ドキュメント会陰と骨盤底
局所解剖学· Perineum et diaphragma pelvis

会陰と骨盤底

モデル

レイヤー

BodyParts3D に基づく Z-Anatomy 解剖モデル(CC BY-SA 4.0)。

概要

会陰と骨盤底の局所モデル(男性モデル):坐骨結節、坐骨恥骨枝と恥骨結合を含む骨盤、骨盤隔膜をつくる肛門挙筋(恥骨尾骨筋、腸骨尾骨筋、恥骨肛門筋)と尾骨筋、外肛門括約筋、内閉鎖筋、泌尿生殖器(膀胱、前立腺、尿道、陰茎海綿体と尿道海綿体、精巣と精巣上体)、陰部動脈と陰部神経、仙骨神経叢、腸骨リンパ節と鼠径リンパ節。

境界と区分

会陰は骨盤隔膜の下にある菱形の領域で、前方は恥骨結合、前外側は坐骨恥骨枝、外側は坐骨結節、後外側は仙結節靱帯、後方は尾骨で境される。左右の坐骨結節を結ぶ横線が会陰を前方の尿生殖三角(尿道、陰茎または陰核の根と外陰)と後方の肛門三角(肛門管と左右の坐骨肛門窩)に分ける。2つの三角の間にある会陰体は多くの筋が集まる点である。[1][2]

男性の骨盤(Gray's 図 241)。
男性の骨盤(Gray's 図 241)。Henry Vandyke Carter · Public domain · 出典

浅層から深層へ

骨盤隔膜は骨盤の筋性の床で、肛門挙筋(恥骨尾骨筋、恥骨直腸筋、腸骨尾骨筋)と尾骨筋からなり、恥骨体、内閉鎖筋膜の腱弓と坐骨棘から起こり尾骨と肛門尾骨靱帯に停止する。その下の尿生殖三角には会陰膜と球海綿体筋、坐骨海綿体筋、会陰横筋があり、肛門三角には外肛門括約筋と脂肪で満たされた坐骨肛門窩があり、その外側壁は内閉鎖筋である。3Dモデルは男性モデルで浅会陰筋を欠き、筋層は骨盤隔膜、外肛門括約筋と内閉鎖筋を示し、会陰を下から見られるよう大腿と殿部の筋は省いてある。[3][1]

子宮、膀胱、直腸を示す女性骨盤の矢状断面(Gray's 図 1166)。
子宮、膀胱、直腸を示す女性骨盤の矢状断面(Gray's 図 1166)。Henry Vandyke Carter · Public domain · 出典

血管、神経とリンパ

陰部神経血管束(内陰部動脈・静脈と陰部神経S2–S4)は梨状筋下の大坐骨孔から骨盤を出て、坐骨棘と仙棘靱帯を回り、小坐骨孔から会陰に入り、坐骨肛門窩外側壁の陰部神経管(アルコック管)内を走る。その枝は下直腸、会陰、陰茎または陰核の背神経と背動脈である。櫛状線より下の肛門管、会陰の皮膚、陰嚢と外陰のリンパは浅鼠径リンパ節へ、前立腺と膀胱のリンパは腸骨リンパ節へ注ぐ。[4][5][6][7]

発生

骨盤部の筋は2つの胚性群に由来する。恥骨尾骨群は坐骨尾骨筋と肛門挙筋を、恥骨尿道・膀胱・直腸仙骨靱帯とともに形成し、総排泄腔周囲の筋群は括約筋と会陰筋を形成する。肛門挙筋は有尾哺乳類の尾の筋の進化的名残である。その原基は第9週に認められ、すでに疎性間葉によって3部に分かれており、第14週には漏斗状の形が明らかになり、性差は妊娠中期に現れる。胎児では明瞭な線維性中隔が坐骨肛門窩の壁側壁と臓側壁を結び、会陰膜の後部に付着する。成人ではこれらの線維が脂肪小葉の間に広がり、内閉鎖筋膜、大殿筋、括約筋に付着して、坐骨肛門窩の脂肪を支える骨組みを形成する。[1][3][2]

解剖学的変異

陰部神経は太さ、走行、枝の数、支配する構造が大きく異なる。小規模な屍体研究でも複数の変異がしばしば見つかり、S2〜S4以外からの線維を受ける人もいる。肛門挙筋神経は第4仙骨神経から直接、あるいは尾骨神経叢から起こることがある。女性のMRIでは肛門挙筋複合体の菲薄化や部分的無形成などの形態変異がみられる。加齢は女性の骨盤底を変化させる。筋緊張が低下し、生殖裂孔が広がり、腸骨尾骨筋の線維はより尾側を向き、恥骨直腸筋の後部は薄くなる。過剰な体重は直腸を拡張させ、会陰、子宮頸部、膀胱頸部を下方へ押し下げる。男性では体重が会陰の位置にさらに大きな影響を与える。[7][3][1]

臨床との関連

陰部神経ブロックは神経が仙棘靱帯の後ろを回る坐骨棘付近で行い、分娩や会陰の処置の痛みを和らげる。分娩時の会陰体の裂傷は骨盤底を弱め、骨盤臓器脱や尿失禁の一因となりうる。坐骨肛門窩膿瘍は肛門後隙を通って反対側に広がることがある(馬蹄形膿瘍)。前立腺は直腸のすぐ前にあり、直腸指診で診察できる。[6][7]

外科的・手技上の留意点

骨盤底機能障害は、構造的支持や神経路を損なう産科、泌尿器科、大腸肛門科の処置に続いて起こることがある。経腟分娩では骨盤出口が拡張し、肛門挙筋、会陰体、陰部神経に負荷がかかり、肛門挙筋の断裂、会陰裂傷、一過性の陰部神経麻痺を生じうる。陰部神経は帝王切開、根治的前立腺全摘術、骨盤の試験開腹、腫瘍切除の際にも危険にさらされるため、坐骨棘を回り陰部神経管を通るその走行を知っておく必要がある。肛門周囲膿瘍は括約筋間腺の感染の急性期であり、痔瘻は同じ疾患の慢性期である。膿は坐骨肛門窩へ広がることがある。肛門挙筋の手術(腫瘍、外傷、脱出に対する)は、非侵襲的治療が奏効しない場合にのみ検討される。[1][7][2][3]

主な構造

  • Diaphragma pelvis

    名称
    骨盤隔膜
    位置、役割
    肛門挙筋と尾骨筋;骨盤臓器を支える
  • M. levator ani

    名称
    肛門挙筋
    位置、役割
    恥骨尾骨筋、恥骨直腸筋、腸骨尾骨筋の部分
  • Trigonum urogenitale

    名称
    尿生殖三角
    位置、役割
    坐骨結節間線の前;尿道と外生殖器
  • Trigonum anale

    名称
    肛門三角
    位置、役割
    坐骨結節間線の後ろ;肛門管と坐骨肛門窩
  • Fossa ischioanalis

    名称
    坐骨肛門窩
    位置、役割
    肛門挙筋と内閉鎖筋の間の脂肪で満たされた腔
  • Canalis pudendalis

    名称
    陰部神経管(アルコック管)
    位置、役割
    内閉鎖筋膜が分かれてできる;陰部神経血管束を通す
  • Corpus perineale

    名称
    会陰体
    位置、役割
    2つの三角の間で多くの筋が会する線維筋性の結節

各レイヤーの内容

皮膚Cutis5
  • Regio analis · Anal region
  • Regio glutea · Gluteal region
  • Regio urogenitalis · Urogenital region
  • Sulcus gluteus · Gluteal fold
  • Trigonum femorale · Femoral triangle
筋、筋膜と腱鞘Musculi, fasciae et vaginae tendinum14
  • (Bursa iliopectinea) · (Iliopectineal bursa)
  • Arcus iliopectineus · Iliopectineal arch
  • Arcus tendineus levatoris ani · Tendinous arch of levator ani
  • Bursa ischiadica obturatoris interni · Sciatic bursa of obturator internus
  • Bursa subtendinea obturatoris interni · Subtendinous bursa of obturator internus
  • Bursae intermusculares gluteae · Intermuscular gluteal bursae
  • Ligamentum inguinale · Inguinal ligament
  • Musculus coccygeus · Coccygeus muscle
  • Musculus iliococcygeus · Iliococcygeus muscle
  • Musculus puboanalis · Pubo-analis muscle
  • Musculus pubococcygeus · Pubococcygeus muscle
  • Musculus pyramidalis · Pyramidalis muscle
  • Obturator internus · Obturator internus
  • Sphincter externus ani · External anal sphincter
骨と軟骨Ossa et cartilagines3
  • Os coccygis · Coccyx
  • Os coxae · Hip bone
  • Os sacrum · Sacrum
関節と靱帯Juncturae et ligamenta21
  • Capsula articularis coxae · Articular capsule of hip joint
  • Cartilago triradiata · Triradiate cartilage
  • Discus interpubicus · Interpubic disc
  • Frenula capsulae
  • Labrum acetabuli · Acetabular labrum
  • Ligamentum capitis femoris · Ligament of head of femur
  • Ligamentum intercornuale · Intercornual ligament
  • Ligamentum ischiofemorale · Ischiofemoral ligament
  • Ligamentum pubicum inferius · Inferior pubic ligament
  • Ligamentum pubicum superius · Superior pubic ligament
  • Ligamentum pubofemorale · Pubofemoral ligament
  • Ligamentum sacroiliacum posterius · Posterior sacro-iliac ligament
  • Ligamentum sacrospinale · Sacrospinous ligament
  • Ligamentum sacrotuberale · Sacrotuberous ligament
  • Ligamentum transversum acetabuli · Transverse acetabular ligament
  • Membrana obturatoria · Obturator membrane
  • Pars descendens ligamenti iliofemoralis · Descending part of iliofemoral ligament
  • Pars transversa ligamenti iliofemoralis · Transverse part of iliofemoral ligament
  • Symphysis pubica · Pubic symphysis
  • Symphysis Sacrococcygea · Sacrococcygeal symphysis
  • Zona orbicularis · Zona orbicularis
泌尿生殖器Organa urogenitalia12
  • Corpus cavernosum penis · Corpus cavernosum of penis
  • Corpus spongiosum penis · Corpus spongiosum of penis
  • Ductus deferens · Ductus deferens
  • Ductus ejaculatorius · Ejaculatory duct
  • Epididymis · Epididymis
  • Glandula seminalis · Seminal gland
  • Glans penis · Glans penis
  • Prostata · Prostate
  • Testis · Testis
  • Ureter · Ureter
  • Urethra · Urethra
  • Vesica urinaria · Urinary bladder
動脈Arteriae14
  • Arteria anorectalis superior · Superior anorectal artery
  • Arteria circumflexa lateralis femoris · Lateral circumflex femoral artery
  • Arteria circumflexa medialis femoris · Medial circumflex femoral artery
  • Arteria dorsalis penis · Dorsal artery of penis
  • Arteria glutea inferior · Inferior gluteal artery
  • Arteria obturatoria · Obturator artery
  • Arteria profunda femoris · Deep femoral artery
  • Arteria profunda penis · Deep artery of penis
  • Arteria pudendalis externa profunda · Deep external pudendal artery
  • Arteria pudendalis externa superficialis · Superficial external pudendal artery
  • Arteria pudendalis interna · Internal pudendal artery
  • Arteria sacralis mediana · Median sacral artery
  • Arteria testicularis dextra · Right testicular artery
  • Arteria testicularis sinistra · Left testicular artery
静脈Venae11
  • Vena dorsalis profunda penis · Deep dorsal vein of penis
  • Vena profunda femoris · Deep femoral vein
  • Vena pudendalis interna · Internal pudendal vein
  • Vena testicularis dextra · Right testicular vein
  • Vena testicularis sinistra · Left testicular vein
  • Venae circumflexae latérales · Lateral circumflex femoral veins
  • Venae circumflexae mediales · Medial circumflex femoral veins
  • Venae dorsales superficiales penis · Superficial dorsal veins of penis
  • Venae gluteae inferiores · Inferior gluteal veins
  • Venae pudendales extemae · External pudendal veins
  • Venae sacrales latérales · Lateral sacral veins
神経Nervi9
  • Cauda equina · Cauda equina
  • Nervus cutaneus posterior femoris · Posterior femoral cutaneous nerve
  • Nervus ilioinguinalis · Ilio-inguinal nerve
  • Nervus obturatorius · Obturator nerve
  • Nervus pudendalis · Pudendal nerve
  • Rami cutanei mediales cruris nervi sapheni · Medial crural cutaneous branches of saphenous nerve
  • Ramus femoralis nervi genitofemoralis · Femoral branch of genitofemoral nerve
  • Ramus genitalis nervi genitofemoralis · Genital branch of genitofemoral nerve
  • Ramus posterior nervi obturatorii · Posterior branch of obturator nerve
リンパ系Systema lymphoideum18
  • (Nodus inguinalis profundus intermedius) · (Intermediate deep inguinal node)
  • (Nodus inguinalis profundus proximalis) · (Proximal deep inguinal node)
  • (Nodus lacunaris intermedius) · (Intermediate lacunar node)
  • (Nodus lacunaris lateralis) · (Lateral lacunar node)
  • (Nodus lacunaris medialis) · (Medial lacunar node)
  • Nodi epigastrici inferiores · Inferior epigastric nodes
  • Nodi glutei inferiores · Inferior gluteal nodes
  • Nodi glutei superiores · Superior gluteal nodes
  • Nodi iliaci externi intermedii · Intermediate external iliac nodes
  • Nodi inguinales superficiales inferiores · Inferior superficial inguinal nodes
  • Nodi inguinales superficiales superolaterales · Superolateral superficial inguinal nodes
  • Nodi inguinales superficiales superomediales · Superomedial superficial inguinal nodes
  • Nodi obturatorii · Obturator nodes
  • Nodi pararectales · Pararectal nodes
  • Nodi postvesicales · Postvesical nodes
  • Nodi prevesicales · Prevesical nodes
  • Nodi sacrales latérales · Lateral sacral nodes
  • Nodi vesicales latérales · Lateral vesical nodes

全文を読む(StatPearls)

このテーマに関する StatPearls の章を原文のまま掲載しています。CC BY-NC-ND 4.0 ライセンスは改変しない複製のみを認めるため、翻訳や要約はしていません。

Anatomy, Abdomen and Pelvis: Pelvic FloorBordoni B, Sugumar K, Leslie SW · StatPearls 2026 · NBK482200 · 31k 文字

読み込み中…

Bordoni B, Sugumar K, Leslie SW. Anatomy, Abdomen and Pelvis: Pelvic Floor. StatPearls [Internet]. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2026. NBK482200 · PMID 29489277 · CC BY-NC-ND 4.0. 原文のまま、改変なしで掲載。

Anatomy, Abdomen and Pelvis, Pudendal NerveKinter KJ, Newton BW · StatPearls 2023 · NBK554736 · 12k 文字

読み込み中…

Kinter KJ, Newton BW. Anatomy, Abdomen and Pelvis, Pudendal Nerve. StatPearls [Internet]. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2023. NBK554736 · PMID 32134612 · CC BY-NC-ND 4.0. 原文のまま、改変なしで掲載。

Anatomy, Abdomen and Pelvis: Ischioanal FossaSiccardi MA, Scharbach S, Bordoni B · StatPearls 2022 · NBK535387 · 11k 文字

読み込み中…

Siccardi MA, Scharbach S, Bordoni B. Anatomy, Abdomen and Pelvis: Ischioanal Fossa. StatPearls [Internet]. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2022. NBK535387 · PMID 30571008 · CC BY-NC-ND 4.0. 原文のまま、改変なしで掲載。

Anatomy, Abdomen and Pelvis: Levator Ani MuscleGowda SN, Bordoni B · StatPearls 2022 · NBK556078 · 10k 文字

読み込み中…

Gowda SN, Bordoni B. Anatomy, Abdomen and Pelvis: Levator Ani Muscle. StatPearls [Internet]. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2022. NBK556078 · PMID 32310538 · CC BY-NC-ND 4.0. 原文のまま、改変なしで掲載。

局所解剖学

この内容は教育・参考を目的としたものであり、医療専門職による診断や助言に代わるものではありません。

モデル:Z-Anatomy(BodyParts3D © ライフサイエンス統合データベースセンターに基づく)、大脳皮質は Brain for Blender(A. M. Winkler)、Svitylo 3D Anatomy Atlas データセット経由。CC BY-SA 4.0。座標を変換し、色を付け直しています。