ドキュメント膝と膝窩
局所解剖学· Genu et fossa poplitea

膝と膝窩

モデル

レイヤー

BodyParts3D に基づく Z-Anatomy 解剖モデル(CC BY-SA 4.0)。

概要

(右)膝と膝窩の局所モデル:大腿骨下端、膝蓋骨、脛骨と腓骨の上端、2つの半月、前・後十字靱帯と側副靱帯、膝周囲の滑液包、大腿四頭筋と膝蓋靱帯、膝窩を区切るハムストリングと腓腹筋の内側頭・外側頭、膝窩動脈と膝窩静脈、脛骨神経と総腓骨神経。

境界と区分

膝は人体最大の関節で、1つの関節包の中に大腿脛骨関節と膝蓋大腿関節を含む。最大の種子骨である膝蓋骨は大腿四頭筋腱の中にある。膝窩は膝の後ろの菱形のくぼみで、4つの筋腹で境される:上外側は大腿二頭筋、上内側は半腱様筋と半膜様筋、下方は腓腹筋の内側頭と外側頭。床は大腿骨の膝窩面、膝関節包(斜膝窩靱帯)と膝窩筋で、天井は小伏在静脈が貫く膝窩筋膜である。[1][2][3]

浅層から深層へ

膝の前では大腿四頭筋腱、膝蓋骨と膝蓋靱帯が伸展機構をつくり、両側に膝蓋支帯がある。いくつかの滑液包(関節腔と交通する膝蓋上包、膝蓋前包、浅・深膝蓋下包)が摩擦を減らす。関節内ではC字形の内側半月とほぼ円形の外側半月が脛骨関節面を深くする。前十字靱帯は脛骨の前顆間区から大腿骨外側顆へ走り脛骨の前方移動を防ぎ、後十字靱帯は後方移動を防ぐ。脛側側副靱帯は内側半月にしっかり付着し外反力に抵抗し、腓側側副靱帯は外側半月から離れている。[1][4][5][6][7]

膝の側面像:大腿骨、脛骨、膝蓋骨、半月、靱帯。
膝の側面像:大腿骨、脛骨、膝蓋骨、半月、靱帯。BruceBlaus . When using this image in external sources it can be cited as: Blausen.com staff (2014). " Medical gallery of Blausen Medical 2014 ". WikiJournal of Medicine 1 (2). DOI : 10.15347/wjm/2014 · CC BY 3.0 · 出典

血管、神経とリンパ

膝窩内には浅層から深層へ脛骨神経、膝窩静脈、膝窩動脈が並び、動脈が最も深く、大腿骨膝窩面と関節包に接している。坐骨神経は通常膝窩の数cm上で脛骨神経と総腓骨神経に分かれ、総腓骨神経は大腿二頭筋の内側縁に沿って下り、腓骨頸を巻く。膝窩動脈は関節周囲で吻合網をつくる5本の膝動脈と腓腹筋への腓腹動脈を出し、膝窩筋下縁で前・後脛骨動脈に分かれる。膝窩リンパ節は小伏在静脈に沿うリンパを受ける。[3][8][9]

発生

膝は4週に間葉の凝集として始まり、6週から関節として識別できる。前十字靱帯は6〜7週に間葉の凝集として現れ、後十字靱帯は約8週に現れる。両者とも9週までに走行方向が整う。外側側副靱帯は約8週に関節包とは独立して形成されるが、内側側副靱帯は9週に発生中の関節包の凝集として始まる。これが内側側副靱帯が内側半月に付着し、外側側副靱帯が外側半月から離れている理由である。血管系は約17日目から中胚葉性に形成され、膝窩動脈は下肢芽の複雑な発生の過程で形成される。[4][5][6][9]

解剖学的変異

621例(1,242肢)のデジタルサブトラクション血管造影研究では、89.2%が教科書どおりの膝窩動脈の分岐を示した。変異には、後脛骨動脈の低形成または無形成(5.1%)、前脛骨動脈の低形成または無形成(1.7%)、前脛骨動脈の高位起始(1.2%)、両脛骨動脈の低形成(0.8%)、後脛骨動脈の高位起始(0.4%)、前方型脛骨腓骨動脈幹(0.1%)があった。一側の肢に変異がある場合、28%で対側の肢にも変異があった。女性の前十字靱帯は男性より破断荷重、剛性、弾性率が低く、女性は同年齢の男性の2〜7倍の頻度で前十字靱帯を断裂する。前十字靱帯の大腿骨側と脛骨側の付着部の大きさと位置もわずかに異なる。[9][4]

臨床との関連

足を地面に固定したままのねじれ損傷は「不幸の三徴」、すなわち前十字靱帯と脛側側副靱帯の断裂、内側半月損傷(後二者は付着している)を起こしうる。前方引き出しテストとラックマンテストは前十字靱帯を、後方引き出しテストは後十字靱帯を評価する。膝窩嚢胞(ベーカー嚢胞)は膝窩に突出した滑液の嚢で、破裂すると深部静脈血栓症に似ることがある。膝関節脱臼は骨に固定された膝窩動脈を損傷しうるため、すべての膝関節脱臼の後に末梢の脈拍を確認しなければならない。[1][4][5][6]

外科的・手技上の留意点

前十字靱帯再建の目的は機能を保ちながら安定性を回復することである。正確な骨孔の位置決めには、付着部、2つの線維束の方向、屈曲と伸展におけるそれらの挙動の理解が必要である。移植腱には自家腱(ハムストリング腱、骨付き膝蓋腱、大腿四頭筋腱)、同種腱、人工靱帯がある。後十字靱帯損傷の治療はなお議論があり、保存療法から手術療法への移行がみられ、一重束再建と二重束再建をめぐる議論が続いている。単独の内側側副靱帯断裂の大部分は、競技者であっても装具とリハビリテーションでよく治癒する。手術は複合損傷や持続する不安定性に限られる。膝への後方アプローチには膝窩動脈の変異の知識が求められ、膝窩動脈瘤の血管内治療は合併症が少ない。[4][5][6][9]

主な構造

  • Fossa poplitea

    名称
    膝窩
    位置、役割
    4つの筋腹で境される;膝窩動静脈、脛骨神経と総腓骨神経
  • Lig. cruciatum anterius

    名称
    前十字靱帯
    位置、役割
    脛骨の前方移動を防ぐ
  • Lig. cruciatum posterius

    名称
    後十字靱帯
    位置、役割
    脛骨の後方移動を防ぐ
  • Meniscus medialis

    名称
    内側半月
    位置、役割
    C字形;脛側側副靱帯に付着
  • Meniscus lateralis

    名称
    外側半月
    位置、役割
    ほぼ円形で可動性が大きい
  • Patella

    名称
    膝蓋骨
    位置、役割
    最大の種子骨、大腿四頭筋腱の中にある
  • A. poplitea

    名称
    膝窩動脈
    位置、役割
    膝窩で最も深い構造;5本の膝動脈

各レイヤーの内容

皮膚Cutis6
  • Fossa poplitea · Popliteal fossa
  • Regio anterior cruris · Anterior region of leg
  • Regio anterior genus · Anterior region of knee
  • Regio posterior cruris · Posterior region of leg
  • Regio posterior femoris · Posterior region of thigh
  • Regio posterior genus · Posterior region of knee
筋、筋膜と腱鞘Musculi, fasciae et vaginae tendinum38
  • (Bursa subtendinea prepatellaris) · Subtendinous prepatellar bursa
  • Adductor magnus · Adductor magnus
  • Bursa anserina · Anserine bursa
  • Bursa infrapatellaris profunda · Deep infrapatellar bursa
  • Bursa musculi semimembranosi · Semimembranosus bursa
  • Bursa subcutanea infrapatellaris · Subcutaneous infrapatellar bursa
  • Bursa subcutanea prepatellaris · Subcutaneous prepatellar bursa
  • Bursa subcutanea tuberositatis tibiae · Subcutaneous bursa of tuberosity of tibia
  • Bursa subtendinea inferior musculi bicipitis femoris · Inferior subtendinous bursa of biceps femoris muscle
  • Bursa subtendinea lateralis musculi gastrocnemii · Lateral subtendinous bursa of gastrocnemius muscle
  • Bursa subtendinea medialis musculi gastrocnemii · Medial subtendinous bursa of gastrocnemius muscle
  • Bursa subtendinea musculi sartorii · Subtendinous bursa of sartorius muscle
  • Bursa suprapatellaris · Suprapatellar bursa
  • Caput breve musculi bicipitis femoris · Short head of biceps femoris
  • Caput laterale musculi gastrocnemii · Lateral head of gastrocnemius
  • Caput longum musculi bicipitis femoris · Long head of biceps femoris
  • Caput mediale musculi gastrocnemii · Medial head of gastrocnemius
  • Extensor longus digitorum · Extensor digitorum longus
  • Musculus fibularis longus · Fibularis longus muscle
  • Musculus gracilis · Gracilis muscle
  • Musculus plantaris · Plantaris muscle
  • Musculus popliteus · Popliteus muscle
  • Musculus semimembranosus · Semimembranosus muscle
  • Musculus semitendinosus · Semitendinosus muscle
  • Musculus soleus · Soleus muscle
  • Musculus tibialis anterior · Tibialis anterior muscle
  • Musculus tibialis posterior · Tibialis posterior muscle
  • Musculus vastus intermedius · Vastus intermedius muscle
  • Musculus vastus lateralis · Vastus lateralis muscle
  • Musculus vastus medialis · Vastus medialis muscle
  • Retinaculum laterale patellae · Lateral patellar retinaculum
  • Retinaculum mediale patellae · Medial patellar retinaculum
  • Septum intermusculare anterius cruris · Anterior intermuscular septum of leg
  • Septum intermusculare laterale femoris · Lateral femoral intermuscular septum
  • Septum intermusculare mediale femoris · Medial femoral intermuscular septum
  • Septum intermusculare posterius cruris · Posterior intermuscular septum of leg
  • Septum intermusculare transversum cruris · Transverse intermuscular septum of leg
  • Subfacial prepatellar bursa
骨と軟骨Ossa et cartilagines4
  • Fibula · Fibula
  • Os femoris · Femur
  • Patella · Patella
  • Tibia · Tibia
関節と靱帯Juncturae et ligamenta22
  • Capsula articularis articularis tibiofibularis superior · Articular capsule of superior tibiofibular joint
  • Capsula articularis genus · Articular capsule of knee joint
  • Corpus adiposum infrapatellare · Infrapatellar fat pad
  • Ligamentum anterius capitis fibulae · Anterior ligament of fibular head
  • Ligamentum collaterale fibulare · Fibular collateral ligament
  • Ligamentum cruciatum anterius · Anterior cruciate ligament
  • Ligamentum decussatum posterius · Posterior cruciate ligament
  • Ligamentum meniscopatellare · Meniscopatellar ligament
  • Ligamentum meniscotibiale anterior (Meniscus lateral) · Anterior meniscotibial ligament (Lateral meniscus)
  • Ligamentum meniscotibiale anterior (Meniscus medial) · Anterior meniscotibial ligament (Medial meniscus)
  • Ligamentum meniscotibiale posterior (Meniscus lateral) · Posterior meniscotibial ligament (Lateral meniscus)
  • Ligamentum meniscotibiale posterior (Meniscus medial) · Posterior meniscotibial ligament (Medial meniscus)
  • Ligamentum popliteofibulare · Popliteofibular ligament
  • Ligamentum popliteum arcuatum · Arcuate popliteal ligament
  • Ligamentum popliteum obliquum · Oblique popliteal ligament
  • Ligamentum posterius capitis fibulae · Posterior ligament of fibular head
  • Ligamentum transversum genus · Transverse ligament of knee
  • Membrana interossea cruris · Interosseous membrane of leg
  • Meniscus lateralis · Lateral meniscus
  • Meniscus medialis · Medial meniscus
  • Pars profunda ligamenti collateralis tibialis · Deep part of tibial collateral ligament
  • Pars superficialis ligamenti collateralis tibialis · Superficial part of tibial collateral ligament
動脈Arteriae9
  • Arteria inferior lateralis genus · Inferior lateral genicular artery
  • Arteria inferior medialis genus · Inferior medial genicular artery
  • Arteria poplitea · Popliteal artery
  • Arteria superior lateralis genus · Superior lateral genicular artery
  • Arteria superior medialis genus · Superior medial genicular artery
  • Arteria tibialis anterior · Anterior tibial artery
  • Middle genicular artery
  • Ramus descendens arteriae circumflexae lateralis femoris · Descending branch of lateral circumflex femoral artery
  • Rete patellare · Patellar anastomosis
静脈Venae4
  • Vena poplitea · Popliteal vein
  • Vena saphena parva · Small saphenous vein
  • Venae geniculares · Genicular veins
  • Venae tibiales anteriores · Anterior tibial veins
神経Nervi8
  • Nervus cutaneus medialis surae · Medial sural cutaneous nerve
  • Nervus fibularis communis · Common fibular nerve
  • Nervus fibularis profundus · Deep fibular nerve
  • Nervus fibularis superficialis · Superficial fibular nerve
  • Nervus suralis · Sural nerve
  • Nervus tibialis · Tibial nerve
  • Ramus communicans suralis nervi fibularis communis · Sural communicating branch of common fibular nerve
  • Ramus infrapatellaris nervi sapheni · Infrapatellar branch of saphenous nerve
リンパ系Systema lymphoideum5
  • (Nodus fibularis) · (Fibular node)
  • (Nodus tibialis anterior) · (Anterior tibial node)
  • (Nodus tibialis posterior) · (Posterior tibial node)
  • Nodi poplitei profundi · Deep popliteal nodes
  • Nodi poplitei superficiales · Superficial popliteal nodes

全文を読む(StatPearls)

このテーマに関する StatPearls の章を原文のまま掲載しています。CC BY-NC-ND 4.0 ライセンスは改変しない複製のみを認めるため、翻訳や要約はしていません。

Anatomy, Bony Pelvis and Lower Limb: Knee Posterior Cruciate LigamentCox CF, Graefe SB, Black AC, Bordoni B · StatPearls 2023 · NBK535416 · 16k 文字

読み込み中…

Cox CF, Graefe SB, Black AC, Bordoni B. Anatomy, Bony Pelvis and Lower Limb: Knee Posterior Cruciate Ligament. StatPearls [Internet]. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2023. NBK535416 · PMID 30571037 · CC BY-NC-ND 4.0. 原文のまま、改変なしで掲載。

Anatomy, Bony Pelvis and Lower Limb, Knee Medial Collateral LigamentMabrouk A, Hubbard JB · StatPearls 2025 · NBK507780 · 16k 文字

読み込み中…

Mabrouk A, Hubbard JB. Anatomy, Bony Pelvis and Lower Limb, Knee Medial Collateral Ligament. StatPearls [Internet]. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2025. NBK507780 · PMID 29939557 · CC BY-NC-ND 4.0. 原文のまま、改変なしで掲載。

Anatomy, Bony Pelvis and Lower Limb, Knee Anterior Cruciate LigamentYoo H, Marappa-Ganeshan R · StatPearls 2023 · NBK559233 · 12k 文字

読み込み中…

Yoo H, Marappa-Ganeshan R. Anatomy, Bony Pelvis and Lower Limb, Knee Anterior Cruciate Ligament. StatPearls [Internet]. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2023. NBK559233 · PMID 32644659 · CC BY-NC-ND 4.0. 原文のまま、改変なしで掲載。

Anatomy, Bony Pelvis and Lower Limb: Popliteal ArteryBowers Z, Nassereddin A, Sinkler MA, Bordoni B · StatPearls 2023 · NBK537125 · 10k 文字

読み込み中…

Bowers Z, Nassereddin A, Sinkler MA, Bordoni B. Anatomy, Bony Pelvis and Lower Limb: Popliteal Artery. StatPearls [Internet]. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2023. NBK537125 · PMID 30725810 · CC BY-NC-ND 4.0. 原文のまま、改変なしで掲載。

局所解剖学

この内容は教育・参考を目的としたものであり、医療専門職による診断や助言に代わるものではありません。

モデル:Z-Anatomy(BodyParts3D © ライフサイエンス統合データベースセンターに基づく)、大脳皮質は Brain for Blender(A. M. Winkler)、Svitylo 3D Anatomy Atlas データセット経由。CC BY-SA 4.0。座標を変換し、色を付け直しています。