Hệ hô hấpPhổi
Hệ hô hấp· Pulmones

Phổi

Mô hình

Rê hoặc chạm để xem tên, bấm để đọc mô tả; bấm tên trong chú giải để bay tới cấu trúc. Mô hình dựng bằng thuật toán theo kích thước mô học, màu theo quy ước minh họa.

Mô tả

Hai tạng xốp nằm trong khoang màng phổi. Phổi phải có ba thùy (trên, giữa, dưới); phổi trái có hai thùy và khuyết tim.

Các phần cấu tạo

Mỗi phần có thẻ riêng; bấm “Xem trên mô hình” để bay tới và chọn phần đó trong mô hình 3D phía trên.

  1. 01

    Thùy trên phổi phải

    Lobus superior pulmonis dextri

    Nằm trên khe ngang, gồm ba phân thùy đỉnh, sau và trước; đỉnh phổi nhô lên trên xương sườn I vào nền cổ. Phế quản thùy trên phải tách rất sớm, ngay dưới chỗ chia đôi khí quản, đi trên động mạch phổi (phế quản trên động mạch).

  2. 02

    Thùy giữa phổi phải

    Lobus medius pulmonis dextri

    Thùy nhỏ hình nêm giữa khe ngang và khe chếch, gồm hai phân thùy ngoài và trong, áp vào bờ phải tim. Phế quản thùy giữa dài và hẹp, có hạch bao quanh nên dễ bị chèn ép gây xẹp thùy giữa tái diễn.

  3. 03

    Thùy dưới phổi phải

    Lobus inferior pulmonis dextri

    Thùy lớn nhất, nằm sau dưới khe chếch, gồm phân thùy trên (đỉnh) và bốn phân thùy nền (trong, trước, ngoài, sau), tựa lên vòm hoành phải. Phân thùy trên và nền sau là nơi hay gặp viêm phổi hít ở người nằm ngửa.

  4. 04

    Thùy trên phổi trái và lưỡi phổi

    Lobus superior pulmonis sinistri; Lingula

    Phổi trái chỉ có hai thùy do tim chiếm chỗ. Thùy trên gồm phần đỉnh – sau, phân thùy trước và lưỡi phổi (phân thùy lưỡi trên và dưới), tương đương thùy giữa bên phải; bờ trước có khuyết tim.

  5. 05

    Thùy dưới phổi trái

    Lobus inferior pulmonis sinistri

    Nằm sau dưới khe chếch, gồm phân thùy trên và các phân thùy nền (trước – trong hợp nhất, ngoài, sau), tựa trên vòm hoành trái, phía trên đáy vị và lách.

  6. 06

    Các khe phổi và màng phổi

    Fissura obliqua et horizontalis; Pleura

    Khe chếch (cả hai phổi) chạy từ ngang mỏm gai T3 ra trước tới sụn sườn VI; khe ngang (chỉ phổi phải) theo sườn IV. Màng phổi tạng phủ phổi và lách vào các khe; màng phổi thành lót thành ngực, hai lá ngăn bởi khoang màng phổi chứa một lớp dịch mỏng.

  7. 07

    Rốn phổi và cuống phổi

    Hilum pulmonis; Radix pulmonis

    Nơi phế quản gốc, động mạch phổi, hai tĩnh mạch phổi, động mạch – tĩnh mạch phế quản, bạch huyết và đám rối thần kinh vào ra phổi, được màng phổi bọc tạo dây chằng phổi kéo xuống dưới. Hạch rốn phổi là chặng dẫn lưu bạch huyết quan trọng của ung thư phổi.

  8. 08

    Cây phế quản

    Arbor bronchialis

    Phế quản gốc chia thành phế quản thùy rồi phế quản phân thùy (10 bên phải, 8–10 bên trái), tiếp tục khoảng 23 thế hệ chia đôi. Phế quản có sụn mảnh và tuyến; tiểu phế quản (dưới 1 mm) không có sụn, thành là cơ trơn và tế bào club; tiểu phế quản tận là phần dẫn khí cuối cùng.

  9. 09

    Mạch máu phổi

    Arteriae et venae pulmonales

    Động mạch phổi đi kèm phế quản ở trung tâm tiểu thùy, mang máu nghèo oxy; tĩnh mạch phổi chạy trong vách liên tiểu thùy ở ngoại vi rồi tập trung thành hai tĩnh mạch mỗi bên về nhĩ trái. Các động mạch phế quản nhỏ (từ động mạch chủ) nuôi thành phế quản và màng phổi tạng.

  10. 10

    Chùm phế nang và phế nang

    Acinus pulmonis; Alveoli pulmonis

    Vùng sau một tiểu phế quản tận gồm tiểu phế quản hô hấp, ống phế nang, túi phế nang và phế nang. Có khoảng 300–500 triệu phế nang với tổng diện tích khoảng 70 m²; hàng rào khí – máu chỉ dày khoảng 0,5 µm (tế bào phế nang type I, màng đáy chung, nội mô).

Vị trí và liên quan

Hai phổi nằm trong lồng ngực, mỗi phổi trong một ổ màng phổi, ngăn cách nhau bởi trung thất. Đỉnh phổi vượt lên trên xương đòn khoảng 2–3 cm, đáy phổi tựa lên cơ hoành. Rốn phổi ở mặt trung thất là nơi phế quản chính, động mạch và tĩnh mạch phổi đi vào và ra khỏi phổi.

Hình thể ngoài của phổi: thùy, khe và cây phế quản.
Hình thể ngoài của phổi: thùy, khe và cây phế quản.OpenStax College · CC BY 3.0 · Nguồn

Hình thể và cấu tạo

Phổi phải có ba thùy (trên, giữa, dưới) ngăn bởi khe chếch và khe ngang; phổi trái có hai thùy và có khuyết tim. Mỗi thùy chia thành các phân thùy phế quản – phổi, là đơn vị giải phẫu và phẫu thuật có phế quản và nhánh động mạch phổi riêng. Cây phế quản phân nhánh khoảng 23 thế hệ, tận cùng ở khoảng 300–500 triệu phế nang.[1]

Phế quản và tiểu phế quản khi tách hai phổi (Gray, hình 962).
Phế quản và tiểu phế quản khi tách hai phổi (Gray, hình 962).Henry Vandyke Carter · Public domain · Nguồn

Mạch máu và thần kinh

Phổi có hai hệ mạch: động mạch phổi mang máu nghèo oxy từ thất phải tới mao mạch phế nang để trao đổi khí, còn các động mạch phế quản (từ động mạch chủ) nuôi dưỡng thành phế quản. Tiểu động mạch phổi co lại khi phế nang thiếu oxy, giúp cân bằng thông khí – tưới máu.[2]

Vùng hô hấp: tiểu phế quản hô hấp, ống phế nang và phế nang.
Vùng hô hấp: tiểu phế quản hô hấp, ống phế nang và phế nang.OpenStax College · CC BY 3.0 · Nguồn

Phát triển

Phổi bắt đầu phát triển từ tuần thứ 4 của thai kỳ, khi mầm khí quản tách ra từ ruột trước, và tiếp tục hoàn thiện (tạo phế nang) tới đầu thời thơ ấu. Sự sống sau sinh phụ thuộc vào mức trưởng thành của phổi trong tử cung; phát triển bất thường gây dị dạng phổi bẩm sinh, còn phát triển không đầy đủ góp phần gây loạn sản phế quản – phổi ở trẻ đẻ non.[3]

Hàng rào khí – máu

Hình thái lượng học (morphometry) bằng phương pháp lập thể đo diện tích và độ dày hàng rào giữa không khí phế nang và máu mao mạch, rồi đưa vào phương trình sinh lý để ước tính khả năng khuếch tán của phổi; kết quả khớp với mức tiêu thụ oxy tối đa trong thực nghiệm. Phổi là một “cỗ máy” có hàng rào khí – máu rất rộng nhưng khối lượng tế bào tối thiểu.[1]

Biểu mô phế nang gồm tế bào phế nang típ I dẹt, phủ phần lớn bề mặt trao đổi khí, và tế bào típ II tiết surfactant. Khi phế nang tổn thương (nhiễm trùng nặng, hít phải chất độc, nhiễm khuẩn huyết), tế bào típ II tăng sinh và biệt hóa thành típ I để phục hồi lớp biểu mô; hồi phục đòi hỏi hàng rào toàn vẹn trở lại. Rối loạn kiểm soát chất lượng tế bào típ II góp phần gây xơ phổi.[4][5]

Phổi bắt đầu phát triển từ tuần thứ 4 của thai kỳ khi mầm khí quản mọc ra từ ruột trước, và tiếp tục đến đầu tuổi thơ. Khả năng sống sau sinh phụ thuộc vào sự phát triển và trưởng thành đầy đủ của phổi trong tử cung; phát triển bất thường gây dị dạng phổi bẩm sinh, phát triển chưa đủ góp phần vào loạn sản phế quản – phổi ở trẻ sinh non.[3][6]

Toàn văn tham khảo (StatPearls)

Nguyên văn tiếng Anh các chương StatPearls về chủ đề này, giữ đúng bản gốc. Giấy phép CC BY-NC-ND 4.0 chỉ cho phép sao chép nguyên văn, không cho dịch hay rút gọn, nên phần tiếng Việt ở trên là bài viết diễn giải riêng có trích dẫn.

Anatomy, Thorax, LungsChaudhry R, Omole AE, Bordoni B · StatPearls 2024 · NBK470197 · 15k ký tự

Đang tải…

Chaudhry R, Omole AE, Bordoni B. Anatomy, Thorax, Lungs. StatPearls [Internet]. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2024. NBK470197 · PMID 29262068 · CC BY-NC-ND 4.0. Trích nguyên văn, không chỉnh sửa.

Các cơ quan trong hệ

Nội dung phục vụ mục đích học tập và tham khảo, không thay thế chẩn đoán hay tư vấn của nhân viên y tế.

Mô hình: Z-Anatomy, dựa trên BodyParts3D © The Database Center for Life Science; vỏ não từ Brain for Blender (A. M. Winkler); qua bộ dữ liệu Svitylo 3D Anatomy Atlas. Giấy phép CC BY-SA 4.0. Đã chuyển hệ tọa độ và tô màu lại.