Thận
Mô hình
Rê hoặc chạm để xem tên, bấm để đọc mô tả; bấm tên trong chú giải để bay tới cấu trúc. Mô hình dựng bằng thuật toán theo kích thước mô học, màu theo quy ước minh họa.
Mô tả
Hai cơ quan hình hạt đậu nằm sau phúc mạc, hai bên cột sống, ngang mức đốt sống T12–L3. Mỗi thận có khoảng một triệu đơn vị chức năng (nephron).
Các phần cấu tạo
Mỗi phần có thẻ riêng; bấm “Xem trên mô hình” để bay tới và chọn phần đó trong mô hình 3D phía trên.
- 01
Bao xơ, bao mỡ và mạc thận
Capsula fibrosa; Capsula adiposa; Fascia renalis
Từ trong ra ngoài: bao xơ mỏng bóc dễ khỏi thận lành, lớp mỡ quanh thận, mạc thận (Gerota) bọc cả thận và tuyến thượng thận, rồi mỡ cạnh thận. Mạc thận giới hạn khối máu tụ hoặc dịch quanh thận và hở ở phía dưới, nên thận có thể sa xuống.
- 02
Vỏ thận
Cortex renalis
Lớp ngoài dày khoảng 1 cm, màu nâu đỏ, chứa các tiểu cầu thận, ống lượn gần và xa; nhận khoảng 90% lưu lượng máu thận. Các tia tủy (ống góp thẳng) đi từ tủy lên vỏ, chia vỏ thành tiểu thùy.
- 03
Tủy thận và tháp thận
Medulla renalis; Pyramides renales
Tủy gồm 8–18 tháp thận có vân (quai Henle, ống góp, mạch thẳng) đáy hướng ra vỏ. Cấu trúc ngược dòng ở đây tạo gradient thẩm thấu tăng dần tới khoảng 1200 mOsm/kg ở nhú, cho phép cô đặc nước tiểu.
- 04
Cột thận (Bertin)
Columnae renales
Các dải mô vỏ chen giữa các tháp thận, chứa động – tĩnh mạch gian thùy. Cột thận phì đại đôi khi trông như khối u trên siêu âm nhưng là cấu trúc bình thường.
- 05
Nhú thận
Papillae renales
Đỉnh tháp thận nhô vào đài nhỏ, có vùng sàng với 10–25 lỗ của ống nhú (Bellini) đổ nước tiểu vào đài. Nhú được nuôi bởi mạch thẳng ở cuối dòng nên dễ hoại tử (đái tháo đường, lạm dụng thuốc giảm đau).
- 06
Đài thận nhỏ và đài thận lớn
Calices renales minores et majores
Mỗi đài nhỏ (7–14) ôm một hoặc vài nhú như chiếc cốc; các đài nhỏ hợp thành 2–3 đài lớn (trên, giữa, dưới) đổ vào bể thận. Thành có cơ trơn co bóp đẩy nước tiểu; sỏi đài dưới khó đào thải nhất.
- 07
Bể thận và xoang thận
Pelvis renalis; Sinus renalis
Xoang thận là khoang trong rốn thận chứa mỡ, đài, bể thận và mạch máu. Bể thận hình phễu thu nước tiểu từ các đài, thu hẹp thành niệu quản ở chỗ nối bể thận – niệu quản (chỗ hẹp đầu tiên, nơi sỏi hay kẹt và hẹp bẩm sinh hay gặp).
- 08
Rốn thận
Hilum renale
Khe ở bờ trong ngang L1, nơi các thành phần vào ra xếp từ trước ra sau: tĩnh mạch thận, động mạch thận, bể thận (thứ tự T – Đ – B). Thận trái cao hơn thận phải khoảng 1–2 cm vì gan đẩy thận phải xuống.
- 09
Mạch máu thận
Arteria et vena renalis; Arteriae segmentales
Động mạch thận chia 5 nhánh phân thùy (động mạch tận) → gian thùy trong cột thận → cung ở đáy tháp → gian tiểu thùy → tiểu động mạch đến. Hai thận nhận khoảng 20–25% cung lượng tim; mặt phẳng ít mạch (Brödel) sau bờ ngoài được dùng để mở thận lấy sỏi.
- 10
Nephron
Nephronum
Đơn vị chức năng (khoảng 1 triệu mỗi thận): tiểu cầu thận lọc khoảng 180 L dịch mỗi ngày, ống lượn gần tái hấp thu khoảng hai phần ba, quai Henle tạo gradient, ống lượn xa và ống góp tinh chỉnh dưới tác dụng aldosteron và ADH. Nephron cạnh tủy có quai dài xuống tận tủy trong.
Vị trí và liên quan
Hai thận nằm sau phúc mạc, hai bên cột sống, từ T12 đến L3; thận phải thấp hơn thận trái khoảng 1–2 cm vì bị gan đẩy xuống. Mỗi thận được bọc bởi bao xơ, lớp mỡ quanh thận và mạc thận (Gerota). Cực trên có tuyến thượng thận úp lên.
Hình thể và cấu tạo
Trên thiết đồ cắt đứng, thận gồm vỏ thận ở ngoài và tủy thận gồm 8–18 tháp thận, đỉnh tháp là nhú thận đổ nước tiểu vào đài thận nhỏ, đài lớn rồi bể thận. Mỗi thận có khoảng một triệu đơn vị thận, mỗi đơn vị gồm tiểu cầu thận và hệ ống (ống lượn gần, quai Henle, ống lượn xa, ống góp).[1]
Mạch máu và thần kinh
Động mạch thận xuất phát trực tiếp từ động mạch chủ bụng ngang L1–L2, chia thành các động mạch phân thùy là động mạch tận (không nối nhau), nên tắc một nhánh gây nhồi máu một phân thùy thận. Hai thận nhận khoảng 20–25% cung lượng tim.
Đơn vị thận
Mỗi đơn vị thận gồm tiểu cầu thận và hệ ống thận. Dịch lọc đi qua nội mô có lỗ thủng, màng đáy cầu thận (laminin, collagen type IV) và khe lọc giữa các chân giả của tế bào có chân. Tổn thương hàng rào này làm protein lọt vào ống thận, kích hoạt viêm và xơ hóa ống – kẽ; ngược lại, tổn thương ống thận cũng phản hồi gây hại cầu thận.[2][3]
Cầu thận và ống thận
Cầu thận là búi mao mạch đặc biệt: nội mô có cửa sổ, màng đáy cầu thận là lưới protein phức tạp, và tế bào biểu mô tạng (tế bào có chân, podocyte) với các chân đan xen tạo khe lọc có màng ngăn. Cấu trúc ba lớp này cho phép lọc huyết tương liên tục; mức lọc của từng nephron được quyết định bởi các lực vật lý (áp lực thủy tĩnh, áp lực keo, hệ số lọc).[4][2]
Số lượng nephron được quyết định trong thời kỳ bào thai: một quần thể nhỏ tế bào tiền thân nephron phải cân bằng giữa biệt hóa thành biểu mô và tự làm mới để tạo ra số lượng lớn nephron xếp theo khuôn mẫu. Sau sinh không tạo thêm nephron mới, nên số nephron ban đầu ảnh hưởng đến nguy cơ bệnh thận về sau.[5]
Claudin là protein liên kết khít lót các “lỗ” cạnh tế bào và quyết định tính thấm chọn lọc của từng đoạn ống thận; đột biến hai gen claudin gây hạ magnesi máu kèm tăng calci niệu và vôi hóa thận có tính gia đình. Thận còn điều hòa thăng bằng acid – base gắn chặt với kali: toan làm giảm bài tiết K⁺ ở ống góp, kiềm gây hạ kali; ngược lại thiếu kali làm tăng bài tiết H⁺ và tạo amoniac.[6][7]
Liên hệ lâm sàng
Cầu thận và ống thận tương tác chặt chẽ khi bệnh thận mạn tiến triển: tổn thương hàng rào lọc cho protein huyết thanh, bổ thể và cytokin lọt vào ống thận, thúc đẩy xơ hóa ống – kẽ; ngược lại tổn thương ống thận cũng ảnh hưởng ngược lên cầu thận. Tổn thương ống thận cấp vì vậy là động lực dẫn tới bệnh thận mạn.[3][8]
Tăng lọc cầu thận (mỗi nephron còn lại phải lọc nhiều hơn) là cơ chế thích nghi nhưng về lâu dài làm tổn thương cầu thận, và là đích điều trị bệnh thận mạn; trong bệnh thận đái tháo đường, sự chết của tế bào có chân là bước then chốt dẫn đến protein niệu.[9][10]
Toàn văn tham khảo (StatPearls)
Nguyên văn tiếng Anh các chương StatPearls về chủ đề này, giữ đúng bản gốc. Giấy phép CC BY-NC-ND 4.0 chỉ cho phép sao chép nguyên văn, không cho dịch hay rút gọn, nên phần tiếng Việt ở trên là bài viết diễn giải riêng có trích dẫn.
Anatomy, Abdomen and Pelvis: KidneysGarza FA, Leslie SW · StatPearls 2025 · NBK482385 · 28k ký tự
Đang tải…
Garza FA, Leslie SW. Anatomy, Abdomen and Pelvis: Kidneys. StatPearls [Internet]. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2025. NBK482385 · PMID 29494007 · CC BY-NC-ND 4.0. Trích nguyên văn, không chỉnh sửa.
Anatomy, Retroperitoneum: Nerve Supply to the KidneysOfumwengbe O, Leslie SW · StatPearls 2025 · NBK459339 · 12k ký tự
Đang tải…
Ofumwengbe O, Leslie SW. Anatomy, Retroperitoneum: Nerve Supply to the Kidneys. StatPearls [Internet]. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2025. NBK459339 · PMID 29083631 · CC BY-NC-ND 4.0. Trích nguyên văn, không chỉnh sửa.
Các cơ quan trong hệ
Tài liệu tham khảo
Nguồn tham khảo cho các số liệu và mô tả trên trang, tra cứu trên PubMed (Thư viện Y khoa Quốc gia Hoa Kỳ).
- [1]Design-based stereological methods for estimating numbers of glomerular podocytesPuelles VG et al., Annals of anatomy = Anatomischer Anzeiger 2014PMID 23845787
- [2]Complexities of the glomerular basement membraneNaylor RW et al., Nature reviews. Nephrology 2021PMID 32839582
- [3]Crosstalk between glomeruli and tubulesFogo AB et al., Nature reviews. Nephrology 2025PMID 39643696
- [4]The glomerulus: the sphere of influencePollak MR et al., Clinical journal of the American Society of Nephrology 2014PMID 24875196
- [5]Kidney Nephron DeterminationOxburgh L, Annual review of cell and developmental biology 2018PMID 30125139
- [6]Biology of claudinsAngelow S et al., American journal of physiology. Renal physiology 2008PMID 18480174
- [7]Acid-base and potassium homeostasisLee Hamm L et al., Seminars in nephrology 2013PMID 23953803
- [8]Renal tubule injury: a driving force toward chronic kidney diseaseLiu BC et al., Kidney international 2018PMID 29361307
- [9]Glomerular hyperfiltration as a therapeutic target for CKDKanbay M et al., Nephrology, dialysis, transplantation 2024PMID 38308513
- [10]Podocyte Death in Diabetic Kidney Disease: Potential Molecular Mechanisms and Therapeutic TargetsZhong S et al., International journal of molecular sciences 2024PMID 39201721
- [11]Normal reference values for glomerular filtration rate: what do we really know?Delanaye P et al., 2012PMID 22802582Căn cứ cho: Mức lọc cầu thận


