Hệ xươngXương chày
Hệ xương· Tibia

Xương chày

Mô hình

Rê hoặc chạm để xem tên, bấm để đọc mô tả; bấm tên trong chú giải để bay tới cấu trúc. Mô hình dựng bằng thuật toán theo kích thước mô học, màu theo quy ước minh họa.

Mô tả

Xương lớn chịu lực của cẳng chân, nằm phía trong xương mác. Đầu trên tham gia khớp gối, đầu dưới tham gia khớp cổ chân; mặt trong thân xương nằm ngay dưới da.

Các phần cấu tạo

Mỗi phần có thẻ riêng; bấm “Xem trên mô hình” để bay tới và chọn phần đó trong mô hình 3D phía trên.

  1. 01

    Mâm chày (lồi cầu chày)

    Condyli tibiae

    Đầu trên rộng gồm lồi cầu trong và ngoài, mặt trên phẳng là mâm chày đỡ hai sụn chêm và lồi cầu xương đùi. Giữa hai mâm là lồi gian lồi cầu và các diện cho dây chằng chéo, sụn chêm bám. Lồi cầu ngoài có diện khớp với chỏm xương mác.

  2. 02

    Lồi củ chày

    Tuberositas tibiae

    Gờ xương ở mặt trước đầu trên, nơi bám của dây chằng bánh chè, truyền lực của cơ tứ đầu đùi. Ở thiếu niên hay vận động, sụn tăng trưởng tại đây có thể viêm, gây đau và lồi to (bệnh Osgood–Schlatter).

  3. 03

    Thân xương chày

    Corpus tibiae

    Thân hình lăng trụ tam giác; mặt trong và bờ trước (mào chày) nằm ngay dưới da, nên gãy xương chày hay hở và chậm liền do ít cơ che phủ. Mặt sau có đường cơ dép. Màng gian cốt nối bờ ngoài với xương mác, chia khoang trước và khoang sau cẳng chân.

  4. 04

    Mắt cá trong

    Malleolus medialis

    Mỏm xương ở đầu dưới, phía trong, ôm mặt trong xương sên và là nơi bám của dây chằng delta. Phía sau mắt cá trong có gân cơ chày sau, gấp dài các ngón, động mạch chày sau và thần kinh chày đi qua dưới mạc giữ gân gấp.

  5. 05

    Liên kết chày – mác

    Articulationes tibiofibulares

    Khớp chày – mác trên là khớp hoạt dịch phẳng; ở dưới là khớp sợi (liên kết dây chằng) giữ chặt gọng chày – mác ôm xương sên. Tổn thương dây chằng chày – mác dưới trước gây bong gân “mắt cá cao”, lâu lành hơn bong gân thường.

Vị trí và liên quan

Đầu trên rộng với hai lồi cầu tạo mâm chày, giữa có lồi gian lồi cầu nơi bám dây chằng chéo và sụn chêm; lồi củ chày ở trước là nơi bám dây chằng bánh chè. Thân xương hình lăng trụ tam giác với bờ trước sắc (mào chày). Đầu dưới có mắt cá trong và diện khớp với xương sên, cùng mắt cá ngoài của xương mác tạo gọng chày – mác ôm lấy xương sên.

Xương chày và xương mác.
Xương chày và xương mác.OpenStax College · CC BY 3.0 · Nguồn

Hình thể và cấu tạo

Khớp cổ chân (khớp sên – cẳng chân) là khớp bản lề cho gấp mu và gấp gan chân, vững nhất ở tư thế gấp mu vì phần trước ròng rọc xương sên rộng hơn. Dây chằng delta ở trong rất chắc; các dây chằng bên ngoài (sên – mác trước, gót – mác, sên – mác sau) yếu hơn nên bong gân cổ chân thường do lật trong.

Khớp gối nhìn bên: xương đùi, xương chày, xương bánh chè, sụn chêm và dây chằng.
Khớp gối nhìn bên: xương đùi, xương chày, xương bánh chè, sụn chêm và dây chằng.BruceBlaus . When using this image in external sources it can be cited as: Blausen.com staff (2014). " Medical gallery of Blausen Medical 2014 ". WikiJournal of Medicine 1 (2). DOI : 10.15347/wjm/2014 · CC BY 3.0 · Nguồn

Mạch máu và thần kinh

Xương nhận máu nuôi từ động mạch chày sau (động mạch nuôi xương lớn) và màng xương từ động mạch chày trước. Vì mặt trong nằm dưới da và đoạn một phần ba dưới nghèo mạch, gãy xương chày hay hở và chậm liền; chấn thương cẳng chân có thể gây hội chứng khoang.

Thân xương chày và khớp chày – mác dưới

Xương chày là xương chịu lực của cẳng chân, lớn và chắc hơn nhiều so với xương mác. Đầu trên tạo phần dưới khớp gối với xương đùi; đầu dưới cùng xương mác và xương sên tạo khớp cổ chân. Xương chày nằm trong xương mác và nối với xương mác bằng màng gian cốt. Đầu trên có lồi cầu trong và lồi cầu ngoài; giữa hai lồi cầu là diện gian lồi cầu, nơi bám của các dây chằng chéo và sụn chêm.[1]

Thân xương chày có thiết diện tam giác, với ba bờ (trước, trong, gian cốt) và ba mặt (ngoài, trong, sau). Mặt trong phần lớn nằm ngay dưới da. Mặt ngoài áp vào khoang trước cẳng chân, còn mặt sau áp vào khoang sau.[1]

Khoảng 20% ca gãy cổ chân có kèm tổn thương khớp chày – mác dưới. Dây chằng delta không thuộc phức hợp khớp này nhưng góp phần quan trọng vào sự vững của gọng chày – mác, nên luôn cần được đánh giá. Giải phẫu khớp chày – mác dưới thay đổi nhiều giữa các cá thể, vì vậy nên chụp cả hai cổ chân để so sánh, nhất là khi mất vững kín đáo. Các nghiệm pháp đánh giá động khớp theo cả ba mặt phẳng là đáng tin cậy nhất.[2]

Bệnh Blount là biến dạng vẹo trong đầu trên xương chày, có hai thể: khởi phát sớm (trước 4 tuổi) và khởi phát muộn. Mối liên quan chặt với béo phì ở trẻ em gợi ý cơ chế cơ học. Biến dạng gồm vẹo trong, gập góc ra trước và xoay trong xương chày, kèm ngắn chi. Ở thể sớm, đục xương chỉnh trục trước 4 tuổi làm giảm nguy cơ tái phát.[3]

Toàn văn tham khảo (StatPearls)

Nguyên văn tiếng Anh các chương StatPearls về chủ đề này, giữ đúng bản gốc. Giấy phép CC BY-NC-ND 4.0 chỉ cho phép sao chép nguyên văn, không cho dịch hay rút gọn, nên phần tiếng Việt ở trên là bài viết diễn giải riêng có trích dẫn.

Anatomy, Bony Pelvis and Lower Limb: TibiaBourne M, Sinkler MA, Murphy PB · StatPearls 2023 · NBK526053 · 11k ký tự

Đang tải…

Bourne M, Sinkler MA, Murphy PB. Anatomy, Bony Pelvis and Lower Limb: Tibia. StatPearls [Internet]. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2023. NBK526053 · PMID 30252309 · CC BY-NC-ND 4.0. Trích nguyên văn, không chỉnh sửa.

Các cơ quan trong hệ

Nội dung phục vụ mục đích học tập và tham khảo, không thay thế chẩn đoán hay tư vấn của nhân viên y tế.

Mô hình: Z-Anatomy, dựa trên BodyParts3D © The Database Center for Life Science; vỏ não từ Brain for Blender (A. M. Winkler); qua bộ dữ liệu Svitylo 3D Anatomy Atlas. Giấy phép CC BY-SA 4.0. Đã chuyển hệ tọa độ và tô màu lại.