DocumentationÉpaule et creux axillaire
Anatomie régionale· Regio deltoidea et fossa axillaris

Épaule et creux axillaire

Modèle

Couches

Modèle anatomique Z-Anatomy d’après BodyParts3D, sous licence CC BY-SA 4.0.

Généralités

Modèle régional de l’épaule et du creux axillaire (droits) : scapula, clavicule et extrémité supérieure de l’humérus, articulation glénohumérale avec sa capsule et les bourses subacromiale et subdeltoïdienne, deltoïde et coiffe des rotateurs, parois de l’aisselle (grand et petit pectoraux, subscapulaire, grand dorsal, grand rond, dentelé antérieur), artère et veine axillaires, plexus brachial des racines aux faisceaux et branches terminales, nœuds lymphatiques axillaires.

Limites et subdivisions

Le creux axillaire est un espace pyramidal à quatre parois entre le bras et la paroi thoracique. Son sommet, en haut, est le canal cervico-axillaire entre la clavicule, le bord externe de la 1re côte et le bord supérieur de la scapula, par lequel vaisseaux et nerfs passent du cou au membre. La paroi antérieure est formée des grand et petit pectoraux ; la paroi postérieure du subscapulaire, du grand dorsal et du grand rond ; la paroi médiale du dentelé antérieur sur les côtes supérieures ; la paroi latérale du sillon intertuberculaire de l’humérus. La base est la peau et le fascia axillaire. L’épaule comprend l’articulation glénohumérale et la région deltoïdienne, où la coiffe des rotateurs (supra-épineux, infra-épineux, petit rond, subscapulaire) entoure la tête humérale.[1][2][3]

Plans, du superficiel au profond

Le plan le plus superficiel est le deltoïde, avec ses parties claviculaire, acromiale et spinale terminées sur la tubérosité deltoïdienne ; sous lui et sous l’acromion, la bourse subacromio-deltoïdienne permet le glissement du tendon du supra-épineux. Plus profondément, les quatre muscles de la coiffe maintiennent la tête humérale dans la glène peu profonde ; la capsule est renforcée par les ligaments glénohuméraux et coracohuméral. En arrière, l’espace quadrangulaire (limité par le petit rond, le grand rond, le chef long du triceps et le col chirurgical) livre passage au nerf axillaire et à l’artère circonflexe humérale postérieure. En avant, le petit pectoral divise l’artère axillaire en trois segments.[2][4][5]

L’articulation de l’épaule : tête humérale dans la cavité glénoïdale.
L’articulation de l’épaule : tête humérale dans la cavité glénoïdale.BruceBlaus . When using this image in external sources it can be cited as: Blausen.com staff (2014). " Medical gallery of Blausen Medical 2014 ". WikiJournal of Medicine 1 (2). DOI : 10.15347/wjm/2014 · CC BY 3.0 · Source

Vaisseaux, nerfs et lymphatiques

L’artère axillaire prolonge la subclavière du bord externe de la 1re côte au bord inférieur du grand rond. Son premier segment (au-dessus du petit pectoral) donne l’artère thoracique supérieure ; le deuxième (derrière lui) les artères thoraco-acromiale et thoracique latérale ; le troisième (en dessous) l’artère subscapulaire et les artères circonflexes humérales antérieure et postérieure. Les faisceaux latéral, médial et postérieur du plexus brachial entourent le deuxième segment comme leur nom l’indique. Branches collatérales notables : nerf thoracique long (C5–C7) à la surface du dentelé antérieur, nerf thoracodorsal pour le grand dorsal, nerf axillaire (C5–C6) issu du faisceau postérieur. La majeure partie de la lymphe mammaire rejoint les cinq groupes axillaires : pectoral, subscapulaire, huméral, central et apical.[6][2][7][8]

Lymphatiques de la glande mammaire et nœuds axillaires (Gray, fig. 601).
Lymphatiques de la glande mammaire et nœuds axillaires (Gray, fig. 601).Henry Vandyke Carter · Public domain · Source

Embryologie

La ceinture scapulaire et le bourgeon de membre ont des origines distinctes : la scapula et les muscles de son bord médial proviennent des somites para-axiaux, alors que la plupart des structures du bourgeon dérivent du mésoderme latéral en regard des somites 8 à 10, le tissu conjonctif de la ceinture restant en continuité avec le squelette axial. Des facteurs de croissance comme SHH (zone d’activité polarisante), les FGF et les gènes Hox positionnent et organisent le membre. La clavicule est le premier os à s’ossifier chez l’embryon, surtout à partir du mésoderme latéral : sa diaphyse s’ossifie sur membrane, ses extrémités sur cartilage. L’humérus est un os enchondral typique, avec un centre primaire diaphysaire et des centres secondaires épiphysaires. La fosse supraclaviculaire est une dépression de surface modelée entre la 4e et la 8e semaine lorsque le mésoderme para-axial forme les scalènes et le tissu conjonctif de la région cervicale latérale.[5][9][10][4][11]

Variantes anatomiques

Le ligament coraco-claviculaire est parfois remplacé par un pont osseux (environ 9 % dans une étude de 2 724 sujets, plus souvent chez les Afro-Américains et les femmes), et la fréquence d’une articulation coraco-claviculaire varie beaucoup selon les populations. Un os acromial (apophyse acromiale non soudée) peut être douloureux et accroît le risque de conflit et de rupture de coiffe ; la surélévation congénitale de la scapula (déformation de Sprengel) limite la mobilité de la ceinture. L’infra-épineux peut fusionner avec le petit rond, et des géodes sous-chondrales aux insertions de la coiffe peuvent être prises à tort pour une pathologie. Dans l’espace quadrangulaire, des bandes fibreuses ou des muscles bordants variants rétrécissent l’espace lors de la rotation du bras. La fosse supraclaviculaire contient un nombre variable de nœuds lymphatiques (environ 4 à 12), à ne pas interpréter comme pathologique.[12][13][5][14][11]

Corrélations cliniques

La luxation de l’épaule est le plus souvent antéro-inférieure et peut étirer le nerf axillaire, avec hypoesthésie du moignon de l’épaule et faiblesse du deltoïde. Le conflit sous-acromial et les ruptures du supra-épineux sont des causes fréquentes de douleur en abduction. La lésion du nerf thoracique long lors d’un curage axillaire paralyse le dentelé antérieur et décolle le bord médial de la scapula (scapula alata). Une fracture du col chirurgical menace le nerf axillaire, qui le contourne dans l’espace quadrangulaire.[2][6][7][15]

Considérations chirurgicales et procédurales

Les fractures de l’extrémité proximale de l’humérus sont fréquentes chez le sujet âgé après chute sur l’épaule ou sur la main ; la plupart sont traitées orthopédiquement, mais les fractures plurifragmentaires exposent à l’ostéonécrose post-traumatique de la tête et peuvent nécessiter une arthroplastie. Les lésions acromio-claviculaires (entorses, luxations) sont très fréquentes après un choc direct sur le moignon de l’épaule. Le syndrome de l’espace quadrangulaire, rare et souvent méconnu, touche les sujets aux gestes répétés au-dessus de la tête (lanceurs, volleyeurs, nageurs, électriciens) ; on l’évoque devant une douleur d’épaule avec faiblesse inexpliquée du deltoïde ou du petit rond, traduisant la compression du nerf axillaire et de l’artère circonflexe humérale postérieure. Dans l’arthroplastie d’épaule, la scapula fournit glène et labrum ; une masse kystique de la fosse supraclaviculaire est explorée par échographie et scanner, puis cytoponction ou biopsie avant toute chirurgie.[4][12][14][13][11]

Structures principales

  • Fossa axillaris

    Nom
    Fosse axillaire
    Situation, rôle
    Pyramide à quatre parois ; vaisseaux axillaires, plexus brachial et nœuds
  • Spatium quadrangulare

    Nom
    Espace quadrangulaire
    Situation, rôle
    Nerf axillaire et artère circonflexe humérale postérieure
  • Cingulum musculotendineum rotatorum

    Nom
    Coiffe des rotateurs
    Situation, rôle
    Supra-épineux, infra-épineux, petit rond, subscapulaire ; stabilisent la tête humérale
  • Bursa subacromialis

    Nom
    Bourse subacromiale
    Situation, rôle
    Entre l’acromion et le tendon du supra-épineux
  • A. axillaris

    Nom
    Artère axillaire
    Situation, rôle
    Trois segments définis par le petit pectoral ; six branches
  • N. thoracicus longus

    Nom
    Nerf thoracique long
    Situation, rôle
    C5–C7 ; dentelé antérieur ; lésion : scapula alata
  • Nodi lymphoidei axillares

    Nom
    Nœuds lymphatiques axillaires
    Situation, rôle
    Cinq groupes ; reçoivent l’essentiel de la lymphe mammaire

Contenu de chaque couche

PeauCutis17
  • Fossa cubitalis · Cubital fossa
  • Fossa infraclavicularis · Infraclavicular fossa
  • Interscapulare regionis · Interscapular region
  • Regio anterior brachii · Anterior region of arm
  • Regio anterior cubiti · Anterior region of elbow
  • Regio deltoidea · Deltoid region
  • Regio infrascapularis · Infrascapular region
  • Regio lateralis thoracis · Lateral region of thorax
  • Regio mammaria · Mammary region
  • Regio pectoralis · Pectoral region
  • Regio posterior brachii · Posterior region of arm
  • Regio posterior cubiti · Posterior region of elbow
  • Regio scapularis · Scapular region
  • Sulcus bicipitalis lateralis · Lateral bicipital groove
  • Sulcus bicipitalis medialis · Medial bicipital groove
  • Trigonum auscultationis · Triangle of auscultation
  • Trigonum deltopectorale · Deltopectoral triangle
Muscles, fascias et gaines tendineusesMusculi, fasciae et vaginae tendinum69
  • (Pars abdominalis musculi pectoralis majoris) · (Abdominal part of pectoralis major muscle)
  • Bursa subacromialis · Subacromial bursa
  • Bursa subdeltoidea · Subdeltoid bursa
  • Bursa subtendinea musculi infraspinati · Subtendinous bursa of infraspinatus muscle
  • Bursa subtendinea musculi teretis majoris · Subtendinous bursa of teres major muscle
  • Bursa subtendinea musculi trapezii · Subtendinous bursa of trapezius muscle
  • Bursa subtendinea musculi tricipitis · Subtendinous bursa of triceps brachii muscle
  • Caput breve musculi bicipitis brachii · Short head of biceps brachii
  • Caput laterale musculi tricipitis brachii · Lateral head of triceps brachii
  • Caput longum musculi bicipitis brachii · Long head of biceps brachii
  • Caput longum musculi tricipitis brachii · Long head of triceps brachii
  • Caput mediale musculi tricipitis caput brachii · Medial head of triceps brachii
  • Coracobrachial bursa
  • Depressor anguli oris · Depressor anguli oris
  • Diaphragma · Diaphragm
  • Fascia clavipectoralis · Clavipectoral fascia
  • Levator scapulae · Levator scapulae
  • Levatores breves costarum · Levatores breves costarum
  • Levatores longi costarum · Levatores longi costarum
  • Musculi intercostales externi · External intercostal muscles
  • Musculi intercostales interni · Internal intercostal muscles
  • Musculi intercostales intimi · Innermost intercostal muscles
  • Musculus brachialis · Brachialis muscle
  • Musculus brachioradialis · Brachioradialis muscle
  • Musculus coracobrachialis · Coracobrachialis muscle
  • Musculus iliocostalis colli · Iliocostalis colli muscle
  • Musculus iliocostalis lumborum · Iliocostalis lumborum muscle
  • Musculus iliocostalis thoracis · Iliocostalis thoracis muscle
  • Musculus infraspinatus · Infraspinatus muscle
  • Musculus latissimus dorsi · Latissimus dorsi muscle
  • Musculus longissimus capitis · Longissimus capitis muscle
  • Musculus longissimus colli · Longissimus colli muscle
  • Musculus longissimus thoracis · Longissimus thoracis muscle
  • Musculus obliquus externus abdominis · External abdominal oblique muscle
  • Musculus obliquus internus abdominis · Internal abdominal oblique muscle
  • Musculus omohyoideus · Omohyoid muscle
  • Musculus pectoralis minor · Pectoralis minor muscle
  • Musculus rhomboideus major · Rhomboid major muscle
  • Musculus rhomboideus minor · Rhomboid minor muscle
  • Musculus scalenus anterior · Scalenus anterior muscle
  • Musculus scalenus medius · Scalenus medius muscle
  • Musculus scalenus posterior · Scalenus posterior muscle
  • Musculus serratus anterior · Serratus anterior muscle
  • Musculus serratus posterior inferior · Serratus posterior inferior muscle
  • Musculus serratus posterior superior · Serratus posterior superior muscle
  • Musculus spinalis capitis · Spinalis capitis muscle
  • Musculus splenius capitis · Splenius capitis muscle
  • Musculus splenius colli · Splenius colli muscle
  • Musculus sternocleidomastoideus · Sternocleidomastoid muscle
  • Musculus subclavius · Subclavius muscle
  • Musculus subscapularis · Subscapularis muscle
  • Musculus supraspinatus · Supraspinatus muscle
  • Musculus teres major · Teres major muscle
  • Musculus teres minor · Teres minor muscle
  • Musculus transversus abdominis · Transversus abdominis muscle
  • Musculus transversus thoracis · Transversus thoracis muscle
  • Pars acromialis musculi deltoidei · Acromial part of deltoid muscle
  • Pars ascendens musculi trapezii · Ascending part of trapezius muscle
  • Pars clavicularis musculi deltoidei · Clavicular part of deltoid muscle
  • Pars clavicularis musculi pectoralis majoris · Clavicular head of pectoralis major muscle
  • Pars descendens musculi trapezii · Descending part of trapezius muscle
  • Pars spinalis scapularis musculi deltoidei · Scapular spinal part of deltoid muscle
  • Pars sternocostalis musculi pectoralis majoris · Sternocostal head of pectoralis major muscle
  • Pars transversa musculi trapezii · Transverse part of trapezius muscle
  • Platysma · Platysma
  • Septum intermusculare laterale brachii · Lateral intermuscular septum of arm
  • Septum intermusculare mediale brachii · Medial intermuscular septum of arm
  • Subcutaneous acromial bursa
  • Vagina tendinis intertubercularis · Intertubercular tendon sheath
Os et cartilagesOssa et cartilagines24
  • Cartilago costae octavae costae · Costal cartilage of eighth rib
  • Cartilago costae primae costae · Costal cartilage of first rib
  • Cartilago costae quarti costae · Costal cartilage of fourth rib
  • Cartilago costae quinti costae · Costal cartilage of fifth rib
  • Cartilago costae secundae costae · Costal cartilage of second rib
  • Cartilago costae septimi costae · Costal cartilage of seventh rib
  • Cartilago costae sextae costae · Costal cartilage of sixth rib
  • Cartilago costae tertiae costae · Costal cartilage of third rib
  • Clavicula · Clavicle
  • Costa cartilago nonae costae · Costal cartilage of ninth rib
  • Costa prima · First rib
  • Costa secunda · Second rib
  • Decima costa · Tenth rib
  • Duodecima costa · Twelfth rib
  • Humerus · Humerus
  • Nona costa · Ninth rib
  • Octava costa · Eighth rib
  • Quarta costa · Fourth rib
  • Quinta costa · Fifth rib
  • Scapula · Scapula
  • Septima costa · Seventh rib
  • Sexta costa · Sixth rib
  • Tertia costa · Third rib
  • Undecima costa · Eleventh rib
Articulations et ligamentsJuncturae et ligamenta23
  • Capsula articularis articularis acromioclavicularis · Articular capsule of acromioclavicular joint
  • Capsula articularis articulatio glenohumeralis · Articular capsule of glenohumeral joint
  • Capsula articularis articulation cubiti · Articular capsule of elbow joint
  • Discus articulationis acromioclavicularis · Articular disc of acromioclavicular joint
  • Labrum glenoideum · Glenoid labrum
  • Ligamenta intertransversaria · Intertransverse ligaments
  • Ligamentum acromioclaviculare · Acromioclavicular ligament
  • Ligamentum collaterale radiale cubiti · Radial collateral ligament
  • Ligamentum conoideum · Conoid ligament
  • Ligamentum coracoacromiale · Coraco-acromial ligament
  • Ligamentum coracohumerale · Coracohumeral ligament
  • Ligamentum costoclaviculare · Costoclavicular ligament
  • Ligamentum costotransversarium · Costotransverse ligament
  • Ligamentum glenohumerale inferius · Inferior glenohumeral ligament
  • Ligamentum glenohumerale medium · Middle glenohumeral ligament
  • Ligamentum glenohumerale superius · Superior glenohumeral ligament
  • Ligamentum sternoclaviculare posterius · Posterior sternoclavicular ligament
  • Ligamentum transversum humeri · Transverse humeral ligament
  • Ligamentum transversum inferius scapulae · Inferior transverse scapular ligament
  • Ligamentum transversum superius scapulae · Superior transverse scapular ligament
  • Ligamentum trapezoideum · Trapezoid ligament
  • Membrana intercostalis externa · External intercostal membrane
  • Membrana intercostalis interna · Internal intercostal membrane
ArtèresArteriae52
  • (Ramus profundus arteriae transversae colli) · (Deep branch of transverse cervical artery)
  • (Ramus superficial arteriae transversae colli) · (Superficial branch of transverse cervical artery)
  • Arteria axillaris · Axillary artery
  • Arteria brachialis · Brachial artery
  • Arteria cervicalis profunda · Deep cervical artery
  • Arteria circumflexa anterior humeri · Anterior circumflex humeral artery
  • Arteria circumflexa posterior humeri · Posterior circumflex humeral artery
  • Arteria circumflexa scapulae · Circumflex scapular artery
  • Arteria collateralis media · Middle collateral artery
  • Arteria collateralis radialis · Radial collateral artery
  • Arteria collateralis ulnaris inferior · Inferior ulnar collateral artery
  • Arteria collateralis ulnaris superior · Superior ulnar collateral artery
  • Arteria gastroduodenalis · Gastroduodenal artery
  • Arteria hepatica propria · Proper hepatic artery
  • Arteria intercostalis posterior prima · First posterior intercostal artery
  • Arteria intercostalis posterior secunda · Second posterior intercostal artery
  • Arteria intercostalis suprema · Supreme intercostal artery
  • Arteria lobaris inferior pulmonis dextri · Inferior lobar artery of right lung
  • Arteria lobaris media pulmonis dextri · Middle lobar artery of right lung
  • Arteria musculoohrenica · Musculophrenic artery
  • Arteria phrenica inferior · Inferior phrenic artery
  • Arteria profunda brachii · Deep brachial artery
  • Arteria segmentalis anterior pulmonis dextri · Anterior segmental artery of right lung
  • Arteria segmentalis apicalis pulmonis dextri · Apical segmental artery of right lung
  • Arteria segmentalis basalis anterior pulmonis dextri · Anterior basal segmental artery of right lung
  • Arteria segmentalis basalis lateralis pulmonis dextri · Lateral basal segmental artery of right lung
  • Arteria segmentalis basalis medialis pulmonis dextri · Medial basal segmental artery of right lung
  • Arteria segmentalis basalis posterior pulmonis dextri · Posterior basal segmental artery of right lung
  • Arteria segmentalis lateralis pulmonis dextri · Lateral segmental artery of right lung
  • Arteria segmentalis medialis pulmonis dextri · Medial segmental artery of right lung
  • Arteria segmentalis posterior pulmonis dextri · Posterior segmental artery of right lung
  • Arteria segmentalis superior pulmonis dextri · Superior segmental artery of right lung
  • Arteria subclavia dextra · Right subclavian artery
  • Arteria subcostalis · Subcostal artery
  • Arteria subscapularis · Subscapular artery
  • Arteria suprarenalis inferior · Inferior suprarenal artery
  • Arteria suprascapularis · Suprascapular artery
  • Arteria thoracica interna · Internal thoracic artery
  • Arteria thoracica lateralis · Lateral thoracic artery
  • Arteria thoracoacromialis · Thoraco-acromial artery
  • Arteria thoracodorsalis · Thoracodorsal artery
  • Arteria thyreoidea inferior arteria thyroidea inferior · Inferior thyroid artery
  • Arteria transversa colli arteria transversa cervicis · Transverse cervical artery
  • Arteria vertebralis · Vertebral artery
  • Arteriae intercostales posteriores · Posterior intercostal arteries
  • Arteriae phrenicae superiores · Superior phrenic arteries
  • Carotis communis dextra · Right common carotid artery
  • Rami pectorales arteriae thoracoacromialis · Pectoral branches of thoraco-acromial artery
  • Ramus anterior arteriae renalis · Anterior branch of renal artery
  • Ramus posterior arteriae renalis · Posterior branch of renal artery
  • Truncus costocervicalis · Costocervical trunk
  • Truncus thyreocervicalis · Thyrocervical trunk
VeinesVenae29
  • Vena anterior pulmonis dextri · Anterior vein of right lung
  • Vena apicalis pulmonis dextri · Apical vein of right lung
  • Vena axillaris · Axillary vein
  • Vena basalis inferior pulmonis dextri · Inferior basal vein of right lung
  • Vena basalis superior pulmonis dextri · Superior basal vein of right lung
  • Vena cephalica · Cephalic vein
  • Vena circumflexa anterior humeri · Anterior circumflex humeral vein
  • Vena circumflexa posterior humeri · Posterior circumflex humeral vein
  • Vena circumflexa scapulae · Circumflex scapular vein
  • Vena intercostalis superior dextra · Right superior intercostal vein
  • Vena iugularis anterior · Anterior jugular vein
  • Vena iugularis externa · External jugular vein
  • Vena jugularis interna · Internal jugular vein
  • Vena lateralis pulmonis dextri · Lateral vein of right lung
  • Vena medialis pulmonalis dextri · Medial vein of right lung
  • Vena phrenica superior dextra · Right superior phrenic vein
  • Vena posterior pulmonis dextri · Posterior vein of right lung
  • Vena pulmonalis dextra superior · Right superior pulmonary vein
  • Vena subclavia dextra · Right subclavian vein
  • Vena subcostalis dextra · Right subcostal vein
  • Vena subscapularis · Subscapular vein
  • Vena superior pulmonis dextri · Superior vein of right lung
  • Vena suprascapularis · Suprascapular vein
  • Vena thoracica lateralis · Lateral thoracic vein
  • Vena thoracodorsalis · Thoracodorsal vein
  • Vena thyreoidea superior · Superior thyroid vein
  • Vena vertebralis · Vertebral vein
  • Venae brachiales · Brachial veins
  • Venae musculophrenicae · Musculophrenic veins
NerfsNervi33
  • Divisio anterior trunci inferioris plexus brachialis · Anterior division of inferior trunk of brachial plexus
  • Divisio anterior trunci medii plexus brachialis · Anterior division of middle trunk of brachial plexus
  • Divisio anterior trunci superioris plexus brachialis · Anterior division of superior trunk of brachial plexus
  • Divisio posterior trunci inferioris plexus brachialis · Posterior division of inferior trunk of brachial plexus
  • Divisio posterior trunci medii plexus brachialis · Posterior division of middle trunk of brachial plexus
  • Divisio posterior trunci superioris plexus brachialis · Posterior division of superior trunk of brachial plexus
  • Fasciculus posterior plexus brachialis · Posterior cord of brachial plexus
  • Nervi intercostales · Intercostal nerves
  • Nervus accessorius (XI) · Accessory nerve (XI)
  • Nervus axillaris · Axillary nerve
  • Nervus cutaneus lateralis inferior brachii · Inferior lateral brachial cutaneous nerve
  • Nervus cutaneus lateralis posterioris femoris · Superior lateral brachial cutaneous nerve
  • Nervus cutaneus medialis antebrachii · Medial antebrachial cutaneous nerve
  • Nervus cutaneus medialis brachii · Medial brachial cutaneous nerve
  • Nervus dorsalis scapulae · Dorsal scapular nerve
  • Nervus medianus · Median nerve
  • Nervus musculocutaneus · Musculocutaneous nerve
  • Nervus pectoralis lateralis · Lateral pectoral nerve
  • Nervus pectoralis medialis · Medial pectoral nerve
  • Nervus radialis · Radial nerve
  • Nervus subclavius · Subclavian nerve
  • Nervus subscapularis inferior · Inferior subscapular nerve
  • Nervus subscapularis superior · Superior subscapular nerve
  • Nervus suprascapularis · Suprascapular nerve
  • Nervus thoracicus longus · Long thoracic nerve
  • Nervus thoracodorsalis · Thoracodorsal nerve
  • Nervus ulnaris · Ulnar nerve
  • Radices plexus brachialis · Roots of brachial plexus
  • Rami musculares nervi axillaris · Muscular branches of axillary nerve
  • Rami musculares nervi radialis · Muscular branches of radial nerve
  • Truncus inferior plexus brachialis · Inferior trunk of brachial plexus
  • Truncus medius plexus brachialis · Middle trunk of brachial plexus
  • Truncus superior plexus brachialis · Superior trunk of brachial plexus
LymphatiquesSystema lymphoideum24
  • Nodi axillares anteriores nodi pectorales · Anterior axillary nodes
  • Nodi axillares apicales · Apical axillary nodes
  • Nodi axillares centrales · Central axillary nodes
  • Nodi axillares latérales nodi humerales · Lateral axillary nodes
  • Nodi axillares posteriores nodi subscapulares · Posterior axillary nodes
  • Nodi brachiales · Brachial nodes
  • Nodi brachiocephalici · Brachiocephalic nodes
  • Nodi cervicales latérales profundi inferiores · Inferior deep lateral cervical nodes
  • Nodi cervicales latérales superficiales · Superficial lateral cervical nodes
  • Nodi colici dextri · Right colic nodes
  • Nodi colici medii · Middle colic nodes
  • Nodi gastroomentales dextri · Right gastro-omental nodes
  • Nodi infraclaviculares nodi deltopectorales · Infraclavicular nodes
  • Nodi intercostales · Intercostal nodes
  • Nodi interpectorales · Interpectoral nodes
  • Nodi jugulares inferiores anteriores · Anterior inferior jugular nodes
  • Nodi pancreaticoduodenales superiores · Superior pancreaticoduodenal nodes
  • Nodi parasternales · Parasternal nodes
  • Nodi pericardiaci latérales · Lateral pericardial nodes
  • Nodi prepericadiaci · Prepericardial nodes
  • Nodi supraclaviculares · Supraclavicular nodes
  • Nodi supratrochleares · Supratrochlear nodes
  • Nodus cysticus · Cystic node
  • Nodus jugularis superior lateralis · Lateral superior jugular node

Texte intégral de référence (StatPearls)

Texte original anglais des chapitres StatPearls sur ce sujet, reproduit à l’identique. La licence CC BY-NC-ND 4.0 n’autorise que la copie non modifiée : ni traduction ni abrègement ; la partie française ci-dessus est une rédaction propre avec citations.

Anatomy, Shoulder and Upper Limb, NervesOkwumabua E, Black AC, Thompson JH · StatPearls 2023 · NBK526056 · 30k caractères

Chargement…

Okwumabua E, Black AC, Thompson JH. Anatomy, Shoulder and Upper Limb, Nerves. StatPearls [Internet]. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2023. NBK526056 · PMID 30252312 · CC BY-NC-ND 4.0. Reproduit à l’identique, sans modification.

Anatomy, Rotator CuffLa Rose J, Madrazo-Ibarra A, Varacallo MA · StatPearls 2026 · NBK441844 · 23k caractères

Chargement…

La Rose J, Madrazo-Ibarra A, Varacallo MA. Anatomy, Rotator Cuff. StatPearls [Internet]. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2026. NBK441844 · PMID 28722874 · CC BY-NC-ND 4.0. Reproduit à l’identique, sans modification.

Anatomy, Shoulder and Upper Limb: Supraclavicular FossaMiao KH, Bordoni B · StatPearls 2026 · NBK537265 · 20k caractères

Chargement…

Miao KH, Bordoni B. Anatomy, Shoulder and Upper Limb: Supraclavicular Fossa. StatPearls [Internet]. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2026. NBK537265 · PMID 30725950 · CC BY-NC-ND 4.0. Reproduit à l’identique, sans modification.

Anatomy, Shoulder and Upper Limb, MusclesJaved O, Maldonado KA, Ashmyan R · StatPearls 2023 · NBK482410 · 19k caractères

Chargement…

Javed O, Maldonado KA, Ashmyan R. Anatomy, Shoulder and Upper Limb, Muscles. StatPearls [Internet]. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2023. NBK482410 · PMID 29494017 · CC BY-NC-ND 4.0. Reproduit à l’identique, sans modification.

Anatomy, Shoulder and Upper Limb, HumerusMostafa E, Imonugo O, Varacallo MA · StatPearls 2023 · NBK534821 · 18k caractères

Chargement…

Mostafa E, Imonugo O, Varacallo MA. Anatomy, Shoulder and Upper Limb, Humerus. StatPearls [Internet]. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2023. NBK534821 · PMID 30521242 · CC BY-NC-ND 4.0. Reproduit à l’identique, sans modification.

Anatomy, Shoulder and Upper Limb, Arm Quadrangular SpaceKhan IA, Launico MV, Varacallo MA · StatPearls 2026 · NBK537324 · 15k caractères

Chargement…

Khan IA, Launico MV, Varacallo MA. Anatomy, Shoulder and Upper Limb, Arm Quadrangular Space. StatPearls [Internet]. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2026. NBK537324 · PMID 30726009 · CC BY-NC-ND 4.0. Reproduit à l’identique, sans modification.

Anatomy, Shoulder and Upper Limb, Acromioclavicular JointLa Rose J, Tiwari V · StatPearls 2026 · NBK499858 · 15k caractères

Chargement…

La Rose J, Tiwari V. Anatomy, Shoulder and Upper Limb, Acromioclavicular Joint. StatPearls [Internet]. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2026. NBK499858 · PMID 29763033 · CC BY-NC-ND 4.0. Reproduit à l’identique, sans modification.

Anatomy, Thorax, ScapulaMiniato MA, Mudreac A, Borger J · StatPearls 2023 · NBK538319 · 14k caractères

Chargement…

Miniato MA, Mudreac A, Borger J. Anatomy, Thorax, Scapula. StatPearls [Internet]. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2023. NBK538319 · PMID 30855903 · CC BY-NC-ND 4.0. Reproduit à l’identique, sans modification.

Anatomy, Shoulder and Upper Limb, ClavicleLa Rose J, Charlick M, Varacallo MA · StatPearls 2026 · NBK525990 · 12k caractères

Chargement…

La Rose J, Charlick M, Varacallo MA. Anatomy, Shoulder and Upper Limb, Clavicle. StatPearls [Internet]. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2026. NBK525990 · PMID 30252246 · CC BY-NC-ND 4.0. Reproduit à l’identique, sans modification.

Anatomy, Shoulder and Upper Limb, VeinsNguyen JD, Duong H · StatPearls 2023 · NBK546676 · 12k caractères

Chargement…

Nguyen JD, Duong H. Anatomy, Shoulder and Upper Limb, Veins. StatPearls [Internet]. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2023. NBK546676 · PMID 31536282 · CC BY-NC-ND 4.0. Reproduit à l’identique, sans modification.

Anatomy, Shoulder and Upper Limb, Axillary ArteryThiel R, Munjal A, Daly DT · StatPearls 2025 · NBK482174 · 10k caractères

Chargement…

Thiel R, Munjal A, Daly DT. Anatomy, Shoulder and Upper Limb, Axillary Artery. StatPearls [Internet]. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2025. NBK482174 · PMID 29489298 · CC BY-NC-ND 4.0. Reproduit à l’identique, sans modification.

Anatomy, Shoulder and Upper Limb, Axillary NerveOkwumabua E, Thompson JH · StatPearls 2023 · NBK493212 · 7k caractères

Chargement…

Okwumabua E, Thompson JH. Anatomy, Shoulder and Upper Limb, Axillary Nerve. StatPearls [Internet]. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2023. NBK493212 · PMID 29630264 · CC BY-NC-ND 4.0. Reproduit à l’identique, sans modification.

Anatomy, Shoulder and Upper Limb, AxillaGordon A, Alsayouri K · StatPearls 2023 · NBK547723 · 7k caractères

Chargement…

Gordon A, Alsayouri K. Anatomy, Shoulder and Upper Limb, Axilla. StatPearls [Internet]. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2023. NBK547723 · PMID 31613503 · CC BY-NC-ND 4.0. Reproduit à l’identique, sans modification.

Anatomie régionale

Références bibliographiques

Sources des valeurs et descriptions de cette page, indexées dans PubMed (National Library of Medicine, États-Unis).

  1. [1]Anatomy, Thorax, Pectoralis Major MajorSolari F et al., StatPearls 2023PMID 30252247
  2. [2]Anatomy, Shoulder and Upper Limb, Deltoid MuscleElzanie A et al., StatPearls 2024PMID 30725741
  3. [3]Anatomy, Shoulder and Upper Limb, AxillaGordon A et al., StatPearls 2023PMID 31613503
  4. [4]Anatomy, Shoulder and Upper Limb, HumerusMostafa E et al., StatPearls 2023PMID 30521242
  5. [5]Anatomy, Rotator CuffLa Rose J et al., StatPearls 2026PMID 28722874
  6. [6]Anatomy, Shoulder and Upper Limb, Brachial PlexusBayot ML et al., StatPearls 2023PMID 29763192
  7. [7]Anatomy, Thorax, BreastRivard AB et al., StatPearls 2023PMID 30137859
  8. [8]Anatomy, Shoulder and Upper Limb, Axillary ArteryThiel R et al., StatPearls 2025PMID 29489298
  9. [9]Anatomy, Shoulder and Upper Limb, NervesOkwumabua E et al., StatPearls 2023PMID 30252312
  10. [10]Anatomy, Shoulder and Upper Limb, ClavicleLa Rose J et al., StatPearls 2026PMID 30252246
  11. [11]Anatomy, Shoulder and Upper Limb: Supraclavicular FossaMiao KH et al., StatPearls 2026PMID 30725950
  12. [12]Anatomy, Shoulder and Upper Limb, Acromioclavicular JointLa Rose J et al., StatPearls 2026PMID 29763033
  13. [13]Anatomy, Thorax, ScapulaMiniato MA et al., StatPearls 2023PMID 30855903
  14. [14]Anatomy, Shoulder and Upper Limb, Arm Quadrangular SpaceKhan IA et al., StatPearls 2026PMID 30726009
  15. [15]Anatomy, Shoulder and Upper Limb, Axillary NerveOkwumabua E et al., StatPearls 2023PMID 29630264

Ce contenu est destiné à l’enseignement et à la consultation ; il ne remplace ni le diagnostic ni l’avis d’un professionnel de santé.

Modèle : Z-Anatomy, d’après BodyParts3D © The Database Center for Life Science ; cortex issu de Brain for Blender (A. M. Winkler) ; via le jeu de données Svitylo 3D Anatomy Atlas. Licence CC BY-SA 4.0. Coordonnées converties et couleurs modifiées.