral cutaneous nerve
  • Rami cutanei anteriores nervi femoralis · Anterior cutaneous branches of femoral nerve
  • Rami cutanei mediales cruris nervi sapheni · Medial crural cutaneous branches of saphenous nerve
  • Ramus anterior nervi obturatorii · Anterior branch of obturator nerve
  • Ramus femoralis nervi genitofemoralis · Femoral branch of genitofemoral nerve
  • Ramus genitalis nervi genitofemoralis · Genital branch of genitofemoral nerve
  • Ramus posterior nervi obturatorii · Posterior branch of obturator nerve
Bạch huyếtSystema lymphoideum23
  • (Nodus inguinalis profundus intermedius) · (Intermediate deep inguinal node)
  • (Nodus inguinalis profundus proximalis) · (Proximal deep inguinal node)
  • (Nodus lacunaris intermedius) · (Intermediate lacunar node)
  • (Nodus lacunaris lateralis) · (Lateral lacunar node)
  • (Nodus lacunaris medialis) · (Medial lacunar node)
  • Nodi appendiculares · Appendicular nodes
  • Nodi epigastrici inferiores · Inferior epigastric nodes
  • Nodi glutei inferiores · Inferior gluteal nodes
  • Nodi glutei superiores · Superior gluteal nodes
  • Nodi iliaci externi intermedii · Intermediate external iliac nodes
  • Nodi iliaci externi mediales · Medial external iliac nodes
  • Nodi inguinales superficiales inferiores · Inferior superficial inguinal nodes
  • Nodi inguinales superficiales superolaterales · Superolateral superficial inguinal nodes
  • Nodi inguinales superficiales superomediales · Superomedial superficial inguinal nodes
  • Nodi juxtaintestinales · Juxta-intestinal mesenteric nodes
  • Nodi obturatorii · Obturator nodes
  • Nodi pararectales · Pararectal nodes
  • Nodi postvesicales · Postvesical nodes
  • Nodi precaecales · Precaecal nodes
  • Nodi prevesicales · Prevesical nodes
  • Nodi retrocaecales · Retrocaecal nodes
  • Nodi sacrales mediani · Median sacral nodes
  • Nodi vesicales latérales · Lateral vesical nodes
Tiết niệu – sinh dụcOrgana urogenitalia12
  • Corpus cavernosum penis · Corpus cavernosum of penis
  • Corpus spongiosum penis · Corpus spongiosum of penis
  • Ductus deferens · Ductus deferens
  • Ductus ejaculatorius · Ejaculatory duct
  • Epididymis · Epididymis
  • Glandula seminalis · Seminal gland
  • Glans penis · Glans penis
  • Prostata · Prostate
  • Testis · Testis
  • Ureter · Ureter
  • Urethra · Urethra
  • Vesica urinaria · Urinary bladder

Toàn văn tham khảo (StatPearls)

Nguyên văn tiếng Anh các chương StatPearls về chủ đề này, giữ đúng bản gốc. Giấy phép CC BY-NC-ND 4.0 chỉ cho phép sao chép nguyên văn, không cho dịch hay rút gọn, nên phần tiếng Việt ở trên là bài viết diễn giải riêng có trích dẫn.

Anatomy, Abdomen and Pelvis: Inguinal Region (Inguinal Canal)Tuma F, Lopez RA, Varacallo MA · StatPearls 2023 · NBK470204 · 12k ký tự

Đang tải…

Tuma F, Lopez RA, Varacallo MA. Anatomy, Abdomen and Pelvis: Inguinal Region (Inguinal Canal). StatPearls [Internet]. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2023. NBK470204 · PMID 29261933 · CC BY-NC-ND 4.0. Trích nguyên văn, không chỉnh sửa.

Anatomy, Abdomen and Pelvis: Femoral TriangleBasinger H, Hogg JP · StatPearls 2023 · NBK541140 · 12k ký tự

Đang tải…

Basinger H, Hogg JP. Anatomy, Abdomen and Pelvis: Femoral Triangle. StatPearls [Internet]. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2023. NBK541140 · PMID 31082184 · CC BY-NC-ND 4.0. Trích nguyên văn, không chỉnh sửa.

Anatomy, Abdomen and Pelvis: Femoral SheathMahabadi N, Lew V, Kang M · StatPearls 2023 · NBK482388 · 10k ký tự

Đang tải…

Mahabadi N, Lew V, Kang M. Anatomy, Abdomen and Pelvis: Femoral Sheath. StatPearls [Internet]. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2023. NBK482388 · PMID 29494010 · CC BY-NC-ND 4.0. Trích nguyên văn, không chỉnh sửa.

Anatomy, Abdomen and Pelvis: Adductor Canal (Subsartorial Canal, Hunter Canal)Migirov A, Arbor TC, Vilella RC · StatPearls 2024 · NBK556046 · 8k ký tự

Đang tải…

Migirov A, Arbor TC, Vilella RC. Anatomy, Abdomen and Pelvis: Adductor Canal (Subsartorial Canal, Hunter Canal). StatPearls [Internet]. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2024. NBK556046 · PMID 32310506 · CC BY-NC-ND 4.0. Trích nguyên văn, không chỉnh sửa.

Giải phẫu định khu

Nội dung phục vụ mục đích học tập và tham khảo, không thay thế chẩn đoán hay tư vấn của nhân viên y tế.

Mô hình: Z-Anatomy, dựa trên BodyParts3D © The Database Center for Life Science; vỏ não từ Brain for Blender (A. M. Winkler); qua bộ dữ liệu Svitylo 3D Anatomy Atlas. Giấy phép CC BY-SA 4.0. Đã chuyển hệ tọa độ và tô màu lại.