Xương cánh tay
Mô hình
Rê hoặc chạm để xem tên, bấm để đọc mô tả; bấm tên trong chú giải để bay tới cấu trúc. Mô hình dựng bằng thuật toán theo kích thước mô học, màu theo quy ước minh họa.
Mô tả
Xương dài của cánh tay, khớp với xương vai ở khớp vai và với xương quay, xương trụ ở khớp khuỷu. Nhiều cơ và thần kinh quan trọng bám hoặc chạy sát xương.
Các phần cấu tạo
Mỗi phần có thẻ riêng; bấm “Xem trên mô hình” để bay tới và chọn phần đó trong mô hình 3D phía trên.
- 01
Chỏm và cổ giải phẫu
Caput et collum anatomicum humeri
Chỏm hình một phần ba khối cầu, hướng vào trong, lên trên và ra sau, khớp với ổ chảo xương vai. Ổ chảo chỉ bằng khoảng một phần ba chỏm, nên khớp vai linh hoạt nhất nhưng dễ trật nhất cơ thể, thường trật ra trước. Cổ giải phẫu là rãnh hẹp ngay quanh chỏm, nơi bám của bao khớp.
- 02
Mấu động lớn và bé
Tuberculum majus et minus
Mấu động lớn ở ngoài nhận ba cơ chóp xoay (trên gai, dưới gai, tròn bé); mấu động bé ở trước nhận cơ dưới vai. Giữa hai mấu là rãnh gian củ cho gân đầu dài cơ nhị đầu đi qua, được dây chằng ngang cánh tay giữ lại.
- 03
Cổ phẫu thuật
Collum chirurgicum humeri
Chỗ thắt ngay dưới hai mấu động, nối đầu trên với thân, là nơi gãy hay gặp ở người cao tuổi loãng xương. Thần kinh nách và động mạch mũ cánh tay sau vòng quanh cổ phẫu thuật nên có thể bị tổn thương, gây liệt cơ delta và mất cảm giác vùng “phù hiệu”.
- 04
Thân xương
Corpus humeri
Thân hình trụ ở trên, hình lăng trụ tam giác ở dưới. Mặt ngoài có lồi củ delta (bám cơ delta); mặt sau có rãnh thần kinh quay chéo xuống dưới ra ngoài, chứa thần kinh quay và động mạch cánh tay sâu. Gãy thân xương cánh tay có thể làm liệt thần kinh quay, gây bàn tay rủ.
- 05
Đầu dưới
Extremitas distalis humeri
Lồi cầu cánh tay gồm chỏm con (khớp với chỏm xương quay) và ròng rọc (khớp với khuyết ròng rọc xương trụ). Phía trên có hố vẹt ở trước và hố khuỷu ở sau nhận mỏm tương ứng của xương trụ khi gập và duỗi. Gãy trên lồi cầu là gãy khuỷu hay gặp nhất ở trẻ em, có nguy cơ tổn thương động mạch cánh tay.
- 06
Mỏm trên lồi cầu trong và ngoài
Epicondyli humeri
Mỏm trên lồi cầu ngoài là nguyên ủy chung của các cơ duỗi cẳng tay, viêm điểm bám ở đây gọi là “khuỷu tay tennis”. Mỏm trên lồi cầu trong lớn hơn, là nguyên ủy chung của các cơ gấp (“khuỷu tay golf”); thần kinh trụ chạy trong rãnh ngay sau nó, nơi va vào gây cảm giác tê buốt lan xuống ngón út.
Vị trí và liên quan
Đầu trên gồm chỏm (khớp với ổ chảo xương vai), cổ giải phẫu, củ lớn và củ bé (nơi bám các cơ chóp xoay) ngăn bởi rãnh gian củ chứa gân đầu dài cơ nhị đầu, và cổ phẫu thuật, nơi hay gãy ở người già. Thân xương có lồi củ delta và rãnh thần kinh quay chạy chếch ở mặt sau. Đầu dưới có lồi cầu (chỏm con khớp với xương quay, ròng rọc khớp với xương trụ) và hai mỏm trên lồi cầu.
Hình thể và cấu tạo
Khớp vai là khớp linh hoạt nhất cơ thể vì chỏm lớn mà ổ chảo nông; độ vững dựa chủ yếu vào sụn viền, bao khớp và các cơ chóp xoay (trên gai, dưới gai, tròn bé, dưới vai). Vì vậy trật khớp vai (thường ra trước) rất hay gặp.
Mạch máu và thần kinh
Xương nhận máu từ các động mạch mũ cánh tay trước và sau (quanh cổ phẫu thuật) và động mạch cánh tay sâu. Ba thần kinh liên quan sát xương: thần kinh nách ở cổ phẫu thuật, thần kinh quay ở rãnh thần kinh quay giữa thân xương, thần kinh trụ sau mỏm trên lồi cầu trong; mỗi vị trí gãy có kiểu liệt đặc trưng.
Mốc giải phẫu và gãy đầu trên xương cánh tay
Xương cánh tay là xương lớn nhất của chi trên. Đầu trên tạo khớp chỏm – ổ chảo với ổ chảo xương vai. Cổ giải phẫu, di tích của sụn tiếp hợp, ngăn chỏm với củ lớn và củ bé; rãnh gian củ chạy dọc giữa hai củ. Dưới các củ là cổ phẫu thuật, nơi hay bị gãy. Thân xương hình trụ có lồi củ delta ở mặt ngoài và rãnh thần kinh quay (rãnh xoắn) ở mặt sau.[1]
Đầu dưới loe rộng thành mỏm trên lồi cầu trong và ngoài, và tận cùng bằng lồi cầu. Lồi cầu gồm chỏm con khớp với chỏm xương quay và ròng rọc khớp với khuyết ròng rọc xương trụ. Trên ròng rọc là hố vẹt, nhận mỏm vẹt xương trụ; trên chỏm con là hố quay, nhận chỏm xương quay khi gấp khuỷu. Mặt sau có hố khuỷu, nhận mỏm khuỷu xương trụ.[1]
Gãy đầu trên xương cánh tay là chấn thương thường gặp. Nhánh lên của động mạch mũ cánh tay trước cấp máu cho phần lớn chỏm xương. Khi gãy, củ lớn thường di lệch lên trên và ra sau, củ bé và thân xương di lệch vào trong. Chỏm có thể bị củ còn dính kéo theo, cài vẹo ngoài, hoặc trong ca nặng thì trật, cài hay vỡ đôi. Loãng xương tại chỗ có thể làm hỏng kết hợp xương; dùng dụng cụ cố định góc và bắt vít vào vùng xương chắc nhất giúp cải thiện kết quả.[2]
Toàn văn tham khảo (StatPearls)
Nguyên văn tiếng Anh các chương StatPearls về chủ đề này, giữ đúng bản gốc. Giấy phép CC BY-NC-ND 4.0 chỉ cho phép sao chép nguyên văn, không cho dịch hay rút gọn, nên phần tiếng Việt ở trên là bài viết diễn giải riêng có trích dẫn.
Anatomy, Shoulder and Upper Limb, HumerusMostafa E, Imonugo O, Varacallo MA · StatPearls 2023 · NBK534821 · 18k ký tự
Đang tải…
Mostafa E, Imonugo O, Varacallo MA. Anatomy, Shoulder and Upper Limb, Humerus. StatPearls [Internet]. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2023. NBK534821 · PMID 30521242 · CC BY-NC-ND 4.0. Trích nguyên văn, không chỉnh sửa.
Các cơ quan trong hệ
Tài liệu tham khảo
Nguồn tham khảo cho các số liệu và mô tả trên trang, tra cứu trên PubMed (Thư viện Y khoa Quốc gia Hoa Kỳ).
- [1]Anatomy, Shoulder and Upper Limb, HumerusMostafa E et al., StatPearls 2023PMID 30521242
- [2]Proximal humerus fracturesSanchez-Sotelo J, Clinical anatomy 2006PMID 16506205
- [3]Anatomy, BonesStatPearls (NCBI Bookshelf)PMID 30725884Căn cứ cho: Số lượng xương
- [4]Calcium metabolism in health and diseasePeacock M, 2010PMID 20089499Căn cứ cho: Dự trữ calci trong xương

