Hệ tiêu hóaTá tràng
Hệ tiêu hóa· Duodenum

Tá tràng

Mô hình

Các lớp

Mô hình giải phẫu Z-Anatomy dựa trên BodyParts3D, giấy phép CC BY-SA 4.0.

Mô tả

Đoạn đầu của ruột non, dài khoảng 25 cm, uốn hình chữ C ôm lấy đầu tụy, phần lớn nằm sau phúc mạc. Gồm bốn phần: trên, xuống, ngang và lên; ở phần xuống, ống mật chủ và ống tụy đổ vào nhú tá lớn. Tá tràng trung hòa dịch vị và là nơi enzyme tụy và mật bắt đầu tiêu hóa thức ăn.

Các phần cấu tạo

Mỗi phần có thẻ riêng; bấm “Xem trên mô hình” để bay tới và chọn phần đó trong mô hình 3D phía trên.

  1. 01

    Đoạn trên (D1)

    Pars superior duodeni

    Dài khoảng 5 cm từ môn vị ngang L1; 2 cm đầu (hành tá tràng) di động, có mạc treo và thành nhẵn trên phim cản quang, là nơi gặp khoảng 95% loét tá tràng. Loét thành sau có thể ăn vào động mạch vị – tá tràng gây chảy máu nặng.

  2. 02

    Đoạn xuống (D2)

    Pars descendens duodeni

    Dài khoảng 7–10 cm, đi xuống bên phải L1–L3, sau phúc mạc, ôm đầu tụy. Thành sau trong có nhú tá lớn (bóng Vater, cách môn vị khoảng 7–10 cm) và trên đó khoảng 2 cm là nhú tá bé nơi ống tụy phụ đổ vào.

  3. 03

    Đoạn ngang (D3)

    Pars horizontalis duodeni

    Chạy ngang qua L3 từ phải sang trái, bị kẹp giữa động mạch mạc treo tràng trên ở trước và động mạch chủ bụng ở sau. Góc giữa hai động mạch hẹp (sụt cân nhiều) có thể chèn ép D3 gây hội chứng động mạch mạc treo tràng trên.

  4. 04

    Đoạn lên (D4) và góc tá – hỗng tràng

    Pars ascendens duodeni; Flexura duodenojejunalis

    Đi lên bên trái động mạch chủ tới L2, uốn ra trước thành góc tá – hỗng tràng, được treo bởi cơ treo tá tràng (dây chằng Treitz) – mốc phân biệt xuất huyết tiêu hóa trên và dưới. Các ngách tá tràng quanh góc có thể gây thoát vị nội.

  5. 05

    Niêm mạc và tuyến Brunner

    Plicae circulares; Glandulae duodenales

    Từ D2 trở đi niêm mạc có nếp vòng (Kerckring) và nhung mao; lớp dưới niêm có tuyến tá tràng (Brunner) tiết nhầy kiềm trung hòa dưỡng trấp acid, đặc trưng mô học của tá tràng. Tế bào nội tiết tiết secretin và cholecystokinin.

Vị trí và liên quan

Phần trên (hành tá tràng) ngang L1 và còn di động, phần xuống chạy cạnh phải đầu tụy và trước thận phải, phần ngang bắt chéo trước tĩnh mạch chủ dưới và động mạch chủ, sau động mạch mạc treo tràng trên; phần lên tới góc tá – hỗng tràng ngang L2, được treo bởi cơ treo tá tràng (dây chằng Treitz), mốc phân biệt xuất huyết tiêu hóa trên và dưới.

Tá tràng và tụy (Gray, hình 1056).
Tá tràng và tụy (Gray, hình 1056).Henry Vandyke Carter · Public domain · Nguồn

Hình thể và cấu tạo

Niêm mạc có nếp vòng và nhung mao như phần còn lại của ruột non; riêng tấm dưới niêm mạc có tuyến Brunner tiết chất nhầy kiềm bảo vệ niêm mạc khỏi acid dạ dày. Hành tá tràng nhẵn, là vị trí thường gặp của loét tá tràng. Nhú tá lớn ở thành sau trong của phần xuống, khoảng 7–10 cm cách môn vị; nhú tá bé ở trên đó cho ống tụy phụ.

Tụy nằm trong khung tá tràng: đầu, thân, đuôi và ống tụy.
Tụy nằm trong khung tá tràng: đầu, thân, đuôi và ống tụy.BruceBlaus . When using this image in external sources it can be cited as: Blausen.com staff (2014). " Medical gallery of Blausen Medical 2014 ". WikiJournal of Medicine 1 (2). DOI : 10.15347/wjm/2014 · CC BY 3.0 · Nguồn

Mạch máu và thần kinh

Tá tràng nằm ở ranh giới hai vùng cấp máu của ruột trước và ruột giữa: cung tá tụy được tạo bởi động mạch tá tụy trên (từ động mạch vị tá tràng, nhánh thân tạng) và tá tụy dưới (từ động mạch mạc treo tràng trên). Động mạch vị tá tràng chạy ngay sau hành tá tràng, nên loét mặt sau có thể gây chảy máu ồ ạt. Hội chứng động mạch mạc treo tràng trên xảy ra khi phần ngang bị kẹp giữa động mạch này và động mạch chủ.

Sinh lý

Tá tràng là nơi điều khiển và phối hợp chức năng dạ dày – tá tràng. Niêm mạc tá tràng có cơ chế phòng vệ nhiều tầng trước acid và pepsin từ dạ dày: lớp nhầy và bicarbonat, liên kết biểu mô, lưu lượng máu niêm mạc, nitric oxid, các peptid kháng khuẩn (β-defensin) và tế bào miễn dịch như đại thực bào, tế bào tua.[1][2]

Niêm mạc tá tràng còn “cảm nhận hóa học” lòng ruột: acid béo chuỗi dài, acid mật, acid béo chuỗi ngắn do vi khuẩn tạo ra và lipopolysaccharid gắn vào thụ thể trên tế bào nội tiết ruột và tế bào viêm. Tín hiệu này điều chỉnh bảo vệ niêm mạc, nhu động, cảm giác tạng, hấp thu dưỡng chất, và lan ra toàn thân tới chuyển hóa, cân bằng năng lượng và cảm giác no.[3]

Liên hệ lâm sàng

Bằng chứng ngày càng chỉ ra tá tràng là vùng then chốt trong khó tiêu chức năng: giảm toàn vẹn hàng rào niêm mạc và viêm mức độ thấp (tăng bạch cầu ái toan, dưỡng bào) kèm thay đổi tín hiệu thần kinh và hoạt hóa miễn dịch toàn thân. Acid, mật, hệ vi sinh và kháng nguyên thức ăn là các tác nhân nghi ngờ, nhưng chưa chứng minh được quan hệ nhân quả với triệu chứng.[1]

Nhú tá lớn (papilla duodeni major, bóng Vater) là nơi ống mật chủ và ống tụy đổ vào phần xuống tá tràng. Ung thư bóng Vater hiếm (0,5–0,9/100 000 người), gồm típ ruột và típ mật – tụy (tiên lượng xấu hơn); điều trị chuẩn là cắt khối tá tụy kèm nạo hạch. U tuyến nhú khu trú có thể cắt qua nội soi (papillectomy).[4][5]

Teo tá tràng và ruột xoay bất thường là nguyên nhân tắc ruột sơ sinh, thường được nghi ngờ từ trước sinh; ruột xoay bất thường đặc biệt nguy hiểm vì có thể gây xoắn ruột, cần phẫu thuật cấp cứu.[6]

Toàn văn tham khảo (StatPearls)

Nguyên văn tiếng Anh các chương StatPearls về chủ đề này, giữ đúng bản gốc. Giấy phép CC BY-NC-ND 4.0 chỉ cho phép sao chép nguyên văn, không cho dịch hay rút gọn, nên phần tiếng Việt ở trên là bài viết diễn giải riêng có trích dẫn.

Anatomy, Abdomen and Pelvis: DuodenumOmole AE, Gogna S, Khorasani-Zadeh A · StatPearls 2026 · NBK482390 · 11k ký tự

Đang tải…

Omole AE, Gogna S, Khorasani-Zadeh A. Anatomy, Abdomen and Pelvis: Duodenum. StatPearls [Internet]. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2026. NBK482390 · PMID 29494012 · CC BY-NC-ND 4.0. Trích nguyên văn, không chỉnh sửa.

Các cơ quan trong hệ

Nội dung phục vụ mục đích học tập và tham khảo, không thay thế chẩn đoán hay tư vấn của nhân viên y tế.

Mô hình: Z-Anatomy, dựa trên BodyParts3D © The Database Center for Life Science; vỏ não từ Brain for Blender (A. M. Winkler); qua bộ dữ liệu Svitylo 3D Anatomy Atlas. Giấy phép CC BY-SA 4.0. Đã chuyển hệ tọa độ và tô màu lại.